Bolashaq baǵdary

Beısenbi, 14 aqpan 2013 7:33

Prezıdent Joldaýy jańalyqtarymen, qundy ıdeıalarymen, elimizdiń jańǵyrýyna, órkendeýine negiz bolatyn salmaqty tujyrymdarymen erekshelenedi. Sondyqtan, ol qashanda basty qujat bolyp tabylady. Endi, mine, elimizdiń 2050 jylǵa deıingi damý baǵytyn aıqyndaǵan Joldaý da búkil halyqtyń kóńilinen shyǵyp, qazir memleketimizdiń barlyq aýmaqtarynda, basqarý, oqý, óndiristik salalarda, úkimettik emes uıymdarda keń qoldaý tapty.

Beısenbi, 14 aqpan 2013 7:33

Prezıdent Joldaýy jańalyqtarymen, qundy ıdeıalarymen, elimizdiń jańǵyrýyna, órkendeýine negiz bolatyn salmaqty tujyrymdarymen erekshelenedi. Sondyqtan, ol qashanda basty qujat bolyp tabylady. Endi, mine, elimizdiń 2050 jylǵa deıingi damý baǵytyn aıqyndaǵan Joldaý da búkil halyqtyń kóńilinen shyǵyp, qazir memleketimizdiń barlyq aýmaqtarynda, basqarý, oqý, óndiristik salalarda, úkimettik emes uıymdarda keń qoldaý tapty. Osyǵan oraı, biz Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, zań ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aryqbaı AǴYBAEVQA jolyǵyp, Joldaýdyń ereksheligi týraly aıtyp berýin suraǵan edik.

– Aryqbaı Núsipáliuly, bıylǵy Joldaýdyń erek­she­ligi – memleketimizdiń jáne halqymyzdyń 2050 jylǵa deıingi damý jolyn aıqyndap berip otyr­ǵandyǵynda. Mundaı ora­san zor mindetterdiń alǵa qoıylǵandyǵy az ýa­qyt­tyń ishinde qýatty eko­nomıkalyq ósýimiz ben zamanaýı memlekettik basqarý júıesin jasaǵan tarıhı ma­ńyzdy Konstıtýsııalyq jáne saıası reformalardy júzege asyra bilýimizdiń ar­qasy ǵoı.

– Iá, Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııa­syn Elbasy 1997 jyly usyn­ǵan edi. Al jańa Jol­daý­da Pre­zıdent osy strategııalyq baǵyttardyń naqty oryndalý kórsetkishterine erekshe mán berdi. Nátıjesinde, bas-aıaǵy 15 jyl ishinde ult­tyq ekonomıkanyń kólemi 1997 jylǵy 1,7 trıllıon teń­ge­den 2011 jyly 28 trıllıon­ teń­gege deıin ósti. Eldiń IJО́-si 16 eseden astamǵa art­ty. 1999 jyldan bastap Qa­zaqstanda IJО́-niń jyl saıynǵy ósimi 7,6 paıyzdy qurady jáne ozyq damý­shy elderdi basyp ozdy. Qazaqstannyń halyqaralyq qory 60 mıllıard dollardan asyp otyr. Táýelsizdik alǵannan keıin el ekonomıkasyna 160 mıllıard dollardan astam sheteldik ınvestısııa tartyldy. Qazaqstan álemniń 126 eline 200-den astam ónim túrin shyǵaryp ótkizýde. Ulttyq dáýletimizdiń úshten biri shaǵyn jáne orta bıznesten quralyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy damyp, ishki jalpy ónim jyl saıyn artýda, ortasha aılyq jalaqy ósip, ulttyq ál-aýqat deńgeıi jóninen Qazaqstan 2011 jyly 110 el arasynan 50-shi orynǵa shyqty. Jan basyna shaqqanda IJО́ 1998 jylǵy 1500 dollardan 2012 jyly 12000 dollarǵa jetip, 7 eseden astam ósti. Qazaqstan áý bastan-aq tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalardan jan basyna shaqqandaǵy kólemi boıynsha TMD-da kóshbastaýshyǵa aınaldy. Shıkizat resýrstarynan túsken tabystar ulttyq qorǵa quıyldy. Bul degenimiz, yqtımal ekonomıkalyq jáne qarjylyq daǵdarystardan qorǵaıtyn senimdi qalqan, sonymen birge, qazirgi jáne bolashaq urpaq úshin qaýip­siz­dik kepili ekeni daýsyz.

– Demek, endi atalǵan «Qazaqstan-2050» Strate­gııa­sy elimizdiń jańa saıa­sı baǵytyn aıqyndap, hal­qymyzdyń maqsattaryn bel­gilep, oǵan jetý jolda­ryn, qıyndyqtar men qaterlerdi jeńý amaldaryn naqty kórsetip berdi ǵoı.

