Ekibastuzdyń krıptovalıýtasy

Jastar maınıngti jaǵalap júr

Ekibastuzda keıingi jyldary maınıngtik ortalyqtardyń qyz­meti qarqyn ala bastady. Máselen, «BTC KZ» kompanııa­sy krıptovalıýta maınınginiń ınf­raqurylymyna 3 mlrd teńge­den astam qarjy salǵan. Búginde kompanııanyń úsh data-ortalyǵy bar. Onyń ekeýi qalypty jumys istep tur. Qýaty 35 MVt-qa teń úshinshi ortalyq «KEGOC» AQ jelilerine qosyldy. Demek ony iske qosý prosesindegi eń bas­ty kedergi eńserildi degen sóz. Alǵashqy ári eń iri data-ortalyq Solnechnyı kentinde ornalasqan. Oǵan maınıngke arnalǵan 17,2 myń mashına syıady.

– Data-ortalyqtardy qurý kezinde shyǵynnyń negizgi bóligi ınfraqurylymǵa ketedi. Biz bul maqsatqa 2,5 mlrd teńge jum­sadyq. Sebebi 110 kV-tyq elektr taratý jelisi úshin shamamen eki shaqyrymdaı jerge tirekter ornatý kerek. Sondaı-aq qosalqy stansany jańartý jáne jeke taratý qurylǵysyn salý qajet. Qazir data-ortalyq shamamen 50 MVt elektr energııasyn tutynyp otyr. Ortalyqty odan ári keńeıtý úshin 34 MVt kóleminde qor jı­naq­taldy, – deıdi kompanııa dı­rektorynyń orynbasary Din­muhammed Matkenov.

Ekinshi data-ortalyq birinshi­sim­en salystyrǵanda sál kishi­rek. Munda 10 myń mashına orna­lasqan. Ol 17 MVt elektr energııasyn tutynyp otyr. Munyń ınfraqurylymyna 800 mln teńge shamasynda qarjy jumsalǵan. Bul somaǵa Japonııa, Sıngapýr jáne Ońtústik Koreıanyń ınves­tı­sııalyq qorlarynan aýdarylǵan sheteldik ınvestısııalar kirip otyrǵan joq.

Ekibastuzdaǵy maınıngtik ortalyqtar 100-den astam adamdy jumyspen qamtyp otyr. Olar­dyń shamamen 60-y – 20-25 jas­taǵy jergilikti jigitter. Qyzmet­kerler ortasha eseppen 200 myń teńge kóleminde eńbekaqy alady. Qyzmetkerlerdiń bári arnaıy oqýdan ótken. Búginde olar mıkro­shemalardy dánekerlep, ortalyq­tardyń basqa da tehnıkalyq qyz­metterin jóndeı alady. Pan­demııa bastalǵanǵa deıin Qytaıǵa baryp, bilimin jetildirip kelgender de bar eken. Data-ortalyqtar jańa teh­nologııalarǵa áýes ekibas­tuz­dyq jastar úshin krıptovalıýta naryǵynda  tamasha múmkindik bolyp otyr.

Investorlardy aýylǵa ákelgen AHQO

D.Matkenovtiń aıtýynsha, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ashylýy Qazaq­standaǵy krıptovalıýta naryǵyna jan bitirgen.

– Qarjy ortalyǵynyń júıeli qyzmetiniń nátıjesinde shetel­dik ınvestorlar bizdiń elge kóp­tep kele bastady. Aǵylshyn qu­qy­ǵymen jumys isteıtin, tıim­di kelisimsharttar usynyp, mindet­temelerdiń oryndalýyna kepildik beretin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy ınvestorlardyń Qazaqstanǵa degen senimin arttyrýda. Memleket ortalyq bazasynda bizge osyndaı tamasha múmkindikterdi usynyp otyrǵany qýanyshty. Krıptovalıýta – áleýeti joǵary naryq. Sondyqtan ony odan ári damyta berý kerek, – deıdi Dinmuhammed Matkenov.

