Aǵy bardyń, baǵy bar

Árıne, qarapaıym halyq úshin qymbattaý. 2000 jyl­dar­dyń orta tusynda úı aralap aıran-sút satatyn apa­larymyz kóp edi. Qazir de tań bozaryp atqan­nan «Aıran, moloko» dep aıǵaı­lap júretinder barshy­lyq. Keıingi jyldary dúken sórelerinde sút ónim­deri tipten kóbeıip, apa­lary­myzdyń lıtrlep saty­latyn aǵarǵanyn saǵy­nyshpen eske alatyn boldyq.

Ǵalymdar óńdelmegen sút ónimin tutyný másele­sinde áli kúnge deıin daýlasady. Bir jaǵy munyń zııa­ny kóp dese, kerisinshe ekinshi jaq pakettelgen sút ónimderinen qaýip kóp deıdi. Myń­daǵan sıyrdan saýylǵan sút zaýyttarynda jalpy ydystarǵa quıy­lady. Máselen, shybynnyń silemeıli shyryny­nan bir qasyq baldyń ózi búlinip ketedi. Baıqaýsyzda ydys­ta beti ashyq turǵan mol sútke tamyp ketse, onyń tıgizer zııany aıtarlyqtaı bolady.

Sútten kóptegen sýsyn jáne taǵam túri ázirlene­di. Solardyń ishinde ýyz­dyń adam aǵzasyna paıdasy mol. Ýyz qura­myn­da antıoksıdanttar óte kóp. Ol aǵza­nyń qorǵanysh qasıetin arttyryp, as qorytý júıe­sin retke keltiredi. Bul − jasarýdyń birden-bir ke­pili. Sondaı-aq antıoksıdant júrek aýrýyna, qa­ter­­­li isikke, erte qartaıýǵa jol beretin hımııa­lyq ele­­ment­­terdiń áserin joıatyn kúshke ıe desedi.

Ýyz­dyń bir­neshe túri bar: maldyń búıeninen jasal­ǵany, kep­tirilgen túri, balǵyn reńdisi bolady. Jal­py, ýyz sóziniń maǵynasy keń. Máselen, kedeı adamdy ýy­­zǵa jarymaǵan dep aıtyp jatady. «Qash­­paǵan qara sıyrdyń ýyzynan dámetip» degen de bar.

Halqymyz «aǵy bardyń, baǵy bar» dep beker aıtpaǵan. Qorasynda sıyry bar úıdiń berekesi bar. Átteń, qazir aýyldaǵy aǵaıynnyń ózi de sıyr ustap, sút saýyp, odan ártúrli taǵamdar jasaýǵa erinedi. Aqqa jaryp otyratyn jaǵdaıy bar bolsa da, aı­ran-sútti dúkennen satyp alyp ishedi. «Berekeni kók­ten tileme, etken eńbekten tile» deýshi edi. Aýyl adam­darynyń zaman aǵymyna ileskeni jaqsy, biraq qoldaǵy bar nárseni uqsata bilý de berekege bastaıtynyn túsinetinder azaıyp bara jatqan sııaqty. Endeshe, tań bozaryp atqannan sút satyp júrgen apalardyń eńbegi eńbek-aq qoı, shirkin...