“QAZAQ TEATRYNAN ÚIRENERIMIZ AZ EMES” DEIDI MÁSKEÝLIK TAETR ÁRTISTERI

Jýyrda Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatry Máskeý qalasyna gastroldik saparmen baryp qaıtty. Bul – jastar teatrynyń Máskeý qalasynda gastroldik saparmen tuńǵysh ret bolýy. Jalpy, qazaq teatrlarynyń bul megapolıske joly túspegenine de jı­yrma jyldaı ýaqyt bolǵan. Sondyqtan, Ǵ.Músirepov teatrynyń bul saparyn eli­mizdiń mádenı ómirindegi aıtýly oqıǵalardyń qataryna qosýǵa bolady. Máskeýge tabanymyz tıgen kúni “Almaty aqshamy” gazetindegi áriptesim Ásııa Baqdáýletqyzy ekeýmiz metromen entelep júrip Reseıdegi Qazaqstan el­shi­liginde ótip jatqan baspasóz máslıhatyna úl­gerip jettik. Bir top máskeýlik jýr­na­lısterdiń arasynda ózimizdiń jer­gilikti telearnalardyń arnaýly tilshileri de júr. KSRO halyq ártisi Armen Djı­gar­hanıan qazaq teatrynyń kelý qurmetine kósilip sóılep jatyr. Tiri júrgen ta­lant­tardyń ishinde kınoǵa eń kóp tús­keni úshin Gınnestiń rekordtar kitabyna en­gen ańyz akterdiń (“Ne bolshe na svete armıan, chem roleı, kotorye ıgral Djıgarhanıan” degen ázil sóz kópke belgili) Qazaq elshiligine ke­lip, Qazaq teatryna qolpash kórsetip, tilektes bolyp jatqanyn jaqsy yrymǵa balap qoıdyq. – Shynymdy aıtaıyn, men tolqyp turmyn, Qazaq degen – uly halyq. Men Qazaqstanda talaı boldym, adamdarmen de aralastym. Mundaı peıili aq, nıeti taza, joldasqa jomart halyqtyń má­de­nıeti kedeı bolýy múmkin emes. Men Qazaq tea­try­nyń gastroldik sa­pary es­ten tanarlyqtaı tabysty ótýine ti­lek­tespin! – dep aqtarylǵan akter aq­saqaldyq jolmen bata bergendeı kórindi. – Áli de bizdiń de, sizderdiń de qoıǵan spektaklderińizge kórermender kelip jatyr. Bul teatr óneri ólmeıdi degen sóz. Onyń jaıyn erteń gas­trol­dik sapardy ashqanda aıtarmyz. Eń bas­ty­sy, Qudaı bir birimizdi izdeýge, ańsaýǵa jazsyn! Bir birlerimizge jaqyn tartyp júrýge qashanda qaıyl bolaıyq – dedi Armen Borısovıch. Armen Djıgarhanıannan keıin Reseı jáne Ýkraınanyń halyq ártisi Roman Vıktıýk sóz aldy. Mańdaı terlerin súr­týge murshalary kelmeı júretin metrlerdi mundaı bas qosýǵa keltirgen – ózimizdiń baıaǵy qonaqjaı yqyla­sy­myzdyń qaı­ta­ry­my ǵoı. Almatydaǵy Lermontov atyn­daǵy orys drama teatrynda “Fýrshet posle premery” spektaklin qoıyp, biraz maqtaý men dattaý estip júrgen Roman Vıktıýkke Qazaqstan bóten emes. – Almatynyń aýa-raıynan da, adam­darynan da ǵajaıyp jyly lep esip turady. Men Almatyny jaqsy kóremin, jaqsy kóre beretin de shyǵarmyn. Jý­yr­da bizdiń teatrda Talǵat Temenovtiń spek­tak­li qoıylady. Tatýlyǵymyz tereńdeı be­retinine tipti kúmánim joq. Sondyqtan bul gastroldik sapar bizdiń barys-ke­lisimizdiń jalǵasy. Erteń teatrda kez­de­semiz. Teatrdyń gastroli týraly aldyn ala kóp aıta bermelik. Qansha