Almaty oblysynda eńbekaqy tóleýge qatysty zań talabyn buzý men jalaqy qaryzy boıynsha quzyrly organdarǵa júgingen adamdardyń sany artqan.
Onyń ishinde prokýratýranyń aralasýymen ǵana myńnan astam jumysshynyń eńbek daýy sheshimin taýypty. Al eńbekaqy qaryzyna qatysty ótelgen qarjy kólemi 150 mln teńgeni qurady. Bul derekter prokýratýranyń 2019 jyldy qorytyndylaǵan alqa májilisinde jarııa boldy. Oblys prokýrory Azamat Jylybaevtyń aıtýynsha, ótken jyly aımaqtaǵy qylmys jaǵdaıy turaqty deńgeıde bolǵan. Jalpy, quqyq buzýshylyq sıpaty 22,2 paıyzǵa azaıyp, jyl basynan beri 21 528 oqıǵa tirkelgen.
– Adam quqyǵy men zańnyń saqtalýyn qadaǵalaý maqsatynda júrgizilgen ister ádilettiń ornaýy men quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýda óz jemisin berip keledi. Máselen, ótken jyly prokýrorlardyń aralasýymen 72 adamǵa qatysty shyǵarylǵan sot sheshimi qaıta qaralyp, zań mártebesi ústemdik qurdy. Nátıjesinde 34 adamnyń quqyǵy qorǵaldy. Qadaǵalaýdyń arqasynda oblys kóleminde ýaqytsha us- talǵan 30 adamǵa qatysty is toqtatylyp, zańsyz qamalǵan 40 adam aqtaldy, – deıdi oblys prokýrory Azamat Jylqybaev.
Jalpy, prokýratýranyń esepke alý-tirkeý tártibi boıynsha júrgizilgen tekserýiniń nátıjesinde 64 qylmystyq quqyq buzýshylyq esepke alynǵan eken. Ásirese, qadaǵalaý aktisi negizinde turǵyndardy aýyz sýmen, tabıǵı gazben, elektr energııasymen jáne jylý energııasymen qamtamasyz etý boıynsha ýaqytsha ótemdik tarıfter engizilip, 306 myń adamnyń quqyǵy qorǵalǵan. Sondaı-aq qadaǵalaýshy organnyń tekserýinen keıin jalpy aýmaǵy 48,1 myń gektar bolatyn paıdalanylmaǵan jer telimi anyqtalyp, memleketke qaıtaryldy. Atqarý óndirisi boıynsha da bereshek tulǵalardan 920,3 mln teńge qaryz óndirilgen. Oblystyq prokýratýranyń yqpal etýinen keıin zań buzǵan 2 myńnan astam adam ártúrli jaýapkershilikke tartylyp, memleket paıdasyna óndirilgen aqshalaı kiristiń jalpy kólemi 1 mlrd teńgege jetken eken.
Aıtpaqshy, oblys prokýratýrasy óńirdegi ótelmegen aıyppul kóleminiń azaımaı otyrǵanyna alańdaýly. Máselen, 2018 jyly atqarýshy óndiris boıynsha qaryz somasy 6,5 mlrd teńgege jetse, 2019 jyly bul kórsetkishtiń 19 paıyzy ǵana óndirilgen eken. Iаǵnı, arǵy jyldardyń bereshegin óndirip alý isi bıyl da jalǵasady. О́ıtkeni jańa jylǵa ótken qaryz kólemi 6,4 mlrd teńgeni quraıdy. Mamandar aıyppul qaryzynyń jyl saıyn ósýine azamattardyń jeke jaýapkershiliginiń tómendigi men sot oryndaýshylardyń jetkilikti jumys istemeýi sebep bolyp otyr degen pikirde.
Jalpy, aıyppul qaryzymen negizinen jeke sot oryndaýshylary aınalysýy tıis eken. Alaıda, 2011 jyldan beri júıege engizilgen jeke sot oryndaýshylar qyzmeti bul senimdi aqtap otyrǵan joq. Tipti atqarý isi boıynsha boryshkerge qatysty qatań sharalardy qasaqana júzege asyrmaý derekteri de kezdesýde. Tekserý nátıjesinde sot oryndaýshylardyń 1 500 atqarý paraǵy boıynsha is qozǵaýdan zańsyz bas tartqany anyqtalǵan. Negizinen bul jaǵdaı kólik salyǵyn tóleýden jaltarǵandarǵa qatysty bolǵan. Boryshkerdiń kóligi men múlkine qatysty buǵattaý sharasyna qatysty kózjuma qaraǵan 406 oqıǵa tirkeldi.
Sondaı-aq sot sheshimimen salyq qaryzyn ótemegen tulǵalardyń shetelge shyǵýyna qoıylǵan tosqaýyl sharalary der kezinde atqarylmaı otyr. Mysalǵa, ótken jyly 74 000 boryshkerge qatysty sheshim oryndalmaı, memleketke qaryz adamdar el shekarasyn esh kedergisiz kesip ótken eken.
Almaty oblysy