Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde belgili túrkolog, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ábjan Quryshjanulynyń 90 jyldyǵyna oraı "Túrkologııalyq keńistiktegi gýmanıtarlyq ǵylymdar: tarıhı sabaqtastyq pen ózara yqpaldastyq" atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz bilim ordasynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Alqaly basqosý Halyqaralyq Túrki akademııasy, Qyzdar ýnıversıteti jáne S.Báıishev ýnıversıtetiniń muryndyq bolýymen uıymdastyryldy. Konferensııa jumysyna ǵalymdar, sheteldik jáne otandyq joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary men ǵylymı zertteý uıymdarynyń qyzmetkerleri, sondaı-aq Ábjan Quryshjanulynyń týystary qatysty.
Beınekonferensııa formatynda ótken jıynda Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli sóz sóılep, Akademııanyń Ábjan Quryshjanulynyń muralaryna qatysty atqarǵan jumystary týraly baıandady.
Sondaı-aq ol TWESKO shyǵarǵan ǵalym eńbekterin tanystyrdy. Atap aıtqanda, túrkologııa salasyna ólsheýsiz úles qosqan kórnekti túrkolog Ábjan Quryshjanulynynyń "Codex Cumanicus tilindegi septik jalǵaýlarynyń máni men túri" atty baǵaly eńbegi kópshilikke jol tartyp otyr.
Ǵalymnyń atalǵan ǵylymı eńbegin belgili zertteýshi, Ábjan Quryshjanulynyń daryndy shákirti marqum Serjan Dúısenov Túrki akademııasynyń arnaıy jobasy aıasynda baspaǵa daıyndaǵan.
Sondaı-aq Darhan Qydyráli áıgili Iúsúp Ulyq Has-hajıb Balasaǵunnyń "Qutadǵý Bilik" atty tarıhı týyndysynyń Ábjan Quryshjanuly aýdarǵan Namanǵan nusqasynyń jańa basylymyn da kópshilik nazaryna usyndy.
– Bıyl týǵanyna 90 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Ábjan Quryshjanuly ǵylymı dáldikpen aýdaryp, túsinikterin jazyp bul tarıhı týyndy búgingi tańda túrkologtar arasynda qoldan túspeıtin jolbasshy quralǵa aınalǵan, – dep atap ótti Akademııa basshysy.
Al Qyzdar ýnıversıtetiniń rektory Gaýhar Aldambergenova tanymal túrkologtyń ǵylymdaǵy ózindik qoltańbasy týraly sóz qozǵady.
– Ábjan Quryshjanuly – orta ǵasyrdaǵy jazba eskertkishterin túpnusqada oqyǵan, ony oqyrman qaýymmen tanystyrǵan, búgingi qazaq, orys tilderine aýdarǵan ári tarıhshy, ári lıngvıst, ári tárjimashy jáne ǵylymı mektebi bar ǵalym-ustaz. Sanaly ǵumyryn ǵylymǵa arnaǵan ǵalym-ustaz orta ǵasyr eskertkishterin, sonyń ishinde "Kodeks Kýmanıkýstan" bastap, birqatar túrki jurtyna ortaq muralardy ǵylym tezine salyp, zerttedi. Mańyzdy zertteýleriniń arqasynda álem túrkitanýshylary arasynda qypshaq jazba eskertkishteri boıynsha eń bilgir mamandar sanatyna endi. Ǵalym eńbekterine Anglııa, Túrkııa, Chehııa, Vengrııa, Reseı, Qazaqstan, О́zbekstan ǵalymdary oń baǵa berip, eńbekteri AQSh, Anglııa, Eýropa memleketteri kitaphanalarynan oryn aldy. Bul – qazaq ǵalymynyń eńbeginiń qanshalyqty mańyzdy bolǵanyn aıqyndaıtyn aıshyqty dálel, – dedi Gaýhar Aldambergenova.