– Dúnıejúzilik damýdyń baǵytyn aıqyn kóregendikpen boljap otyrǵan Elbasy eli­miz úshin álemdik on negizgi syn-qaterdi bólip kórsetti. Olar tórtkúl dúnıedegi ta­bıǵı qaterler men kózqaras­tar qaıshylyqtary, ekono­mı­kalyq daǵdarys. Osyndaı qaýip-qaterdiń kózin naqty kórsete otyryp Elbasy mun­daı ǵalamdyq daǵdarystar men qaýipterge jol bermeý úshin «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qoldanysqa engizdi. Bolashaqty alys­tan boljaıtyn Elbasynyń bul kemeńgerlik jospary elimizdi eń joǵarǵy damyǵan 30 memlekettiń qataryna qo­sýǵa tikeleı jol ashty. Osyǵan oraı, Elbasy ulttyń 2050 jylǵa deıingi jańa saıa­sı baǵytyn ǵylymı ne­gizdilikpen usyndy. Osy ba­sym­dyqtardyń júzege asyrylýy elimizdiń órkendeýiniń, gúldenýiniń dúnıe júzine iri jetistiktermen tanylýynyń negizi bolmaq. Ol úshin ár­bir qazaqstandyq kúsh-ji­ge­rin, eńbeksúıgishtigin jańa belesterdi baǵyndyrýǵa je­teleıtin ortaq maqsatty jú­ze­ge asyrýǵa jumyldyrýy qajet.

– Joldaýda Qazaq­stan­­daǵy qazirgi zamanǵy saıası júıeni jetildirý, qo­ǵamdyq turaqtylyq, ultaralyq kelisimdi qam­tamasyz etý, jalpy, qazaq­stan­dyq patrıotızmdi qa­lyp­tastyrýdyń ózekti máselelerine de erekshe mán berilgen. Alǵa qoıylǵan osyndaı keleli maqsattarǵa jetý úshin elimizde qylmys pen sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres júrgizý, qu­qyq qorǵaý jáne sot júıe­si organdarynyń aza­mattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qor­ǵaýdaǵy qyzmetin jetildirý, bızneske zańsyz aralasýdy boldyrmaýdy qamtamasyz etý mindetteri júkteldi.

– Joldaýda qabyldanatyn zańdardyń sapasyn arttyrý, zańdylyqtyń qatań saqtalý máselelerimen birge elimizde qajetti jańa zańdardyń der kezinde qabyldaný ma­ńyz­dylyǵy da ataldy. Quqyq­tyq memleket quryp jatqan Qazaqstan úshin mundaı quqyq normalarynyń qabyldanǵany óte qajettilik bolyp tabylady. О́ıtkeni, ákimshilik re­formanyń iske asyrylýy elimizdiń basqarý júıesin jetildirýge, olardyń qyz­metiniń tıimdiligin arttyrýǵa, elimizde kadr saıasatynyń negizgi nysany – halyqqa, memleketke adal qyzmet etýge zor septigin tıgizedi. Osylaısha, áleýmettik saıasattyń jańa qaǵıdalarynyń iske asyrylýy áleýmettik qaýipsizdik pen azamattarymyzdyń ba­qýat­tylyǵyn qamtamasyz etedi. Basty mindet: Kedeı­shi­liktiń ósýine jol bermeý, analar men balalardy qorǵaýdy qamtamasyz etý, densaýlyq saqtaýdyń ulttyq júıesin uzaq merzimdi jańǵyrtý.

