Dúnıeniń tórt buryshyn túgel sharpyp, órtteı qaýlap órshigen pandemııa, ásirese qoǵamdyq ómirde dárigerler armııasyn úlken synaqqa salǵany barshaǵa aıan. Dúnıe júziniń aq jeleńdi abzal jandar qaýymdastyǵy «Endigi bolashaq – pandemııa men pandemııa emdeýshilerdiń ıeliginde» degen, bálkim, asyǵys, bálkim, aqıqaty solaı, tujyrym jasap úlgerdi. Bir sózben aıtqanda, kezdeısoq ógeristerdi qaýiptene kútken adamzattyń taǵdyry tarazyǵa salyndy da qaldy.
Almatydaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵysy ardagerleri men múgedekteriniń respýblıkalyq-klınıkalyq gospıtali ujymynyń kúndelikti daǵdyly qyzmetine pandemııa tosyn qıyndyqtar ákeletini eshkimniń de úsh uıyqtasa túsine kirmegen. Dál osy arada sol bir alasapyran kezeńdi eske túsirip kóreıikshi: qaladaǵy sany shekteýli ınfeksııalyq maman dárigerlerdiń ózi birinen soń biri aýyryp, jappaı tósek tartyp qaldy. Qala karantınge jabyldy. Naýqastar sany kún sanap emes, saǵat sanap ósti.
– Qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasynan dabyldy tapsyrma túsken kúni, mekemeniń basshysy retinde, olardan maǵan bir apta ýaqyt berýin suradym, – deıdi gospıtaldiń dırektory ári bas dárigeri, medısına ǵylymdarynyń doktory Dámir Dáýletbaev. – О́ıtkeni dáriger maman retinde tosqaýylsyz órshigen kesapattyń bizdiń gospıtaldi aınalyp ótpesin ózimniń de ishim sezip, aldyn ala bilip júrgenmin.
Ujymdy shuǵyl jınaǵan dırektor-bas dáriger, jasyratyn nesi bar, áriptesterine sol kúnnen bastap gospıtaldiń soǵys jaǵdaıyndaǵydaı qatań tártipke kóshetini týraly jarııa etti. О́ıtkeni vırýstyń dál bulaı jaý shapqandaı tosynnan túserin eshkim kútken joq bolatyn. Qolbasshy qan maıdanda jaýyngerleriniń ómirin saqtaı alsa – jaqsy basshy. Árıne, jaýyngerleriniń birsypyrasynan aıyrylyp ta jeńiske jetýge bolady. Biraq adam janynyń kánigi arashashysy, ǵalym-dáriger Dámir Abaıdildáuly bul qaǵıdattyń birinshisin tańdady. Mundaı jaǵdaıda, árıne, eń aldymen ózin durys qorǵaǵan dáriger ǵana naýqasqa kómek kórsete almaq.
Sodan bar-joǵy bir aptadan asqan ýaqytta aldymen emdelip-demalyp jatqan ardagerler tolyqtaı úılerine qaıtarylyp, gospıtal aıaq astynan provızorlyq stasıonarǵa aınaldy. Ujymdaǵy dárigerler ınfeksııalyq shabýylǵa toıtarys berý aıasynda ortaq sharttarǵa saı jappaı emtıhan tapsyrdy. D.Dáýletbaevtyń óziniń baı tájirıbesine arqa súıeı otyryp, bas sarapshy mindetin atqardy. Emtıhannan súrinbeı ótkenderge tez arada arnaıy-tótenshe mindetter júkteldi. Al synaq tapsyra almaǵandar qaıta oqytylyp, qatarǵa qaıta qosylyp jatty. Ýaqyt tapshy.
Endi osy eki arada negizi bir másele týraly aıtyp ótpesek taǵy bolmas, el basyna kún týǵan syn saǵat emes pe? Dırektor tarapynan «Bári de óz erikterińizde – gospıtalde qalam degender qalsyn, otbasy jaǵdaıyna táýeldimin, qaraýymda úlken kisiler nemese kishkentaı balam bar, ýaqytsha eńbek demalysyna shyǵamyn deýshilerge esh syn joq» degen de eskertý jasaldy, biraq bári de zań talaptaryna sáıkes kelýi úshin olardan jazbasha ótinish qaldyrý talap etildi. Eń ǵajaby, eshkim ótinish jazbady...
Úreı júrgen jerde qazaq «qoryqqanǵa qos kórinedi» deıdi ǵoı. Sol tustaǵy jalpy qyzmetkerlerdiń kóńil kúıine baǵa berý de ońaıǵa túspedi. Jurttyń kópshiligi ári-sári kúı keshti. Maýsym men shilde aılary. Aınala tolǵan jaǵymsyz aqparat, órtteı qaýlaǵan qaýeset. Tek tártiptiń, aýyzbirshilik pen kásibı biliktiliktiń arqasynda ǵana gospıtal ujymy – tótenshe jaǵdaıda qurylǵan provızorlyq ortalyq aýyr synaqtan aman-esen ótti.