degenmen, óner adamdary yrymshyl halyqpyz ǵoı, – dep Roman Vıktıýk ústeldi tyqyldatyp qoıdy. Almatydan osy saparǵa arnaıy kelgen adamnyń biri – tanymal teatr synshysy Áshirbek Syǵaı bolatyn. Ol Uly Otan soǵysy jyldarynda Qazaq­stan­ǵa eva­kýa­sııalanǵan Natalıa Sas ne­gizin qalaǵan óner shańyraǵynyń arǵy-bergi tarıhyna toqtala kelip, jastar tea­try­nyń jerge qaratpaıtynyn, onyń 60 jyldan beri jınaǵan tájirıbesi bar­ly­ǵyn aıtty. Osymen baspasóz más­lı­ha­ty aıaqtalyp, sońy emen-jarqyn áń­gi­melerge ulasty. Ne kerek, Máskeýdegi baǵalardyń ýdaı qymbat ekendigin aıtyp, kisi elinde qara jumys isteıtin, saýda istep júrgen qyr­ǵyz, tájik sekildi baýyrlarymyzdyń kóp­tigin kórip, aǵaıyndar úshin birese qyn­jylyp, dál óstip qańǵymaǵan qazaq úshin shúkirshilik ete júrip kelesi tańdy da atyrdyq. Osy arada Máskeýdegi qazaq­tar­dyń bári derlik oqymysty, bilim jáne ǵy­lym salasynda júrgenin de eske sala ketsek deımiz. “BULBULDAR TÚNI” nemese kıno men teatrdy “býdandastyrǵan” rejısser О́nerge bir taban jaqyn halaıyq osydan birneshe jyl buryn rejısser Talǵat Temenov kezinde Odaq tea­tr­la­rynda qoıylǵan V.Ejovtyń “Bulbuldar túnin” sahnalaǵaly jatyr degendi estip, spektakldiń sátti júretinine keı­bi­reý­ler kúmán keltirgen bolatyn. Mundaı kúdik­tiń týýyna Lenındik syılyqtyń laý­rea­ty, ssenarıı jazýdyń has sheberi atanǵan Ejovtyń atalmysh shyǵar­masynyń keıbireýler “eskirdi” dep esep­tep júrgen mazmuny edi. Alaıda, Uly Jeńistiń qar­sańynda maıdan áýenderi, soǵys ta­qy­ryby kókeıkesti bolyp turǵanda, atal­mysh spektakl nysanaǵa dóp tıdi. Qazir bul qoıylym jastardyń eń súıip kóretin dramasyna aınaldy. Al bizdiń qobaljyǵanymyz, Máskeý teatrlary úshin tańsyq bolyp kórmegen qoıylymdy ondaǵy kórermender qalaı qabyldar eken, qandaı baǵa beredi eken degen oı-dy. Osy kúdigimizdi aınalamyzda otyrǵan kórermenderdiń kóńil aýany seıiltti. Qasymda selt etpeı, spektakldi kórip otyrǵan Tatıana Popova deıtin kekse áıelden gastroldik qoıylymdy tańdaýǵa ne túrtki bolǵanyn jýrnalıstik áýes­tik­pen surastyrǵanmyn. Ǵashyǵynan máń­gi­likke aıyrylyp, perronda jalǵyz bozdap qalǵan nemis qyzy Ingamen qosylyp kóz jasy parlap otyrǵan orys áıeline jastyqtyń bir qaltarysta qalǵan jyl­da­rynda qazaqstandyq azamatqa qosylýyna ata-anasy qarsy bolǵandyqtan, bizdiń elge kelin bolý buıyrmaı qalǵan eken. Sol bir júreginiń bir túkpirin jylytqan sezimdi kóshedegi qazaq teatrynyń afıshasy qozǵap ketse kerek. – Senińiz. Men kóp kórermenniń biri emespin. Kóp jyldar boıy shyǵar­ma­shy­lyq klýbtarǵa jetekshilik ettim. Máskeý teatrlarynda qoıylǵan pe­sa­lardyń bárin derlik kórip shyqqanmyn. О́nerdi bir kisideı túsinemin degenim ǵoı. Sizderdiń akterlaryńyz tamasha oı­naı­dy, – degen onyń sózi kórer­men­niń