Jyl saıyn 1 aqpan kúni Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Túrgen qazaq orta mektebinde el qadirlegen ardaqty azamat Abyhan Jeksembekovti eske alýǵa arnalǵan jıyn ótedi. Jıyn sońy ádettegideı túrli taqyryptaǵy tárbıe saǵattaryna ulasady. Odan keıin aýdan kólemindegi mektepterdiń oqýshylary arasynda sport túrlerinen jarystar uıymdastyrylyp, jeńimpazdar men júldegerlerge aqshalaı jáne zattaı syılyqtar tabys etiledi. Kópshilikke úlgi-ónege bolatyn osynaý mádenı-sporttyq sharany ótkizý Túrgen qazaq orta mektebinde biraz jyldan beri dástúrge aınalǵan.
Jyl saıyn 1 aqpan kúni Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Túrgen qazaq orta mektebinde el qadirlegen ardaqty azamat Abyhan Jeksembekovti eske alýǵa arnalǵan jıyn ótedi. Jıyn sońy ádettegideı túrli taqyryptaǵy tárbıe saǵattaryna ulasady. Odan keıin aýdan kólemindegi mektepterdiń oqýshylary arasynda sport túrlerinen jarystar uıymdastyrylyp, jeńimpazdar men júldegerlerge aqshalaı jáne zattaı syılyqtar tabys etiledi. Kópshilikke úlgi-ónege bolatyn osynaý mádenı-sporttyq sharany ótkizý Túrgen qazaq orta mektebinde biraz jyldan beri dástúrge aınalǵan.
Al el-jurt Abyhan Jeksembekovti qandaı qasıetteri úshin, nendeı eńbekteri úshin qadir tutyp, maqtan etedi? Abyhan Amanbaıulynyń artyna qaldyrǵan ıgilikti isteriniń izderi Keńes ókimetiniń tusynda da, elimiz egemendigin alǵan jyldardan bergi kezeńderde de dál búgingideı saırap jatyr dep nyq senimmen aıta alamyz. О́ıtkeni, ol bar ǵumyryn ózi qyzmet etken Eńbekshiqazaq aýdany men týyp-ósken aýyly – Túrgenniń ekonomıkasyn kóterip, ondaǵy halyqtyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa, eldi mekenderde bilim men mádenıetti damytýǵa arnady. Kóptegen ıgilikti is-sharalardyń basy-qasynda boldy, solardy uıymdastyrdy ári oıdaǵydaı júzege asyrdy.
Ol kez táýelsizdik tańy atyp, el ózderiniń tanymal tulǵalaryn ardaqtap, olarǵa aýyldar men mektepter, kósheler attaryn bere bastaǵan shaq edi. Sol jyldary Abyhan Jeksembekov Túrgen aýyldyq okrýginiń ákimi bolatyn. Bir kúni ol aqsaqaldar men aýyl belsendilerin ákimdikke shaqyryp, kópten beri tolǵandyryp júrgen oıyn ortaǵa salady. Ol – osy aýyldaǵy Ilıch atyndaǵy orta mekteptiń atyn ózgertip, ony qazaqtyń qadirlisi Dinmuhamed Qonaevtyń atymen ataý týraly edi. Usynys biraýyzdan qoldaý tabady da, kóp keshikpeı ardaqty aqsaqaldyń kelisimin alý úshin Almatyǵa delegasııa jiberiledi. Dımash Ahmetulynyń kelisimin alyp, aq dastarqanynan dám tatqan qarapaıym aýyl adamdary úlken qýanyshpen oralady.
Búginde bul mektep Dinmuhamed Ahmetuly Qonaev aqsaqaldyń atymen atalady. Saltanatty jıynǵa Dımash atanyń ózi arnaıy kelip qatysyp, túrgendikterge alǵysyn bildiredi. Keıin osy aýyldaǵy bir kóshege kópshiliktiń usynys-tilegi boıynsha Dinmuhamed Qonaevtyń esimi beriledi. Mine, bul qazaqtyń qadirlisine kózi tirisinde kórsetilgen erekshe qurmet edi. Osyny uıymdastyryp, basy-qasynda júrgen Abyhan Jeksembekov bolatyn.
