Bir jyldan astam ýaqyt buryn álemdi áýrege salǵan pandemııanyń sheti kóriner emes. Qaıtys bolǵandar sany 3 mln-nan asty. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy indet juqtyrǵandar qatary sońǵy eki aıda eki ese ósýine alańdap otyrǵanyn jetkizdi.
Álemniń ár buryshynan jaǵdaıdyń ýshyǵyp jatqany týraly habarlar kelip jetýde. Máselen, Úndistan pandemııanyń ekinshi tolqynyna tap boldy. Senbi kúni jańadan 230 myń adamnyń indet juqtyrǵany aıtyldy. Al pandemııa bastalǵaly beri 140 mln jaǵdaı tirkelgen.
DDU basshysy Tedros Adhanom Gebreısýs ótken jumadaǵy baspasóz konferensııasynda indet juqtyrǵandar men qaıtys bolyp jatqan naýqastar sanynyń artýy alańdatarlyq jaıt dep atap ótip, sońǵy eki aıda álemde vırýs juqtyrǵandardyń sany eki ese ulǵaıǵanyn habarlady. Johns Hopkins ýnıversıtetiniń málimeti boıynsha AQSh, Úndistan jáne Brazılııa ınfeksııa eń kóp taraǵan elder qatarynda. Osy úsh elde indetten kóz jumǵandardyń sany bir mıllıonnan asqan. Degenmen resmı statıstıka keıbir elderdegi shynaıy jaǵdaıdy kórsetpeýi de múmkin.
Indet órshigen aımaqtardyń qatarynda Úndistannan bólek, Brazılııa, Kanada, Papýa-Jańa Gvıneıa da bar. Brazılııa bıligi indetke qarsy áreketteri úshin pandemııa bastalǵan kezden bastap synǵa ushyrap keledi. Jergilikti halyq densaýlyq saqtaý ókilderi jaǵdaıdy durys ıgermedi dep esepteıdi. Dál osy sebeppen iri narazylyq aksııalary da ótti. Elde sońǵy 24 saǵatta 85 myńnan astam adam indet juqtyryp, 3 myńnan astamy qaıtys bolǵan. Pandemııa saldarynan halyq tabys kózinen aıyrylyp, azyq-túlik alýǵa múmkindigi bolmaı otyr. Dúnıejúzilik zertteýler otbasylar ash otyrǵanyn kórsetken. Kúndelikti tamaq taratatyn oryndarda kezek tańnan, qara keshke deıin jalǵasatyn kórinedi. Bul da epıdemııalyq ahýaldy qıyndatyp tur.
Kanada pandemııa bastalǵannan beri alǵash ret sońǵy aptada vırýs juqtyrǵandardyń bir mıllıonǵa shaqqandaǵy kórsetkishi AQSh-pen salystyrǵanda áldeqaıda kóp ekenin aıtady.
DDU basshysy aıtqandaı, osyǵan deıin pandemııany ońaı eńserip, qıyn jaǵdaıǵa tap bolmaǵan elderdegi ahýal endi ózgerý ústinde. Ol Papýa-Jańa Gvıneıany baqylaýdy qajet etetin aımaqtardyń birine jatqyzdy. Tedros Adhanom Gebreısýs Tynyq muhıty elindegi qazirgi kúrdeli jaǵdaıdy saraptaı kele, ol budan da úlken epıdemııaǵa ulasýy ǵajap emes degen qorytyndyǵa keldi. Aýstralııa men Covax shemasy arqyly 140 myń doza vaksınaǵa qol jetkizgen osy eldiń mysalynda vaksınalaýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenine kóz jetkizýge bolatynyn basa aıtty.
Tedros BUU Densaýlyq saqtaý agenttigi koronavırýs daǵdarysynyń evolıýsııasyn baǵalap, tıisti usynystardy jasaýdy jalǵastyratynyn jetkizdi. Halyqaralyq densaýlyq saqtaý erejelerine sáıkes, DDU Tótenshe jaǵdaılar komıteti beısenbide shaqyrylyp, dúısenbide mańyzdy usynystaryn jarııalaýǵa tıis. Doktor Tedros uıymnyń barlyq elder men halyqtarǵa aıtar joldaýy ózgerissiz qalatynyn aıtty. «Bul pandemııany toqtatý úshin barlyǵymyz atsalysýymyz qajet», dedi ol. Onyń bul sózi turǵyndardyń kópshiligi vaksına almaı, indet joıylmaıdy degenge saıady.
Joǵaryda aıtylǵan Covax jospary vaksınany barlyq el arasynda ádiletti bólýdi kózdeıdi. Sebebi álemde talasqa túsip jatqan vaksınany satyp alýǵa ne óndirýge múmkindigi joq kedeı elder kóp. Atalǵan jospar boıynsha naýryz aıynyń sońyna deıin 100 mıllıonǵa jýyq vaksına jetkizilýge tıis edi, alaıda búginge deıin tek 38 mıllıon doza taratylǵan.
DDU basshysy bul bastama aldaǵy aılarda óz maqsatyn oryndaı alatynyna úmitti ekenin aıtty. Ol baı jáne kedeı elderdiń arasyndaǵy vaksınanyń teń taratylmaýyn úlken másele dep atap ótti. Densaýlyq saqtaý agenttigi, sonymen qatar saıası nemese kommersııalyq sebeptermen COVAX josparynan tys vaksınalar boıynsha kelisimge kelgen elderdi synǵa aldy.