Biz quqyqtyq memle­ket quryp jatqan el bolǵan­dyq­tan, kez kelgen saıası baǵ­darlama, ekonomıkalyq jáne basqadaı reformalar qabyldanǵan qoldanystaǵy zań aıasynda júzege asyry­lýy kerek. Osyǵan oraı, Prezıdent qabyldanýǵa tıisti asa mańyzdy zańdar tizbegine de erekshe toqtalyp ótti. Kásipkershilikke, bızneske jasandy bógetter týdyratyn memlekettik sheneýnikter úshin jańa, áldeqaıda jaýap­kershilik júıesin engizýdi qarastyrý qajet deıdi Elba­sy. Osyǵan oraı, Úkimetke 2013 jyldyń sońyna deıin zań­namaǵa shaǵyn, orta jáne iri bıznes uıymdaryn aıqyn jikteýge baǵyttalǵan ózgertýler engizýge tapsyrma berildi. Eńbekkerler múd­desin eskergen kásipkerlik qoldaýyn qamtıtyn eńbek qatynastaryn retteıtin zańnyń qabyldanýyn da jedeldetý qajettigi týyndap otyr. Sonymen qatar, El­ba­sy ózin otbasynda áıelder men balalarǵa tur­mys­tyq zorlyq-zombylyq kórsetý jáıtteriniń kóbeıýi alańdatady, dedi. Mundaı zorlyq-zombylyqtyń joly qatań túrde kesilýi tıis. Ol úshin, árıne, qoldanystaǵy zańdarǵa osy turǵydaǵy teris áreketterge pármendi tosqaýyl qoıatyn jańa baptar qabyldanýy kerek. Biz áıelder úshin ıkemdi eńbek túrlerin qalyptastyryp, úıde jumys jasaýlaryna jaǵdaı týǵyzýymyz kerek. Sondaı-aq, Elbasy óz Jol­daýynda balalaryna alıment tóleýden jaltarǵan ata-analary úshin de jazany kúsheıtý, ana men balany qorǵaý, sondaı-aq, otbasy jáne neke salasynda zańnamany túbegeıli qaı­ta qaraý qajettiligin atap ótti. Bilim jáne kásibı maman daıarlaý salasynda jo­­ǵary oqý oryndarynda oqýdyń ekinshi kýrsynan bastap kásiporyndardaǵy mindetti óndiristik tájirıbeni zańnamalyq turǵyda bekitý qa­jettiligi de kún tártibine qoıylýy tıis. Avtorlyq qu­­qyqtar men patentter máselelerin retteıtin zań­­namany qaıta qaraý qa­jet­tiligi de nazardan tys qalmady.

– Osy oraıda, ulttyq qu­qyqtyq júıeni jańǵyrtýǵa baılanysty jańa zańna­ma­lar qabyldanýy qajettiligi týraly ne aıtasyz?

– Bul turǵyda Parlament­ke tórt jańa Kodeks: Qyl­mys­tyq, Qylmystyq is-júr­gizý, Qylmystyq oryn­daý­shylyq jáne ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksterdi ázirlep, qa­raý máselesi tapsyryldy. Atalǵan kodeksterdiń qa­byldanýyn elimizde qyl­mys­qa qarsy kúres saıasatyn tujyrymdyq turǵydan jań­ǵyrtyp, tónip turǵan syn-qatelikterge óz dárejesinde qarsy áreket jasaıtyn deń­geıge kóteretinin jáne qylmystyq sot isin júrgizýdi órkenıetti halyqaralyq deńgeıge sáıkestendiretin jol ashady. Sondaı-aq, Joldaýda jemqorlyqty joıý úshin jem­qorlyqqa qarsy kúres zań­namalaryn jetildirýdiń mańyzdy oryn alatyndyǵy da aıtylyp ótti. Prezıdent elimizde qajetti zańdardyń der kezinde qabyldaný prosesine mán berdi. Osyǵan oraı elimizde Parlamenttik ókilettikterdi kúsheıtý jó­nindegi saıasatymyzdy jal­ǵas­tyrý kerek. О́ıtkeni, qu­qyqtyq memleket quryp jatqan Qazaqstan óziniń ishki jáne syrtqy saıasatyn Konstıtýsııaǵa negizdelgen Par­lamentte qabyldanǵan zańdar arqyly ǵana zań sheńberinde júzege asyrady. Bıylǵy qabyldanǵan «Qazaqstannyń-2050» Stra­tegııalyq josparynyń bar­lyq salalary zań normalary arqyly óz kórinisin taýyp, júzege asyrylatynyna kúmán joq. Al adam, qoǵam, memle­ket múddesi úshin ádiletti zań­dar qabyldaýǵa Qazaqstan halqy bir kisideı jumylyp, úles qosqany abzal.

– Sonymen, Prezıdent­tiń jańa Joldaýy halyqqa jol­danǵanǵa deıin ábden syn­nan, tekserýden, tal­qy­laýdan ótkizilgen deısiz ǵoı.

– Iá, Joldaýdaǵy tujy­rymdar memleketimizdiń damýy úshin qajettilikterden paıda bolǵan ári olardyń júzege asyrylý múmkindikteri men tetikteri jan-jaqty qarastyrylǵan asa mańyzdy qujat. Endigi másele, árbir qazaqstandyqtar osy qujatta belgilengen baǵdarlamalardy iske asyrýǵa óz úlesin qo­sýy qajet. Bul iste keń-baı­taq Respýblıkamyzdyń eń­bek­kerlerin alda atqarar qy­rýar ister kútip tur. Bul mindetterdiń oryndala­ty­nyna, Qazaqstan halqynyń ál-aýqatynyń artyp, mem­lekettiń gúldenip aldyńǵy qatarly 30 eldiń alǵy shebinde bolatynyna eshqandaı kúmán joq.

Áńgimelesken

Aleksandr TASBOLATOV,

«Egemen Qazaqstan».