naǵyz shynshyl pikiri dep bilińiz. ...Uly Jeńistiń alǵashqy kúnderinde sovet jaýyngeri Petr Borodın men nemis qyzy Inganyń arasynda kez­deı­soq tu­tan­ǵan mahabbat, keshe ǵana jaý­lasyp qan tógisken eki el balasynyń saıasatqa da, ala­surǵan zamanǵa da tá­ýelsiz sezimderi, ot pen oqtyń ar­a­syn­daǵy sardarlardyń adamdyq pıǵyldary – spektaklge arqaý bolady. Armen Djıgarhanıan jetekshiligindegi teatrdy toltyrǵan qazaq stýdentteri men máskeýlikterdiń dramany sonshama yqy­laspen tamashalaǵanyn kórip, mahabbat, adamgershilik taqyryby eshqashan es­kir­meıtindigine kózimiz taǵy da jetti. Ta­l­ǵat Temenov V.Ejovtyń dramasyn jań­ǵyrta otyryp, utqan jeri – qaısarlyq pen otansúıgishtikti nasıhattap qoımaı, teatrǵa jańadan kelip jatqan jas akterler tolqynynyń da tusaýyn kesken bolatyn. Birneshe jyldan beri Petr Borodındi oınap júrgen Muhıtdın Shyntaevtyń akter retinde ysylyp qal­ǵanyn ańǵarý qıyn emes. “Kúshik kúıeý” men “Jumaqtaǵy jasyn” spek­taklderi arqyly tanylyp kele jatqan Shyn­taev­tyń Borodıni – onyń sahnadaǵy shoqtyǵy bıik beı­neleriniń biri bolyp qalatyny sózsiz. Jasandylyǵy joq, na­ǵyz ja­ýyn­ger, lırıkalyq qaharman. Onyń ottan da, sýdan da taıynbaıtyn birbetkeıligi, áskerı kıimi men júris-tu­rysy ózine quıyp qoıǵandaı jarasady. Jalpy, Keńes ókimeti kezinde barlyq syılyqty alǵan Ejovtyń bul týyndysy lırıkaǵa toly. Nemis qyzy Ingany oınaǵan Janar Maqashevanyń eýropalyqtarǵa tán kes­kin-kelbeti, horeografııalyq ıkemdiligi, kóńil aýanynyń qubylýy – kórermender nazarynan tys qalmady. – Soǵystyń shyn bitkenin Baltabaı, seniń júzińe qarap bildim, – dep spektak­ldi tárjimalaǵan Áshirbek Syǵaı aıtqandaı, Baltabaı Seıitmamytulynyń Kýzovkovy nar tulǵaly akterdyń ta­lan­tyn tanytyp júrgenin biletin edik. Bul joly máskeýlikter starshına rólin Ká­dir­bek Demesin syndy darynnyń oryn­daýynda kórdi. Kádirbektiń Kýzovkovy Baltabaı Seıit­ma­myt­uly­nyń keıipkerine qaraǵanda múlde basqa. Soǵys qajyt­qan, júz­­­den joǵalmaǵan adamgershilikti tabasyń... “Rólder akterlaryn tap­qan” degen sózdiń salmaǵyn óner adamdary jaqsy biledi. “Bulbuldar túnindegi” opa­syz Fe­derov­skııdi beı­nelegen Beken Kemal­da­nov kisi taǵdyryna qııanat jasap tur­myn-aý dep beti búlk etpeıtin adamnyń beı­nesin somdady. Jalpy, sahnadaǵy ja­ǵym­syz keıi­pkerlerge kórermenniń qoı­y­lym­ynan keıin qolpash sóz aıtýy sırek. Ke­mal­danov bul má­selede maqtaýǵa kende emes. Qysqasy, Kemal­da­novtyń sheber­li­gi­ne shúbá keltirt­peıtin bul ról reseılik tea­trshylardyń biraz pikirine tamyzyq boldy. Atalmysh spektaldi kórmegen ha­laıyq úshin qysqa sheginis jasasaq, óz be­tinshe Berlındi aralaýǵa shyqqan Petr In­gamen kezdeısoq tanysady ǵoı. Eki kún nemis qyzymen bulbuldar saıraǵan túnde joq bolyp ketken