Jastaıynan eńbekke aralasyp, ómirdiń ystyq-sýyǵyna shyńdalǵan jan, kez kelgen iste uıymdastyrýshylyq qabilet-qarymymen daralanǵan adam qandaı qıyndyqtardan bolsyn jol taba biledi. Ras, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda, sondaı-aq, elimiz naryqtyq ekonomıkaǵa kóshe bastaǵanda, kópshiliktiń ne isterin bilmeı, ári-sári kúıde qalǵany áli umytyla qoıǵan joq. Zaman talap etip otyrǵan naryqtyq ekonomıkany Abyhan Amanbaıuly jatsynbady. Onyń qyry men syryn zerdeleı kelip, «Túrgen» jeke sharýashylyq fırmasyn qurdy. Sharýashylyqta eńbek uıymdastyrýdyń jańasha ádisin qalyptastyrýdy qolǵa aldy. Birer jyldardan soń, fırmanyń aty aýyl-aımaqqa ǵana emes, aýdan jurtshylyǵyna da tanymal bola bastady.
Uıymdastyrýshylyǵy men iskerligi ushtasqan jan qaı salaǵa bolsyn qajet qoı. Ákimdik júıe alǵash engizilgende, tańdaý birden A.Jeksembekovke túsip, aýyl tarıhynda ol Túrgen aýyldyq okrýginiń tuńǵysh ákimi bolyp taǵaıyndaldy. Jumysy kóp, jaýapkershiligi zor bul qyzmetti ómiriniń sońyna deıin abyroıly atqardy. Onyń ákim bolyp istegen jyldardaǵy atqarǵan sharýalaryn aýyldastary búginde úlgi-ónege retinde aıtyp, jıi esterine alady.
A.Jeksembekovtiń el esinde qalǵan taǵy bir ómirsheń isi, onyń óńdeýshi shaǵyn kásiporyndardy damytýǵa basa nazar aýdarýy der edik. О́ıtkeni, bul aımaqta egin de, mal da, jemis-jıdek túrleri de molynan ósiriledi. Biraq, olar kóbinshe óńdelmeı satýǵa shyǵarylatyn. Shyn nıetpen qolǵa alsań, bitpeıtin sharýa joq. Birer jyldyń ishinde Abyhan Amanbaıulynyń muryndyq bolýymen Túrgen aýylynda ósimdik maıyn, kondıter taǵamdaryn shyǵaratyn, jemis-jıdek pen mal ónimderin óńdeıtin sehtar ashyldy. Dıirmen men naýbaıhana paıdalanýǵa berildi. Bul aýyl turǵyndaryn múmkindigine qaraı jumyspen qamtýǵa jol ashty. Osy sehtarda óndirilgen ónimderdi berisi aýdan, árisi oblys halqy tutyna bastady.
Tabıǵaty tamasha Túrgen aýylynda 1994 jylǵa deıin qazaq mektebi bolmaǵan edi. Jergilikti halyqtyń balalary jaqyn eldi mekenderdegi mektepterge qatynap nemese týǵan-týystarynyń úılerinde jatyp oqyp júrdi. Abyhan Amanbaıuly ákim bolyp taǵaıyndala salysymen qazaq mektebin ashýdy qolǵa aldy. Ony óziniń basty mindetiniń biri dep sanady. Qajetti qujattar daıyndap, aýdandyq, oblystyq deńgeıdegi jıyndarda osyny birneshe ret másele retinde kóterdi. Bilim basqarmalarynyń tabaldyryǵyn tozdyrdy, aýylǵa qazaq mektebin ashýdyń qajettiligin dáleldedi. Aqyry ol aldyna qoıǵan maqsatyna jetti. Sóıtip, 1994 jyldyń 1 qyrkúıeginde Túrgen qazaq orta mektebiniń ashylǵandyǵyn pash etken tuńǵysh qońyraý úni estildi.