Tyńnan túren salýǵa nıet etken jas jigitter data-ortalyq­tyń qurylysyn bastamas bu­ryn, áleýetti ınvestorlardy Qazaqstanǵa arnaıy shaqyrǵan. El ishin aralatqan. Osylaısha, respýblıkada ınfraqurylym men resýrstardyń jetkilikti ekenine kóz jetkizgen. Osydan soń taraptar ózara kelisimge kelip, shetel­dikter alǵashqy ınvestısııalaryn aýdara bastapty.

Úsh myńdaı sheteldik klıent bar

Krıptovalıýtany óndirýge elektr energııasy kerek. Sondyq­tan Qazaqstannyń, onyń ishinde Pavlodar oblysynyń bul baǵyt­taǵy áleýeti óte joǵary. Onyń ústine mundaı jobalardy júzege asyrý ýaqyt jaǵynan da tıimdi. Jobalardy tehnıkalyq turǵydan jarty nemese bir jyl ishinde iske qosýǵa múmkindik bar.

– Adamzat tarıhynda elektr energııasyn tutyný munshalyqty kóp tabys ákelgen emes. О́ıtkeni ol osy kúnge deıin shyǵyndy sa­la­ǵa jatqyzylyp kelgen edi. Qazir elektr energııasyn tu­tyný arqyly mol paıdaǵa kenelýge bolady. Máselen, qazir biz­­diń kompanııanyń shamamen 3 myń­daı klıenti bar. Olar álem­niń ár túkpirinde turady. Bar­lyq qurylǵy sheteldik ınves­tı­­­sııa­lyq qorlarǵa tıesili bol­ǵan­­dyq­tan, klıentterdiń bári ınves­­tor­lardyń tarapynan kelip jatyr. Biz klıenttermen tikeleı ju­mys istemeımiz. Mindetimiz – ın­fraqurylym usyný jáne qu­­ryl­ǵylardy tehnıkalyq tur­ǵy­dan súıemeldeý. О́zge data-or­ta­­lyqtardan negizgi aıyrma­shy­­lyǵymyz – qyzmetterdi bult­ty maı­nıngte usynamyz. Iаǵnı qyz­met qana kórsetemiz. Al serik­­tes­ter bizge qajetti esepteý jab­­dyq­taryn usynady. Osylaı­­sha, kez kelgen adam ınternet keńis­tigin­degi ónimdi esh qıyndyq­syz satyp ala alady, – deıdi D.Matkenov.

Bultty maınıng dep otyrǵany­myz – krıptovalıýta óndirý pro­sesiniń bir túri. Tek munda ónim jabdyqtardy basqarýsyz-aq óndiriledi. Iаǵnı kompanııa esepteý qýatyn qamtamasyz etedi, al klıent qashyqtan otyryp krıptovalıýta óndirýmen aınalysady. Bul ádisti ádette maı­nıng­ti ja­ńa­dan bas­taǵandar nemese elektr energııasy qym­bat elderdiń turǵyn­dary paıdalanady.

Kedergiler de joq emes

Kompanııa ókili bolashaq tý­raly sóz qozǵaýǵa qınaldy. Sóıtsek, naryqty damytýǵa ke­dergi keltiretin birneshe sebep bar eken.

– Birinshiden, Ekibastuzdaǵy KEGOC qosalqy stansasynyń transformatorlyq múmkindigi shekteýli. Al úlken transformatorlardy satyp alýǵa, jelilerdi aýystyrýǵa qomaqty ınvestısııa qajet. Sheteldik ınvestorlardy tartýǵa qolbaılaý bolyp otyrǵan problemanyń biri elektr energııasynyń tarıfine qatysty. Máselen, Ekibastuzda GRES-1 stan­sasy arzan energııanyń kózi bolyp sanalady. Al qym­bat energııa GRES-2 stansasyna tıesili. О́ki­nish­ke qaraı, qazaq­stan­dyqt­ar­ǵa birinshi kezekte qymbat elektr energııasyn ótkizýge tyrysady. Sosyn baryp arzan ónimge kezek keledi. Kóbinese ony eksportqa jiberedi, – deıdi D.Matkenov.

2020 jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda kompanııanyń data-ortalyqtary shamamen 3 mlrd teń­geniń elektr energııasyn tu­tyn­ǵan. Bul az aqsha emes, árıne.

– Bıylǵy Joldaýda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy bes jyl ishinde sıfrly maınıngke salynatyn ınvestısııa kólemin 500 mlrd teńgege deıin jetkizýdi tapsyrdy. Áıtpese, bul naryqtaǵy álemdik alyptar basqa elderge aýyp ketýi múmkin ekenin aıtty. Alaıda qazir Qazaqstanda krıptovalıýta óndirý salasyna qosymsha salyq salý týraly áńgime júrip jatyr. Mundaı sharalar otandyq kom­panııalardyń básekege qabi­let­tiligine keri áser etedi. Máse­len, jarty jyl buryn Qyr­ǵyz­stan elek­tr energııasyna qosymsha 15 pa­ıyz salyq engizdi. Dál sol ara­lyqta kórshi elge kelgen maı­ner­lerdiń bári keri qaıtýǵa máj­búr boldy. Qosymsha salyq salyn­sa, Qazaqstan da osyndaı jaǵ­daı­dy bastan ótkereri anyq. Ol azdaı Pre­zıdenttiń tapsyrmasy da oryn­dalmaı qalýy múmkin, – deıdi ol.

Qazaqstan tórttikte tur

CEX.IO krıptobırjasynyń málimdeýinshe, Qazaqstan krıptovalıýta maınıngi boıynsha Qytaı, AQSh jáne Reseıdi alǵa jiberip, tórtinshi orynǵa taban tiregen. Álem boıynsha heshreıttiń 6,17 paıyzy Qazaqstanǵa tıesili. Bul kórsetkish jyl ótken saıyn ósip keledi. Heshreıt degenimiz – krıptovalıýta óndirýge arnalǵan qurylǵynyń qýatyn esepteıtin ólshem birlik.

Álem boıynsha birinshi orynda Qytaı tur. Jer-jahandaǵy heshreıttiń 65 paıyzy osy elge tıesili. AQSh-tyń úlesi – 7,24 paıyz. Reseı 6,9 paıyzdy ıele­nip otyr. Qazaqstannan keıingi oryndarǵa álemdik heshreıttiń 4,33 paıyzyna ıe Malaızııa men úlesi 3,82 paıyzǵa teń Iran jaıǵasqan.

Derekterge súıensek, 2019 jyldyń sáýiri men 2020 jyldyń sáýiri aralyǵynda Qytaıdyń kór­setkishi 75 paıyzdan 65 pa­ıyzǵa tómendegen. Esesine Qazaq­stannyń kórsetkishi bir jylda 4 ese ósip, 1,42 paıyzdan 6,17 paıyzǵa jetti. Osy qarqyn saqtalatyn bolsa, qazaqstandyq maınerler úzdik úshtikke enýi de múmkin. Oǵan tehnıkalyq, ekono­mıkalyq, saıası jáne áleýmettik alǵysharttar bar.

Maınıng salasynyń tartym­dylyǵyna negizgi úsh faktor áser etedi. Olar – krıptovalıýta quny, óndirilgen ónimniń syıaqy kólemi jáne ónimdi óndirý quny. Atalǵan úsh faktor boıynsha Qytaı qazir tartymdylyǵyn joǵalta bastady. Aspanasty elinde elektr qýaty arzan bolǵanymen, onyń tapshylyǵy maınıngke úlken kedergi keltirip otyr.

Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń málimetinshe, qazir Qazaqstanda maınıngpen aınalysatyn 14 kompanııa bar. Olar elge 200 mln dollar qarajat tartqan. Aldaǵy ýaqytta taǵy 300 mlrd teńge ınvestısııa ákelmek.