Birneshe jyldan beri Qyzdar ýnıversıtetiniń uıytqy bolýymen "Quryshjanov oqýlary" ótip keledi. Dástúrli jıynnyń basty maqsaty – ǵalym muralaryn óskeleń urpaq arasynda keńinen dáripteý, onyń zertteý eńbekterin ult jadynda jańǵyrtý. Sonymen qatar oqý ornynda ózi qyzmet etip, dáris oqyǵan aýdıtorııalardyń biri "Professor Ábjan Quryshjanuly atyndaǵy Til tarıhy jáne túrkologııa dárishanasy" retinde jabdyqtaldy.
Konferensııa barysynda sondaı-aq S.Báıishev ýnıversıtetiniń prezıdenti Bekejan Ahanuly, Túrik til qoǵamy tóraǵasynyń orynbasary, professor Feızı Ersoı, QR UǴA akademıgi, qypshaqtanýshy Bolat Kómekov, Nazarbaev ýnıversıtetiniń professory Iýlaı Shamıloglý, tanymal túrkolog, professor Kadyraly Konkobaev, Majarstan Ǵylym akademııasy Etnologııa ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Davıd Shomfaı Kara, Koreıanyń Hangkýk ýnıversıtetiniń professorlary Álııa Quryshjanova men Ázıza Mashrabbekova da sóz sóılep, ǵalymnyń ǵylymı murasy tóńireginde keńinen sóz qozǵady.
Jıyn jumysy "Túrkitanýdyń jalpy máseleleri", "Professor Á.Quryshjanuly jáne túrki dúnıesi: til, tarıh, rýhanııat", "Professor Á.Quryshjanuly jáne qypshaqtaný ilimi", "Rýna jazýlary jáne túrki tilderi men ádebıeti tarıhy", "Túrki termınologııasynyń máseleleri", "Túrki halyqtarynyń tarıhı-mádenı baılanysy", "Túrki tilderi men ádebıetin oqytý isindegi ortaq máseleler", "Jańa ulttyq álipbı: qazaq jazýyn jańǵyrtý" baǵyttary boıynsha júrgizildi.
Konferensııa barysynda qazaqstandyq jáne sheteldik ǵalymdar túrkitanýǵa qatysty ǵylymnyń damý máseleleri tóńireginde ózara pikir almasyp, paıymdy oılaryn ortaǵa saldy.
– Ábjan Quryshjanuly – ustazdyqpen qatar, qazaq tiliniń tarıhynda eski túrki jazba muralaryna qalam tartyp, halyq tiliniń injý-marjandaryn tergen ǵalymdardyń biri hám biregeıi. Onyń zerttegen eńbekteri negizinen til tarıhy, kóne túrki tilderi men ejelgi qypshaq jazba eskertkishteri máselelerine arnalyp, atalǵan ǵylym salasynyń kókjıeginiń keńeıýine zor yqpal etti. Ǵalym esimi belgili túrkolog, orta túrki jáne qypshaq tilderiniń bilgir mamany retinde búkil túrki halyqtaryna keńinen málim, – deıdi Qyzdar ýnıversıtetiniń Fılologııa ınstıtýtynyń dırektory Tynyshtyq Ermekova.
Konferensııa qorytyndysynda ýnıversıtetter men ǵylymı zertteý uıymdary arasynda bastalǵan osy yntymaqtastyqtyń jalǵasy retinde túrkitaný ilimine baǵyttalǵan birlesken ǵylymı jobalar uıymdastyrýdy qolǵa alý, ǵalym eńbekterin "Rýhanı jańǵyrý" baǵdarlamasy aıasynda túrki álemine keńinen nasıhattaý, ǵalym eńbekterin ýnıversıtet, akademııanyń kitaphana qorlardaǵy kitaptarynyń elektrondy nusqalaryn jasap, "Til álemi" t.b. saıttarǵa ornalastyrý jóninde qarar qabyldandy.