Qazaqtardyń kóshpeli erkin tirligi Azııada dúnıege kelip damydy. Orystardan shyqqan kazaktar buǵan tánti bolǵandyǵyn olardyń jylnamalaryndaǵy derekter aıǵaqtaıdy. 1444 jyly qorshaýda qalǵan Máskeýge kazaktar kelip, tatarlarmen soǵysady. 1517 jyly Ýkraınada Belgorodqa (Akkerman) shabýyl jasaıdy. Kóshpeli túrkilerde erkin ómirdi ańsaýshylyq, shaharlarǵa shapqynshylyq uıymdastyrý orys kazaktarynan buryn bastalǵan... Altyn ordanyń ydyraýy kezinde usaq halyqtar arasyndaǵy talas-tartystyń saldarynan ártúrli rýlar dalaǵa qonys aýdaryp, qazaq qaýymdaryn qura bastady. Sondaı-aq, orys kazaktary da ár tektes taıpalardan odaq quryp, kazaktar degen ataýǵa ıe boldy.
«Qazaq shejiresi» degen eńbeginde Shoqan Ýálıhanov qazaq pen kazak týraly osyndaı málimet keltiredi.
Qazaqtardyń kóshpeli erkin tirligi Azııada dúnıege kelip damydy. Orystardan shyqqan kazaktar buǵan tánti bolǵandyǵyn olardyń jylnamalaryndaǵy derekter aıǵaqtaıdy. 1444 jyly qorshaýda qalǵan Máskeýge kazaktar kelip, tatarlarmen soǵysady. 1517 jyly Ýkraınada Belgorodqa (Akkerman) shabýyl jasaıdy. Kóshpeli túrkilerde erkin ómirdi ańsaýshylyq, shaharlarǵa shapqynshylyq uıymdastyrý orys kazaktarynan buryn bastalǵan... Altyn ordanyń ydyraýy kezinde usaq halyqtar arasyndaǵy talas-tartystyń saldarynan ártúrli rýlar dalaǵa qonys aýdaryp, qazaq qaýymdaryn qura bastady. Sondaı-aq, orys kazaktary da ár tektes taıpalardan odaq quryp, kazaktar degen ataýǵa ıe boldy.
«Qazaq shejiresi» degen eńbeginde Shoqan Ýálıhanov qazaq pen kazak týraly osyndaı málimet keltiredi.
Memlekettik hatshy Marat Tájın ulttyq tarıhymyzdy zerdeleý jónindegi úlken jıyndaǵy baıandamasynda «qazaqtardyń ulttyq tarıhynyń jańa tarıhı ustanymyn qalyptastyrý» qajettiligin atap kórsetti. Máselege osy turǵydan kelgende qazaq tarıhyndaǵy kazachestvonyń qan-josa izi kóz aldymyzǵa elesteıdi. Áýel basta jol toryp, qaraqshy bolǵan kazaktar keıin el qaýipsizdigine qater tóndirgendikten aq patsha olardy qyzmetke tartyp, erekshe áskerı birlestik (soslovıe) jasady, otarshyldyq saıasatty júzege asyrýǵa paıdalandy.
Qazirgi Reseıde kazaktardy aqtaý, olardyń qoǵamdyq-saıası ómirindegi ornyn tııanaqtaý, quqyǵyn belgileý jóninde resmı qujattar bar. Biraq munyń Qazaqstanǵa qatysy joq. Alaıda, kazachestvony keıbir kúshter bizdiń elimizdiń tarıhı jáne etnografııalyq, terrıtorııalyq tutastyǵyna senimsizdik kórsetetin úlken saıasattyń usaqtalǵan aqshasy esebinde paıdalanǵysy keledi. Mundaı is-áreket kúni búginge deıin tyıylǵan joq.
Máselen, jýyrda respýblıkalyq bir basylymda Arqa óńirinde kazaktardyń bizdiń ulttyq kıimimiz dep patsha zamanyndaǵy áskerı formamen júretindigin, elimizdiń aýmaqtyq tutastyǵyn buzýǵa áreket jasap, óz ortasynan shyqqan jastardan «Reseı ımperııasyna qaltqysyz qyzmet etemin» degen ant qabyldaıtyndyǵyn, áýlıe Georgıı lentasyn taratyp, «Reseı – bizdiń Otanymyz, biz Reseıdi súıemiz» degen aksııa ótkizgenin, jáne taǵy basqa arandatýshylyq sharalar týraly sóz boldy. Osyǵan oraı keıbir oı-pikirdi ortaǵa salǵymyz keldi.
Úlken ımperııa kórshilerin keıde kúshpen, endi birde aldap-arbap degendeı, jerin ıemdenip, halqyn táýeldi etip, el aýmaǵyn únemi molaıtyp otyrdy. Reseıdiń mundaı otarshylyq saıasatyn júzege asyrýda kazaktardyń únemi alda júrgeni pálendeı qupııa emes.
Aq patsha tusynda kazachestvo turaqty áskerdiń quramdas bóligi esebinde túrik, parsy, shved, Kavkaz, Balqan soǵystaryna qatysty. Qazan, Astrahan, Sibir, Qyrym, Qazaqstan, Orta Azııa, Polshany, Baltyq jaǵalaýy elderi men Fınlıandııany, Qıyr Shyǵysty jaýlap alýda eleýli ról atqardy. Buratana halyqtardy (Reseıdiń uǵymynda), onyń ishinde qazaqtardyń narazylyǵyn basyp-janshýda polısııalyq jáne jazalaý kúshteri esebinde qoldanyldy. Sol úshin kóptegen jeńildikterge ıe boldy.
Keńes zamanynda qazaq jurty talaı talan-tarajǵa tústi. Ol túgeldeı odaq qaramaǵynda bolsa da ortalyq, nege ekeni belgisiz, munda orys avtonomııasyn qurýǵa áreket jasaǵany bar. M.Kalınınniń tikeleı nusqaýymen VSIK-tiń erekshe komıssııasynyń (1921-1925 j.j.) Jetisý (qazirgi Almaty oblysy men Qyrǵyzstannyń Shý jáne Ystyqkól oblystary) te