Bo­ro­dınniń ózin izdep shyqqan leıtenantpen judyryq túıistirip qalatyn jeri bar. Barlyq pále osy jerden bastalady. Federovskıı jaýynger Borodınniń jaý qyzymen “ám­peı-jám­peı” bolyp qoıǵanyn áskerı qol­basshyǵa baıandap úlgeredi. Tórt jyl boıy oq pen ottyń ara­synda adal shaıqasqan sarbaz áskerı trıbýnal arqyly Sibirge aıdalǵaly tur. Jas ja­ýyngerdiń ondaı jazaǵa laıyq emestigin jan-tánimen túsingen pol­kov­nık Lýkıanov óz shenin de, taǵdyryn da táýekelge baılap, Boro­dınge arasha tur­maqshy. Áıtpese, áskerı qol­­bas­shy­nyń ámiri eki etil­meıtini aıan. Lý­kıa­novty Sáken Raqyshev somdady. Oqyrman osy arada Almatyda udaıy qoıylyp júrgen spektaldi nesine tizbekteıdi der. Dese desin, biraq, jarty ǵasyrdan ke­ıin máskeýlikterdi kóz ja­syna tunshyqtyrǵan óner sańlaqtaryn reti kelip turǵanda nege ulyqtap qoımasqa?! Lırıkalyq saryndaǵy dúnıelerde sahnalaýda Tal­ǵat Temenovtiń aldyna jan salmaıtynyn reseı­likter de aıtyp jatty. Onyń teatrǵa kınonyń tili men elementterin ákelip “býdan­dastyrǵany” da sóz bolmaı qalǵan joq. “Bulbuldar túni” bir sát bolsa da kıno sııaqty áser qaldyrǵan tustary bar. Máselen, Borodınniń nemis týyn qulatqany men onyń Ingamen aradaǵy mahabbaty projektor arqyly kóleńke bımen beriledi. Jas-kárisi qatar otyrǵan teatrda bul da tabylǵan ádis. Mundaı eksperımentterge Armen Djıgarhanıan teatrynyń bir top ónerpazdary tánti bolǵanyn jasyrǵan joq. KО́RERMENDI SENDIRÝ OŃAI EMES Ekinshi kúnniń shymyldyǵyn Talǵat Temenovtiń “Mýlen Rýjǵa shaqyrý” atty eki bólimdi komedııasy ashty. Atalmysh spektakldi komedııa degennen góri, óner adamynyń taǵdyryndaǵy tragedııa degenge keledi. Bul qoıylym – qandaı jolmen bolsa da Parıjge baryp, “Mý­len Rýjda” bı­leýdi búkil tirshiliginiń ózegine aı­nal­dyrǵan basty keıipker – bıshi Aısha Naımannyń aldamshy armany jaıynda. Adamdardyń shyndyq pen jasandylyqtan turatyn qarym-qatynasy qaqynda. Qalaı da Parıjge ketýdi oılap, bezek qaqqan Aısha Sankt-Peterbýrgtegi Ma­rıınsk opera teatrynan elge bireýlerdiń shaqyrtýymen oralǵan Azamatpen kút­pe­gen jerden kezdesip, biri birine ǵashyq bolyp qalady. Al, kórikti de talantty bıshiniń armandaryn júzege asyra alatyn bir adam bar – ol qoly uzyn, dáýletti kóńildesi. Endi, mine, akter Rahman Omarov týraly aıtýdyń sáti túsip tur. Olaı deı­ti­­nimiz, Rahman Omarov Aıshanyń kó­ńildesi, saıası partııanyń kóshbasshysy Sembınniń rólin oınaıdy. Qozy qaryn, kóńili toq Sembınniń rólin somdaǵan óziniń akterlik sheberliginiń aýqymy keń ekendigin kórsetti. Onyń “Qorqyttyń kóri” ańyz-áf­sanasyndaǵy baı-manap róli de reseılikterdiń joǵary baǵasyna ıe boldy. Otbasy men naqsúıeriniń arasynda alasurǵan Sembınniń, áıeldik qyz­ǵa­nysh­tan ashy daýysy zaldy jań­ǵy­ryqtyrǵan Martanyń (aktrısa Ásel