Sársenbi, 16 qańtar 2013 7:19
EHRO-2017 Búkilálemdik kórmesin ótkizý jónindegi dúnıejúzilik básekede qol jetkizgen Qazaqstan jeńisiniń mańyzyn jete túsiný úshin osy halyqaralyq kórmeler shejiresin oı eleginen ótkizý kerek. Al Búkilálemdik kórmeler tarıhynyń shejiresi bir jarym ǵasyrdan astam ýaqyttan beri jalǵasyp kele jatyr. Mine, osyndaı aıtýly jahandyq sharada álemdik tarıh sahnasynda laıyqty ornyn endi ala bastaǵan jas elorda – Astananyń jeńiske jetýi shyn maqtanarlyq qubylys.
Sársenbi, 16 qańtar 2013 7:19
EHRO-2017 Búkilálemdik kórmesin ótkizý jónindegi dúnıejúzilik básekede qol jetkizgen Qazaqstan jeńisiniń mańyzyn jete túsiný úshin osy halyqaralyq kórmeler shejiresin oı eleginen ótkizý kerek. Al Búkilálemdik kórmeler tarıhynyń shejiresi bir jarym ǵasyrdan astam ýaqyttan beri jalǵasyp kele jatyr. Mine, osyndaı aıtýly jahandyq sharada álemdik tarıh sahnasynda laıyqty ornyn endi ala bastaǵan jas elorda – Astananyń jeńiske jetýi shyn maqtanarlyq qubylys.
Kórmeler shejiresine den qoıar bolsaq, ol alǵash ret «Barlyq ulttardyń ónerkásiptik jumysynyń uly kórmesi» degen atpen 1851 jyly London qalasynda bastaý aldy. Oǵan shamamen 20 myńdaı qatysýshy kelip, kórmege 100 myńdaı eksponat qoıyldy. Ekspozısııalar ótken ataqty «Hrýstal saraıynda» sol ýaqytqa deıin dúnıejúziniń ónerkásip salasynda qol jetken ozyq jetistikter pash etildi. Londondaǵy osy alǵashqy kórmeni 6 mıllıonnan astam adam tamashalapty.
Búkilálemdik birinshi kórme dúnıejúziniń memleketteri men halyqtaryna ónerkásip óndirisi salasynda jańa mádenı baılanystar ornatýǵa múmkindik berdi. Bul kórme Anglııanyń, sonymen birge, búkil álemniń áleýmettik-ekonomıkalyq damý úrdisine tyń serpin ákeldi. 1851 jyly Londonda ótken EHRO kórmesinen keıin AQSh, Fransııa jáne basqa memleketterdiń basshylary osyndaı halyqaralyq aýqymdy sharany ózderinde ótkizýge yntaly boldy.
Eske salatyn bir másele, osy birinshi dúnıejúzilik ónerkásiptik kórmede kóptegen tehnıkalyq jańalyqtar pash etildi. Alǵash ret osy kórme sheńberinde adamzatqa lıft, lampa, telegraf, motor, avtokólik sııaqty tehnıkalyq ǵasyr jańalyqtary tanystyryldy. EHRO kórmesi arqyly búkil dúnıejúzi óndiriste ashylǵan ónertapqyshtyq jańalyqtarmen tanysty. Sodan keıin ǵana bul ozyq tehnologııalar óndiriske engiziletin boldy.
1889 jyly Búkilálemdik kórme Parıj qalasynda ótti. Bul kórmege qoıylǵan eksponattar óziniń ozyq jańalyqtarymen erekshelendi. EHRO – 1889 Parıjge Eıfel munarasyn syılady. Bul kórmeni tamashalaýǵa 3 mıllıonnan astam adam qatysty.
Búkilálemdik kórme shejiresi bastalǵan 161 jyl ishinde EHRO kórmesi 3 jáne 5 jyl merzim ishinde júıeli túrde ótkizilip keledi. Kórmeler aralyǵyndaǵy bul merzim bir-aq ret buzyldy. Iаǵnı, 1939 jyly San-Fransıskoda ótken kórme men 1958 jyly Brıýsselde ótken kórme arasyna 20 jylǵa jýyq merzim túsip ketti. Bul adamzat tarıhyndaǵy uly tragedııa – ekinshi dúnıejúzilik soǵys edi. Al 1970 jyly EHRO Búkilálemdik kórmesi alǵash ret Azııa qurlyǵynda, Japonııanyń Osaka qalasynda ótti.
Endi mine, EHRO-2017 Búkilálemdik kórmesi alǵash ret Ortalyq Azııada, birinshi ret TMD memleketteriniń ishinde Qazaqstanda ótkizilgeli otyr. Táýelsiz Qazaqstan shejiresinde tuńǵysh ret Búkilálemdik EHRO-2017 kórmesiniń ótkizilýi shyn máninde – ulttyq jeńis. Bul jeńiske biz Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń dana da sara basshylyǵynyń arqasynda qol jetkizdik. Táýelsiz Qazaq eliniń erkin uldary men qyzdarynyń basym maqsaty bireý, ol – táýelsiz elimizdiń gúldenýi. Elbasy, dúnıejúzi tanyǵan reformator, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen biz budan da bıik asýlardy alamyz.
Nına MITChINOVA,
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.