Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Verdı shyǵarmashylyǵynyń shyńy sanalatyn «Don Karlosqa» táýekel etý kez kelgen teatr ujy­­­mynyń qolynan kele ber­meıdi. Áıgili opera trýppadan mýzy­kalyq jaǵynan jan-jaqty jiti daıyndyqty ǵana emes, teh­nı­kalyq hám sahnalyq jabdyq tur­ǵysynan da irgeli izdenisterdi talap etedi. «Astana Opera» teatry ujymy «Don Karlosty» sahnaǵa shyǵarý arqyly otandyq opera óneriniń kásibı turǵyda babynda ekendigin taǵy bir márte dáleldep berdi.

– «Don Karlos» – monýmen­taldy spektakl. «Astana Ope­ra» tehnıkalyq jaǵynan jaraq­talǵan úlken sahnaǵa ıe. Al bul tarıhı týyndyny qyzyqty qy­rynan kórsetip, sahnanyń bar­lyq aýqymyn pash etýge mol múmkindik beredi. Biz kórermen naza­ryna operanyń 1884 jyly Mılanda qoıylǵan tórt bólimnen turatyn ıtalııalyq nusqasyn usynyp otyrmyz. Qoıylymnyń aýqymdylyǵy tek kóleminde ǵana emes. Oqıǵa mazmunyna saı túrli dekorasııalardy: shir­keý, monastyr, patsha zaly, pat­shanyń kabıneti, sulý tabıǵat kórinisteriniń barlyǵyn shynaıy berýge kúsh saldyq. Spektaklde mashı­nerııanyń jetistikteri pat­shanyń kenetten paıda bolýyn jasaýǵa múmkindik bere­tin sahna lıftileri de iske qosyldy. Budan bólek, bes motorly joly bar sahnalyq tehnologııany alǵash ret qoldanyp otyrmyz. Sol arqyly dekorasııalardy jyljyta alamyz. Sonymen qatar sheptik jáne arer-proeksııalardy, úsh bólikke bólingen kóp tonnaly qurylymdardy paı­dalandyq. Tor, abaqty sahnalary, lıýktar men ashylatyn te­rezelerdiń de kórermenge áseri zor bolady dep senemiz. Teatr­súıer qaýym qoıylymnan erekshe ásermen shyqsa – sahna mamany retinde maqsatymyzdyń oryn­dalǵany, deıdi dırektordyń kór­kem-óndiristik máseleleri jónin­degi orynbasary Vıktor Karare.

Rasymen de sahnalyq týyndy bolǵan soń 3 saǵattan asa ýaqyt kórermendi tapjyltpaı ustap otyrý úshin tek mýzyka qýaty jet­kilikiz. Oqıǵaǵa dınamıka ústeýde utymdy oryndaýshylyq sheberlik, ártistik tapqyrlyq, sondaı-aq jarqyn áreketter men qyzyqty kostıýmderdiń de atqarar róli zor. Bul turǵydan kelgende, teatr ujymynyń kórkemdik batyl sheshimderge barǵandyǵyna kýá boldyq, qýana qol soqtyq. Ásirese spektakldiń qoıýshy dı­rıjeri Alan Bóribaevtyń, qoıýshy rejısser, ıtalııalyq mýzyka mamany Davıde Lıver­mor, kostıým sýretshileri So­fıa Tasmaǵambetova men Pa­vel Dragýnovtyń, ssenograf Krıs­tına Pıkkonyń izdenisteri aı­ryqsha qurmetke laıyq. Ár­qaısysy ózine júktelgen mindeti abyroımen atqaryp shyqty. Bul jóninde rejısser Davıde Lı­vermor áńgimelep berdi:

– Dj.Verdıdyń ózge týyndylarymen salystyrǵanda «Don Karlos» operasynyń salmaǵy da, jaýapkershiligi de aýqymdy. Shyǵarmashylyq toptyń qaı mamanyna da ońaı bolǵan joq. Biraq barlyǵy jumystyń qıyndyǵyna qaramastan jan-tánimen berile kirisip, sapaly nátıje shyǵardy. Ártisterge de, kórkem-qoıýshy topqa da aıtar alǵysym sheksiz. Verdı qııalyna qanat bitirgen kúrdeli partıtýranyń qýaty men mańyzdylyǵyn kórermen júre­gine jetkizýge kúsh sal­dyq. Munda qym-qıǵash saıası má­selelerden bólek, árbir keıip­kerdiń jalǵyzdyǵy jaıynda syr shertiledi. О́nerdiń basty maqsaty – adam janyna tereń úńilip, onyń qatparlaryn ashý, jumbaǵyn sheshý bolsa, biz de «Don Karlos» arqyly osy máselelerge barynsha basymdyq berýge tyrystyq, dep atap ótti qoıýshy rejısser.