Mámbetova) sátti shyqqan beıneleri teatr týyn­dy­sy­nyń salmaǵyn arttyrǵan bolsa, únemi shala mas bolyp júretin dybys rejısseri Serjdiń beınesin Erbol Sadyrbaev, saıtan sııaqty syqylyqtaǵan prodıýser Jan­dy akter Edil Ramazanov óte jaqsy alyp shyqty. Róli kishi bolsa da qabileti bıik Edil Ramazanov ta jastar teatrynyń búgingi beldi ónerpazy. Gastroldiń alǵashqy kúni ózbek soldaty Iýsýpovty, “Mýlen Rýjǵa shaqyrýda” Serjdy oınaıtyn Sadyrbaev kórermenderdiń súıikti akterleriniń birine aınalyp kele jatqanyn aıtý lázim. Kúldirgi rólderde júrse de kózinen muńy arylmaıtyn akter keıipkerleriniń jany “ishimdegini tap” deıtin tereń qarama-qaıshy­lyqtarǵa toly. QAIDA BARSAŃ – “QORQYTTYŃ KО́RI”... Armen Djıgarhanıan teatryndaǵy gastroldik sapardyń shymyldyǵy Iran-Ǵaıyptyń “Qorqyttyń kóri” (qoıýshy-rejısser Janat Hadjıev) ańyz-dastanymen jabyldy. Osy úsh kúnde de zaldy toltyrǵan qarapaıym kórermenderdi bylaı qoı­ǵanda, Armen Djıgarhanıan, Roman Vık­tıýk, Natalıa Arynbasarova, kı­no­re­jısserler Kama Gınkas, Rashıd Nuǵ­ma­nov, Álı Hamraev, Murat Álıev, Edýard Redjepov, Ánýar Mustafın syn­dy tanymal tulǵalar kún qurǵatpaı qazaq qo­ıylymdaryna kelip, oı bólisip, tilekshi bolyp júrgeni júrekke jyly tıdi. Al, “Qorqyttyń kóri” ańyz-áf­sa­na­syna kelsek, barynsha sátti aýda­rylǵan pesadaǵy basty róldi teatrdyń beldi akteri Jomart Zeınábil bir demmen alyp shyqty. Bastapqyda kórermeni basqa ekendigin sezingen akterdiń ekpini basqashalaý kóringen. Tisqaqqan talant lezde ózin jıyp, poetıkalyq, metaforalyq qo­ıylymda jurtty siltideı tyndyryp, zal men sahna arasynda kózge kó­rin­beıtin tylsymǵa tartyp áketti. “Qorqyttyń kóri” spektakli – asa qyzyqty jumys. Ssenografııasy da, jaryq sýretshisiniń jumysy da, mýzykalyq kórkemdelýi de tamasha. Eń bastysy, basty keıipker óte sátti tań­dal­ǵan. Akter Jomart Zeınábil ún má­de­nıetimen, ekpininiń naqtylyǵymen unady. Qoryta aıtqanda, Qazaq jastar teatrynda tazalyq bar. Bul – qasańdana bastaǵan teatrlarǵa úlgi bolatyn úrdis deıtin Máskeýdegi teatr synshysy Leıla Tas­tanovanyń pikirine alyp-qosarymyz joq. Djıgarhanıan jetekshiligindegi teatrǵa baýyr basqyzyp, kisi elinde júrgenimizdi sezdirmegen tamasha kóńil-kúımen aıaq­tal­ǵan gastroldik sapar týraly óner aýy­lynyń maıtalmandary tómendegideı le­bizder bildirip, boıaýsyz baǵalaryn berdi. LEBIZDER Armen DJIGARHANIаN, KSRO halyq ártisi: – Teatr adamdardy mahabbat týraly aıtý úshin jınaıdy. Basqa aqparattyń bárin televızııadan, radıodan alýǵa bolady. Al teatrǵa súıý úshin kelemiz. Qazaq teatrynyń ákelgen repertýary bizdiń kórer­men­di beı-jaı qaldyrǵan joq. Bul úlken tabys. Ma­ǵan ádette ártúrli suraqtar qoıady. Birde bir jýr­nalıst: “Sizge qandaı áıelder unaıdy?” deıdi. Men qaıdan