Zamanaýı káriz júıeleri kerek

Sońǵy 4-5 jyldan beri sheshimin tappaı júrgen máse­le­niń mánisin eń aldymen Aqtóbe qalasynan bastaıyq. Ob­lys ákimi Ońdasyn Orazalın bıyl 12 aqpanda turǵyndarǵa ber­gen esebi kezinde Aqtóbe qala­syn­daǵy KTQ jabdyǵynyń eskirýi­ne baılanysty ony jańartý qajettigin atap kórsetti. Oblys basshysynyń aıtýynsha, onyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq ne­giz­­­demesi ázirlenýde. Áıtse de dál qazir KTQ-ny jańadan sa­lýdy qarjylandyrý máse­le­­si tolyq sheshimin tap­paǵan syńaıly. Eseptik jıyn kezinde aıtylǵandaı, bul turǵyda áz­ir­ge ınvestorlarmen kelis­sóz­­der júrgizý ǵana qolǵa alyn­­ǵan.

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstan joly-2050: Bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Jol­daýynda Aqtóbe qalasy bola­shaqta elimizdegi zamanaýı ýrba­nızasııanyń iri orta­lyq­ta­ry­nyń birine aınalatynyn atap kó­r­setkeni málim. Sonymen bir­ge Úkimettiń «QR aýmaǵyn uı­ym­­das­tyrý bas syzbasynyń negizgi ere­je­leri» týraly qaý­lysyna jáne óńirlerdi damy­týd­yń 2020 jylǵa deıingi baǵ­dar­lamasyna sáıkes Aqtó­be elimizdegi birinshi deńgeıdegi hab-qalalardyń qataryna kire­di. Aqtóbeniń aglomerasııa orta­ly­­ǵy ekeni de eleýli jaıt. Kóshi-qon jıilep, resýrs­tar men kapıtal, ozyq tehnologııalar shoǵyrlanǵan belsendi eko­nomıkalyq ortalyq úshin zama­naýı talaptarǵa saı KTQ – basty sharttardyń biri.

Iri ónerkásiptik aýdandar Alǵa men Hromtaýdan ózge aýmaqta KTQ máselesi seńi sógil­megen kúıinde tur deýge ábden bolady. Atap aıt­qan­da, Qobda, Muǵaljar, Baı­ǵa­nın, Temir, Mártók jáne Oıyl aýdandarynda KTQ-nyń joq­tyǵy oblystyq ekologııa departamenti júrgizgen tekserýler kezinde belgili boldy. Barynyń ózi tozyǵy jetip, paı­da­lanýǵa múldem jaramsyz kúıge túsipti. Sonyń saldarynan atal­ǵan aýmaqtarda sarqyndy sýlar tazartylmaǵan qalpynda jer betine tógilgen. Mundaı jaǵdaıda bak­te­rııa­lyq elementter men hımııalyq qos­­pa­lar qorshaǵan ortaǵa, tur­ǵyndar den­saýlyǵyna zııan kel­­tiretini túsinikti. Onyń aıaǵy ártúrli dertke ákelip soq­tyrmasyna kim kepil? Sar­qyn­dy sý arqyly jerústi jáne jerasty tabıǵı sý kózderi, resýrstar lastanyp, tutastaı sý ekojúıesiniń búliný qaýpin týyndatýy múmkin.

Oblys aýmaǵynda aldaǵy ýa­qyt­ta paıda bolǵan sarqyndy sýlar­dy tazartý máselesi she­shi­min tappaǵan jaǵ­daıda taǵy bir kúrdeli másele týyndamaq. Iаǵnı mundaı selqostyq pen en­jarlyqtyń sońy aýyzsý tap­shylyǵynyń paıda bolýy­na ákep tiremek. Bul qaýip qazir­diń ózinde baıqalatynyn eskersek, KTQ-ny tezi­rek salý isiniń áleý­mettik ma­ńy­zy odan ári tereń­deı túsedi.

Árıne Máskeý birden tur­­ǵy­­zylǵan joq degendeı, mundaı qu­­ryl­ǵylardy bir mezgilde salý ártúrli kedergilerge kezik­ti­rer. Son­dyqtan da eki-úsh jyl buryn oblystyq ekolo­gııa departamenti tarapynan bi­rin­shi kezekte óńirdiń eń iri eldi me­ken­deri Badamsha, Shalqar jáne Shu­barqudyqta kárizdik tazalaý qurylǵylaryn salý jóninde oblys ákimdigine tıisti usynystar túsken.

Saraptamalyq sıpattaǵy qa­ty­nas qujatynda atalǵan eldi me­ken­derdegi halyq sany, olar paıda­lanatyn sý mólsheri men bóli­netin káriz sýynyń kólemi naqty eseptelip kórsetilgen. Soǵan sáıkes 2017 jyly bul másele kún tártibine qoıylǵan. Tipti departament usynǵan ne­giz­­demeler sol kezdegi oblys áki­miniń orynbasary Serik Tó­lenbergenov pen aýmaqtyq bas­qarmalar basshylary tara­py­nan tıisti qoldaýǵa da ıe bo­lypty. Sóıtip otyrysta qa­ral­ǵan másele boıynsha №30 san­dy hattama túzilgen. Mundaı usynysty departament jetekshileri 2018 jyldyń 15 aqpany kúni №01-05-6/405 sandy qyzmettik hat boıynsha sol kezdegi oblystyq ener­getıka jáne turǵyn úı- kom­mýnaldyq sharýashylyǵy bas­qarmasynyń basshysy atyna da joldaǵan eken. Áıtse de óńir­degi quzyrly mekemeniń biri oǵan jaýap qaıtarmaı únsiz qal­ǵan.

Mine, osylaısha Aqtóbe aı­ma­­­­ǵyn­da áleýmettik jáne óndi­­­ristik óńirdiń ózi talap etip otyrǵan kárizdik-tazalaý qon­dyr­­ǵylary qurylysyn júr­gizý isi aıaqsyz qalyp keledi. Bul máseleniń kóterilgenine 4-5 jyl ýaqyt ótse de eshteńe óz­gergen joq, dana Abaıdyń só­zi­men aıtqanda «Baıaǵy jartas – bir jartas».

«Eshten kesh jaqsy» demeı me halqymyz. Sondyqtan da bú­ginde el-jurt­ty tolǵan­dy­ry­p júrgen máse­lege oblys basshysy Ońda­syn Oraza­lın qaıtadan qozǵaý salsa, is ornynan jyljyr ma edi?!

AQTО́BE