«Don Karlos» rejısser Da­vıde Lıvermordyń «Astana Opera» teatryndaǵy alǵashqy shy­ǵarmashylyq tájirıbesi emes. Buǵan deıin elordalyq teatr trýppasymen birlese Dj.Pých­chınıdiń «Týrandot» jáne P.I.Chaı­­kovskııdiń «Evgenıı One­gın» operalaryn sahna tó­­­rine shyǵarǵan maman úshin «As­­tana Opera» ártisteriniń shy­ǵar­mashylyq qarymy men kásibı sheberligi de jaqsy málim. Sondyqtan da bolsa kerek, basty róldegi keıipkerler beınesin uzaq oılanbastan teatrdyń je­tekshi solısterine senip tapsyrypty. Qoıýshy rejısser atap ótkendeı, bul operada «ótpeli-ketpeli» keıipkerler joqtyń qasy, negizgi alty partııa sıýjet pen mýzykalyq materıaldyń damýynda jetekshi ról atqarady. Kompozıtor barlyq daýysqa – tenor, barıton, bas, soprano men messo-sopranoǵa arnap kóptegen hıt áýender týdyrǵan.

Iá, «Don Karlostaǵy» basty keıipkerlerge jan bitirgen solıster týraly da uzaq tolǵanýǵa bolady. Máselen, Elızavetta Valýa kúrdeli partııasynda sahnada Jannat Baqtaı tamasha óner kórsetti. Soprano zaldyń úl­ken qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Ánshi mýzykalyq mánerlilikti, qarqyndy jáne baıaý daýysqa baı tómengi jáne joǵarǵy da­ýys­tardyń sulýlyǵyn sheber kórsetti. Ártistiń barlyq qı­myl-qozǵalysy jarasymdy, pat­shaıymdaı mańǵaz bolǵanyna qaramastan bııazy jáne názik kórindi. Al Don Karlosty Qazaq­stan men Japonııanyń eki tenory – Medet Shotabaev pen Naoıýkı Okada oryndasa, Súndet Baıǵojın men Talǵat Musa­baev­tyń sahnalyq sheberligi men tartymdylyǵy Rodrıgo beınesine ózgeshe ár syılady. II Fılıp patsha beınesin Evgenıı Chaınıkov pen Barseg Týmanıan joǵary deńgeıde oryndap shyqty.

– Elızaveta partııasynda bar­lyǵy: vokal da, akterlik sheberlik te kúrdeli. Patshaıym bolý symbattylyqty, qımyl-qozǵalystyń aıryqsha ıkem­diligin, kerbezdigin qajet etedi. Elızaveta – jas, aqyldy, óktem jan. Demek, meniń aldymda vokaldyq múmkindikten bólek, beıneni dál sol deńgeıde shynaıy jasap shyǵarý salmaǵy da qatar turdy. Jalpy Elızaveta róli shyǵarmashylyǵymdaǵy alǵashqy tájirıbe. Eger bul beıne maǵan erterek, jas kezimde berilgen bolsa, dál búgingideı deńgeıde shyǵara almaǵan da bolar edim. «Don Karlos» operasyna kelý árbir akter úshin úlken mektep. О́ıtkeni týyndy óte aýqymdy jáne mundaǵy sal­maq tek ártisterge ǵana emes, kórer­menderge de túsedi. Shy­ǵarmamen arnaıy tanysyp, aldyn ala daıyndalyp kelýdi talap etedi, – dep shyǵarmashylyq tájirıbesimen bólisti «Astana Opera» teatrynyń jetekshi solısi Jannat Baqtaı.

Verdı operasyndaǵy oqıǵaǵa erekshe ár berip, este qalǵan taǵy bir tus – sáni men saltanaty kelisken kostıýmder galereıasy. Sahnalyq kıimder dáýir turǵysynan eki ǵasyr alǵa jyljytylyp, IV Fılıpp patshanyń bılik etken kezeńindegi sán erejeleri boıynsha jasalypty. Kıim úlgileriniń negizgi detaldary ataqty sýretshi Dıego Velaskestiń keskindemesine súıenip jasalǵanyn atap ótti sýretshilar.

– Dáýir tynysyn sezinip, sol zamandaǵy kostıým tarıhyna úńilgen soń, meniń spektaklge degen kózqarasym ózgerdi. Sol kezdegi ıspan aqsúıekteriniń kostıýmderi óte stıldi bolǵan. Al ony sapaly jetkizý mata túrlerine, úlgi- pishimderine, tipti árleý, óńdeý jumystaryna da tikeleı baılanysty. Osyndaı kıim úlgilerin oılap shyǵarǵan sol zamandaǵy adamdardyń qııalyna tań qalamyn. Sıýjet boıynsha atmosfera túnerińki, soǵan oraı kostıýmder de qara reńkte jasalǵan. Biraq jıekteme, parcha, tastar, sándik túıreýishter, injý tastarmen árleýdiń arqasynda olar utymdy, erekshe sándi shyqty, – dedi kostıým sýrteshisi Sofıa Tasmaǵambetova.

Dál osy kúni «Astana Opera» teatrynda «Don Karlospen» birge ónerdiń aıryqsha saltanaty da sap túzedi. Áıgili Verdı shyǵarmasy teatr repertýarynan túspeı, alda áli uzaq ýaqyt boıy kórermenine rýhanı-estetıkalyq qýanysh syılary sózsiz.