Ujymdaǵy 157 adamnyń úsheýi, bári de sanıtarlyq qyzmettegi azamat, ókpe dertiniń jeńil túrine shaldyqty. О́zderi de sál-pál bosańsyǵan bolýy kerek, olarǵa qatań eskertý jasaldy. Emdeldi. Saýyqty. Provızorlyq stasıonar jabylǵan kúni dırektor óz atynan ujymdy qaıta jınap, naǵyz maıdandaǵydaı erlik kórsetkenderi úshin ujym qyzmetkerleriniń jańa tótenshe qyzmetke uıymshyldyqpen bir kisideı tez arada beıimdelgeni úshin shyn júrekten alǵys jarııalady. Syılyq-sııapattar jasaldy. Olardyń barlyǵy da karantın kezeńinde syrtqa ınfeksııa taramaýy saqtyq sharalaryna baǵynyp, gospıtal aýmaǵynan alysqa uzaǵan joq bolatyn. Medısına qyzmetkerleri arnaıy jatyn bólmelermen, medjabdyqtarmen tolyqtaı qamtamasyz etilgen. Tamaqtaný, tynyǵý, emdeý haraketteri – barlyǵy ońtaıly jolmen sheshildi. Jaz aıy bolǵandyqtan, úzbeı qymyz-shubat aldyrylyp, oıdaǵydaı úılestirý qyzmetiniń arqasynda ımmýnıtet kóteretin dári-dármekter tapshylyǵy da baıqalmady.
Osynaý qıyn-qystaý kezeńde demeýshiler qol ushyn sozdy. Emdeý ornynyń menedjerleri kómek qolyn sozýǵa umtylyp júrgen birqatar el azamatyn, ult patrıottaryn tapty. Belgili kásipker Marǵulan Seısenbaev bos turǵan qos qabatty úıin, jol talǵamaıtyn kóligin provızorlyq ortalyqqa-gospıtalge paıdalanýǵa tegin berdi. Ol úıge aıaq astynan oqshaýlaýdy qajet etken medısına qyzmetkerleri ornyqty. Munyń barlyǵy kúndelikti qym-qýyt qaýyrt jumysty edáýir jeńildetti. Naýryz ben shilde arasynda dırektor da, birde-bir ózge qyzmetker de úı kórmeı basyn báıgege tigip, aýyr naýqastardy emdedi.
Provızorlyq ortalyq eshkim kútpegen tótenshe oqıǵalarǵa da tap keldi. О́ıtkeni tóbeden jaı túskendeı úreımen jetken kesapattyń zardabyn eshkim – bas dáriger-dırektor da, aıaq astynyn aýyrǵan azamattar da bilmedi. Sondyqtan psıhologııa boı kórsetti, stress baıqaldy. Naýqastarǵa ıe bolý tipti qıyndap ketkenin aıtqan da lázim. Olarmen psıhologter, eń aldymen Dámir Dáýletbaevtyń ózi bas bolyp túsindirý, ómirge qulshyndyrý, qanattandyrý is-sharalarymen tııanaqty túrde aınalysty. Naýqastar jyly sózben de, dári-dármekpen de emdeldi, bolashaqtan úmittendirildi...
Qaýip bulty seıilgen soń gospıtaldiń óziniń úırenshikti qyzmetine qaıta oralýy da ońaıǵa túspegeni anyq. Provızorlyq stasıonardan eń sońǵy kovıd-naýqas aman-esen emdep shyǵarylyp, eldegi jalpy jaǵdaı qalypqa túse bastaǵanymen, bul ujym báribir qol qýsyryp qarap otyra almady. Memleketten kómek kútpesten, óz kúshterimen gospıtaldi túgeldeı qaıta jańǵyrtty. Ǵımarattyń barlyq burysh-qýysyn jýyp-súrtip zalaldy vırýs qaldyqtarynan tazalady, dezaktıvasııalap, qajet jerin boıap-áktep, tozǵan edenge lınoleýmǵa deıin tósep, ózderiniń baıyrǵy em alýshylaryn – ardagerlerdi oıdaǵydaı qarsy alýǵa daıyndaldy. Bastapqy kezde gospıtaldiń provızorlyq ortalyq bolǵanynan habar alyp úlgergen emdelýshiler dúdamal oıǵa salynyp, em alýǵa kelýge úreılenip, qashqaqtap ta baqty. Gospıtaldiń negizgi kontıngenti – Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń jáne olarǵa teńestirilgen ChAES ardagerleri men múgedekteri, «ınternasıonal-jaýyngerler» men Semeı polıgonynan zardap shegýshileri bastapqyda shyn máninde kibirtektegenimen, birtindep emdeý ornynyń tabaldyryǵyn ımene bolsa da attaı bastady.
Jalpy, bul gospıtalde jylyna respýblıkanyń barlyq aýmaǵynan 30-ǵa jýyq Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń ardageri em alady desek, ótken jyly pandemııaǵa baılanysty bar bolǵany 8 soǵys ardagerine qyzmet kórsetildi. Ol kisilerdiń qatary onsyz da jyl saıyn sırep barady. El aımaǵynda júrip-turý shektelgen kezeńde olardyń keıbireýlerin úı-ishi, otbasy, aldymen bala-shaǵasy em alýǵa jibermeı de qoıdy.
Sonymen, «2020 – koronavırýs» jylynyń tótenshe sabaǵy bul ujymǵa ne úıretti, olar neden sabaq aldy? Eń birinshi, basqa túsken óte aýyr kezeńde «gospıtal-provızorlyq ortalyq» naýryz ben shilde aılarynyń aralyǵynda barlyǵy 1000-ǵa jýyq «kovıdpen» túrli deńgeıde aýyrǵan barlyq naýqasty ornynan turǵyzdy. Aýyr zardap shekken nemese kóz jumǵan birde-bir naýqas joq! Qarjy tapshylyǵy boldy. О́ıtkeni aıaq astynan medısınalyq qorǵanysh jabdyqtaryn satyp alý múmkin bolmady, al ottegi apparattaryn tappaı qınalǵan kezder tipti umytylmaıdy...
ALMATY