bileıin, siz aldymen maǵan áıeldi kórsetińiz, men tildesip kóreıin, maǵan unaıtyn, ne una­maı­tynyn sodan keıin aıtamyn. Adamnyń basynan unatý, ǵashyq bolý, jek kórý, kóńili qalý sııaqty quby­lys­tar kún saıyn ótip jatady. Teatr da solaı. Men bul teatrdy kórdim. Maǵan unady. Qazir “shyn­dyqty kór­setemiz” dep, akterlerin jalań­ash­taıtyn tea­tr­lar bar. Adamzatqa tán ádepti, ulttyń den­saý­lyǵyn kaıda qoıamyz sonda?! Ony esten shyǵarýǵa bol­maıdy. Al kazaq teatrynan men naǵyz mahabbatty kór­dim. Men úshin gastrol árqashan da mereke. Qazaq­stannan kelgen teatrdyń gastroli – ásirese. Bir qu­pııany aıtaıyn: bizdiń teatr Qazaqstanǵa gas­trol­dik saparmen barǵysy keledi. Kavkaz ha­lyqtary da, qazaq halqy da qonaqqa baryp, qonaqty qarsy alyp, kútip jibergende ǵana kóńili jaı tabady. Laıym, bir-birimizdi saǵynyp, izdep, ańsap turýǵa jazsyn! Natalıa ARYNBASAROVA, aktrısa: – Qazaq akterleri jarady, tamasha jigermen oınady. (“Bulbuldar túni”) Keıip­kerler minezdi. Jalpy, men úshin soǵys, maıdan taqyrybyndaǵy shy­ǵar­malar mańyzdy. Kezinde Keńes Odaǵynyń Ba­tyry Mánshúk Mámetovany oınaǵanymdy bilesizder ǵoı. Shy­ǵarmashylyq taǵdyrymda bul ról eleýli iz qal­dyrdy. Mundaı spektaklderge jas kórermender barýy kerek. V.Ejovtyń bul dramasy soǵys týraly da emes, adal­dyq, dostyq, eń bastysy mahabbat jaıynda. Sergeı SOLOVEV, Reseıdiń halyq ártisi: – Talǵat Temenov shyǵarmashylyǵynyń ózegi – tazalyq. Talǵat jaqsy kórse jan-tánimen jaqsy kóredi, adassa shyn júrekten adasady. Ol bala sııaqty, adam sengisiz tyǵyryqqa tirelýi múmkin, bala sııaqty olardan shyǵyp ketýi de ǵajap emes. Talǵattyń qolynan kelmeıtin bir-aq nárse bar: ol – ótirik aıtý. Qazirgi zamanda siz­derde de, bizderde de konıýnktýralyq óti­rik­shiler órip júr. Al Talǵat – ótirik aıtqysy kel­se de aıta almaıtyn adam. Sondyqtan, onyń shy­ǵar­ma­shylyǵymen tabysý qaı kezde de úlken kýa­nysh. Qa­zaqstannyń jastar teatry álemdegi “na­ryq­tyq esersoqtyqpen” kúresip, “adam bolaıyq, jaq­sy kóreıik, saǵynaıyq, sezineıik” deıtin teatr. Rashıd NUǴMANOV, kınorejısser: – Eń bastysy, qoıylymdar kezinde men ózimizdiń keńes ókimeti tusynda qalyptasqan ónegeli mektepti kórdim. Meniń bir biletinim, rejısserlik kásipke úıretý múmkin emes. Al Talǵat týabitti rejısser. Onyń tyrnaqaldy týyndysy – “Toronyń” ózi shedevr boldy desem, artyq aıtqandyq emes. Ol óte shyn­shyl, syrshyl jigit. Onyń barlyq kınotýyndylaryn bile­tinmin. Shyny kerek, teatr sahnasynan alǵash kó­rýim. Sondyqtan, dosy retinde ýaıymdaǵanym ras. Biraq, qoıylym sońynda kúmánniń bári seıildi. Talǵat teatrda da myqty eken. Onyń spektaklderinen óz kásibine degen túpsiz qushtarlyqtyń, ińkárliktiń ısi ańqyp tur. Jylylyq, izgilik, adamgershilik, súıis­pen­shilik, parasat, ar, bostandyq... barlyǵy da onyń qoıylymynda jetip artylady. Mıhaıl VIShNEVSKII, rejısser-horeograf: – Osy kúnderi Keńes Odaǵy kezinde qalyp­tas­­­qan teatraldyq mekteptiń jarqyn úlgisin kór­­dik. Alaıda, Almatyny provınsııa dep aıta al­maısyń. Búgin Qazaq jastar teatrynyń qoıylymy arqyly úzilmegen úzdik úrdispen qaıta qaýyshtyq, eń tamasha teatraldyq dástúrge qaıta kýá boldyq. Ǵ.Músirepov teatry – naǵyz teatr, tirshiligi qyz-qyz qaınaǵan teatr. Qa­zirgi teatrlar adamı sezimderden ada bola bas­ta­ǵandaı edi, keıipkerlerdiń shynaıy emosııalary meniń jan-dúnıemdi astań-kesteń etti. Kórermender atmosferalyq spektakl­derdiń qa­laı jasa­ly­na­tynyn kórdi. Osy qarym-qaty­nastardy úzbeý kerek, úzdik tájirı­be­lerimizben bir-birimizdi baıyta berý qa­jet. Máskeý de talanttarǵa kende emes, alaıda, qa­zaq óner­pazdarynan úırenetin dúnıe izdegenge tabylady. Álı HAMRAEV, kınorejısser: – Talǵattyń Máskeýge alǵash kelgen kezi esimde. Bárin bilgisi keletin, izdenip júretin edi. Eń bastysy, sondaı keń, júregi taza, meıirimdi! Búgin onyń teatrdaǵy jumystaryn kórip otyr­myn – sheberdiń týyndysy. Jáne budan bylaı Máskeý rejısserleri eń talantty ak­ter­lerdiń qaıda ekenin biletin bolady. Tabystaryńyz baıandy bolsyn! Aleksandr KORJENKOV, Reseıdiń eńbek sińirgen ártisi: – Meniń emosııamda shek joq. Qoıylymnyń kemshiligin de izdegim kelmeıdi. Sahna men kó­rer­mender arasyndaǵy ǵajaıyp aýra ol týraly oılaýǵa mursha ber­meıdi. Aýqymdylyǵy jaǵynan alǵanda, qazaq­tar­dyń bul kelisi – sózsiz oqıǵa. Eki kún qazaq spek­ta­kl­derine erinbeı kelgenime esh ókinbeımin. Uly Je­ńis­tiń 65 jyldyǵyna baı­lanysty ǵana emes, jalpy, adam­zattyq má­seleler, halyqtar arasyndaǵy tú­sinis­tik tur­ǵysynan alǵanda, taqyryp óte ózekti. Qazir qaıda qarasań, kóterilis, mıtıng, qantógis, terrakt... Al bul spektakl adamgershilikti jyr­laı­dy. “Bulbuldar túni” pesasyn bilemin. Qoıylym óte zamanaýı jasalǵan, sol sebepti óte jeńil qa­byl­da­nady. Rejısserdiń ár qadamy naqty jáne dittegen jerge dóp tıedi. Men teatrǵa barmaıtyn dos­ta­rymdy erte kel­gen­min. Bireýi, áskerı adam, ekinshisi, ákim­shilik qyz­met­keri. Senseńiz, qatyp-semip qalǵan sol adam­dardyń jylaǵanyn kórdim. Men tildi tú­sinbesem de, sınhrondy aýdarmanyń dybysyn bá­seń­detip otyrdym. О́ıtkeni, qazaq tiliniń áýezi unady, akterlik oıyndaǵy áriptestiktiń qandaı deńgeıde ekenin bilgim keldi. Kópten beri men akter kidirisin tamashalaǵym kelmegen. Bul spektakldegi keıipkerler arasyndaǵy ómir – fantastıka. Mine, akterdi teatrǵa kógendep qoıǵan qudiret osy. Bul sıqyrdyń ornyn basqa eshteńemen almastyrý múmkin emes. Bireýler kıno, televızııa men ınternet jeńedi, teatr óledi deıdi. Múmkin emes. Búgin qazaq teatry osyny taǵy da dáleldep berdi. Kidiris bar, tynys bar, máńgilikke sozylsa dep tileıtin, uıyǵyna tartar tynyshtyq bar. Eń mańyzdysy osy. Murat ÁLIEV, kınorejısser, Túrkimen­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri: – Eń bastysy, qoıylymnan keıin (“Bul­bul­dar túni”) rýhyń bıiktep, tazara túskendeı bolasyń. Tamasha dramatýrgııa, tendessiz ak­ter­lik oıyn. Janar Maqasheva men Muhıtdın Shyntaev – kazaq teatrynyń baǵy. Jaqynda ǵana Máskeýde “Zolotaıa mas­ka” júldesi tap­sy­ryldy. Menińshe, bul akter­ler­diń ekeýi de osy júl­­dege ábden laıyq. Rýhanı turǵyda, tipti biz­diń jergilikti akterlerden bıik pe der edim. О́ıt­keni, qazir Máskeý akterleri “trıýkterge” boı úıretip aldy, al qazaq ártisteri júregin, se­zim­taldyǵyn saqtap qalǵan. Men soǵan qýandym. Evgenıı AKSENOV, akter: – Qazaq teatrynda qazirgi Máskeý tea­tr­larynda joq bir qasıet bar. Ol – adamı jylylyq. Mundaı tunyq bastaýmen sýsyndaý óte sırek qonatyn baqytqa aınalyp barady. О́zińdi ádettegiden basqasha sezinesiń. Máselen, dál qazir men ózimdi sál-pál “qozǵalyp ket­ken­deı” sezinip turmyn. Ánsheıinde spektaklden keıin úıge qaıtqyń keledi. Búgin júregim lú­pildep, áldebir sıqyrdyń arbaýynda qalǵandaı, áli de bir tańǵajaıyp bolatyndaı áserge bó­lendim. Qoıylym (“Mýlen-Rýjǵa shaqyrý”) eseıe kele adamdar umyta bastaıtyn sengishtik, adaldyq, ańǵaldyq sııaqty qasıetterdi oıa­tady. Osyndaı sezimdi syılaǵan teatrǵa, ártisterge basymdy ıemin. Aleksandr SMOLIаKOV, teatr synshysy: – Máskeýge únemi alys-jaqyn shetelderden tea­trlar gastroldik saparlarmen kelip ja­tady. Osyndaǵy 200-deı teatrdyń trýppasy da reti kelse syrtqa shyǵyp, ónerlerin kór­setip, ózgelerdiń de deńgeıin baıqap qaıtýǵa tyrysady. Qazaq tea­trynyń Máskeýge kelisi – rasynda da sırek oqıǵanyń biri. Men esimdi bilgeli qazaq teatrlarynyń bizde óner kór­set­kenin kórgen emespin. Sol múmkindikti jiberip almaý úshin, kún saıyn Armen Djıgarhanıan teatryna keshke qaraı asyǵatyn boldym. Úsh spektakl de bir-birine mazmuny da, janry da uqsamaıdy eken. Túrli baǵyttarda qo­ıyldy. Sondyqtan da tolyq bir teatr týraly tamasha paıymǵa ıe bolý múmkindigi týdy. Teatr trýppasy tamasha quralǵan. О́ńsheń talant. Qoıylymnan keıingi más­keýlikter men qazaqtardyń bas qosýynda óleń aıtpaıtyny joq. Daýystary minsiz, taza. Kez kelgen sahnaǵa uıalmaı kóterile alatyn daryndar. Qazaqtardyń ózgeshe darhandyǵy týraly ábden estip edim, osy joly óz kózimmen kórip, adamı qarym-qatynastardan da, qoıylymdardan da umytpaı júretindeı lázzat aldym. Qazaqstan úlken teatraldyq mektepti saqtap qana qoımaı, óz qoltańbalarymen damyta da bastaǵan eken. Teatr ártisteriniń syrtqy kelbeti, ıkemdiligi, sezimtaldyǵy meni oılantty. Mundaıdy qazir bizdiń qaptaǵan teatrlardyń bárinen taba almaısyń. Aınash ESALI.