Bos qalǵan burynǵy balabaqshany mektep ǵımaratyna laıyqtap jabdyqtaý jeńil sharýa emes edi. Onyń ústine ǵımaratty kúrdeli jóndeýden ótkizý kerek. Osy qym-qýyt sharýalardyń uıymdastyrýshysy bolyp, basy-qasynda taǵy A.Jeksembekov júrdi. Oqýshylarǵa tarlyq ete bastaǵandyqtan, keıin mektep bos turǵan kásiptik-tehnıkalyq ýchılısheniń ǵımaratyna kóshirildi. Alǵashqy oqý jylyn 50 oqýshymen bastaǵan Túrgen qazaq orta mektebi búginde 600-den astam shákirt bilim alatyn irgeli oqý ornyna aınalyp otyr. Abyhan Amanbaıulynyń bilim salasyn damytýǵa qosqan úlesi eskerýsiz qalmady. Ol sol kezdegi Oqý mınıstrliginiń «Bilim berý isiniń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldy. Sondaı-aq, ol kezinde «Qurmet Belgisi» ordenimen, kóptegen medaldarmen nagradtalǵan edi.
Abyhan Amanbaıuly men Áýes Sháripqyzy tárbıelegen ul-qyzdar áke atyna eshqashan kir keltirgen emes. Mánshúk – «Túrgen» agrofırmasyn basqarady, Venera – ǵalym, saıası ǵylymdar doktory, Berik – kásipker. Gúljanat, Gúlmıra, Gúlnár – muǵalim, al kenjeleri Balqash – zańger.
A.Jeksembekovtiń týǵan kúnine oraı ótkiziletin barlyq is-sharalarǵa, sondaı-aq, sport jarystaryna Abyhan aǵanyń ul-qyzdarynyń ózderi demeýshilik jasap keledi. Mysaly, sport jarystarynda (voleıbol, basketbol jáne ústel tennısi) birinshi oryn alǵandarǵa – 35 myń, ekinshi orynǵa – 25 myń, úshinshi orynǵa 15 myń teńgeden, eń jas oıynshy men sheber oıynshy atanǵandarǵa 5 myń teńgeden syılyq beriledi. Bulardan bólek, 2006-2007 oqý jylynan bastap Abyhan Amanbaıulynyń urpaqtary mekteptiń úzdik oqýshylarynyń árqaısysyna 5 myń teńgeden stıpendııa berip otyrady. Bul sońǵy qońyraý kezindegi saltanatty jıynda tabys etiledi.
Túrgen orta mektebinde A.Jeksembekov atyndaǵy synyp jáne mýzeı bar. Abyhan aǵanyń ul-qyzdary osy synypqa teledıdar syılasa, mýzeıdi qazirgi zaman talabyna saı jabdyqtaýǵa jáne jóndeýden ótkizýge 300 myń teńge qarjy bólgen eken. Sonymen qatar, mektep aýlasyna plıta tóseý úshin 500 myń teńge kóleminde demeýshilik kórsetipti. Al ár jyldary olardyń mektepke 13 kompıýter, beınekamera, 300-den astam kitap, taǵy basqa quraldardy syıǵa tartqanyn aýyl adamdary men mektep ujymy jaqsy bilgenimen, bylaıǵy jurt bile bermeıdi.
– Bizdiń áýlet 2007 jyldan beri óz qarajattaryna, – deıdi Venera Jeksembekova bizben áńgimesinde, – aýyldaǵy zeınetkerler men eńbek ardagerlerine 25 dana «Egemen Qazaqstan» gazetin jazdyryp berip otyrady. Tolyq bir jylǵa. Bul ákemizdiń amanaty bolatyn. О́ıtkeni, ákemiz elimizdiń bas basylymy – «Egemenniń» belsendi oqyrmandarynyń biri edi.
Mamandyǵy – mal dárigeri A.Jeksembekovtiń ómir joly, eńbek joly osylaı óriledi. Ol óziniń uıymdastyrýshylyq jáne eńbekqorlyq qasıetteriniń arqasynda kópshilik qurmetine bólendi, aýyl maqtanyshyna aınaldy. Uzaq jyldar boıy qol jetpegen qazaq mektebiniń ashylýyna tikeleı muryndyq boldy. Endi ózi negizin qalaǵan Túrgen orta mektebine Abyhan Jeksembekovtiń atyn berse, tipten jarasyp keter edi-aý.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany.