Osy aptada Qazaqstan fýtbol federasııasynyń ÝEFA quramyna kirgenine 20 jyl toldy. Táýelsizdik jyldarynan bergi fýtboldaǵy eń iri jetistigimiz qandaı dep surasańyz, kóbi ÝEFA-ǵa qosylǵanymyzdy aıtatyny belgili. Biraq keıingi eki-úsh jylda jankúıerler de, fýtbol mamandary da Azııa konfederasııasyna qaıta oralý kerek degen máseleni jıi kóterip júr. Qazaqstan quramasy osy jyldar ishinde ÝEFA-da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikke jetpese de, bapker aýystyrý jaǵynan Eýropa quramalaryn shań qaptyryp keledi.
Máselen, ázirge sońǵy álem chempıony sanalatyn Fransııa quramasyn 2012 jyldan beri bir ǵana bapker, ıaǵnı Dıde Desham jattyqtyryp keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda ol Fransııamen birge Eýropa chempıonatynyń (2016) kúmis, álem birinshiliginiń (2018) bas júldesin jeńip aldy. Al byltyrǵy Eýropa birinshiliginde úzdik shyqqan Italııa quramasyn 2018 jyldan beri 57 jastaǵy Roberto Manchını baptap keledi. Ol «Skýadra Adzýrralyqtarǵa» araǵa 52 jyl salyp Eýropa chempıony degen ataqty alyp berdi.
Jalpy, Eýropa quramalarynda bapker aýystyrý jaǵdaıy óte sırek kezdesedi. О́ıtkeni turaqtylyq ómir salty dep biletin Kári qurlyq elderi shydamdylyqtyń túbi nátıje beretinin biledi, taǵaıyndaǵan bapkerdiń biliktiligine senedi. Al bizde bári kerisinshe. Federasııa basshylyǵy bapker aýystyrǵan saıyn jańa jetistikke jetemiz dep oılap kele jatqanyna 30 jyldan asty. Álgi «fýtbolda bar máseleni qarjy sheshetin bolsa, onda arabtar jyl saıyn álem chempıony bolar edi», deıtin ázil-shyny aralas áńgime sııaqty, bapker aýystyrý bar máseleni sheshetin bolsa, onda Qazaqstan quramasy álem, Eýropa birinshilikterinde Fransııa, Brazılııa, Ispanııa, Argentına sııaqty elderge kúsh bermeıtin edi ǵoı.
Osy jerde qyzyq úshin, keıingi 30 jylda Qazaqstan men Eýropa elderiniń quramalary qansha bapker aýystyrǵanyn salystyryp kóreıik. Úsh onjyldyqtyń ishinde Qazaqstan quramasynda 19 bapker jumys istepti. Olardyń ishinde Vladımır Fomıchıov (2000 jyl), Baýyrjan Baımuhamedov (1994), Sergeı Gorohovodaskıı (1998) jáne Andreı Karpovıch (2022) eń az ýaqyt qyzmet etken bapkerler qatarynda. Alǵashqysy ulttyq quramada bir matchta ǵana jumys istese, keıingileri de uzaqqa barǵan joq. S.Gorohovodaskıı 12 kún, A.Karpovıch 20 kún bas quramada eńbek etti. Al ulttyq quramany eń kóp jattyqtyrǵan bapkerlerdiń qatarynda Serik Berdalın (1995-1997), Arno Paıpers (2006-2008), Bernd Shtork (2008-2010), Mıroslav Beranek (2011-2013) jáne Talǵat Baısýfınov (2020-2022) bar. Olardyń árqaısysy ulttyq quramada eki jyldan asa qyzmet atqardy.
Al Eýropa quramalaryna keler bolsaq, 30 jyldyń ishinde Anglııa quramasyn – 13, Belgııany – 11, Nıderlandty – 17 (onyń ishinde Dık Advokat pen Lýı van Gal úsh retten, Gýs Hıddınk eki márte bas bapker bolǵan), Chehııany – 11, Portýgalııany – 13, Italııany – 12, Germanııany – 6 bapker jattyqtyrǵan eken. Endi myna qyzyqty qarańyz, bir ǵana Ioahım Levtiń ózi Germanııa ulttyq quramasynda tabany kúrekteı 15 jyl (2006-2021 jyldar aralyǵy) jumys istegen. Kórsetken nátıjesi de jaman emes. Atap aıtar bolsaq, 2010 jylǵy (OAR) álem birinshiliginde qola júlde jeńip alsa, tórt jyldan keıin Brazılııada ótken ala dop alamanynda álem chempıony atandy. Al 2008, 2012 jáne 2016 jyldary qatarynan úsh jyl Eýropa birinshiliginde Germanııaǵa bir kúmis, eki qola medal áperdi.
Mine, álem elderi aldy 15 jyl, eń az degen bes-alty jyldan keıin ǵana bas bapkerin ózgertetin bolsa, Qazaqstan ulttyq quramasy keıingi bes jyldyń ishinde baqandaı bes bapker aýystyryp úlgerdi. Iаǵnı jyl saıyn bizdiń quramada jattyqtyrýshy ózgerip otyrady. Al odan nátıjemiz nasharlamasa, eshqashan jaqsarǵan emes. Osy ýaqyt aralaǵynda jetken eń iri jetistik (eger solaı aıtýǵa bolatyn bolsa) – Ulttar lıgasynyń D lıgasynan S lıgasyna deıin joǵarylaǵany. Onyń ózinde bıyl sol lıgadaǵy ornymyzdy saqtap qalý úshin Moldova quramasymen elektik oıyn ótkizip, ilinip-salynyp áreń degende matchtan keıingi penaltı serııasynda jeńiske jetti. Áıtpegende bıylǵy Ulttar lıgasynyń jańa maýsymynda Andorra, Lıhtenshteın, Latvııa sekildi quramalarmen bir topta óner kórsetýimiz ábden múmkin edi. Al osy eki oıynǵa federasııanyń jańa prezıdenti Ádilet Bármenqulov 2020 jyldyń sońynan beri ulttyq quramada jumys istep kele jatqan Talǵat Baısýfınovty ornynan alyp, byltyr «Qyzyljar» klýbyn Konferensııa lıgasyna shyǵarǵan Andreı Karpovıchti ýaqytsha bas bapkerdiń mindetin atqarýshy etip taǵaıyndady. Bul – budan bylaı ulttyq quramanyń tizginin A.Karpovıch ustaıdy degen sóz emes. Qazirgi tańda keıbir qazaqstandyq BAQ ókilderi QFF basshylyǵy jańa bapker izdestirip jatqanyn jazyp jatyr. Endi dál osy jerde «Qazaqstan ulttyq quramasyna qandaı bapker kerek?» degen zańdy saýal týyndaıdy.
Osy suraq tóńireginde fýtbol sarapshysy, kommentator Erbol Qaıyrov óz oıyn bylaı bildirgen bolatyn.
– Maǵan jankúıerler jıi habarlasyp, ulttyq quramanyń bapkerin aýystyrý kerek pe dep surap jatady. Meniń Andreı Karpovıchpen jeke bas tanystyǵym, aralas-quralastyǵym joq. Sondyqtan men ony ornynda qalsyn nemese qalmasyn dep aıtpaımyn. Bárin QFF prezıdenti Ádilet Bármenqulovtyń ózi sheshedi. Eger Bármenqulov ulttyq quramaǵa jańa bas bapker kerek dep, ony aýystyratyn bolsa, onyń ornyna kim keledi – másele osynda. Men qazirgi bas bapkerdi mindetti túrde aýystyrý kerek dep oılamaımyn.
Jalpy ulttyq quramada jumys isteý ońaı sharýa emes. Ony Karpovıchtiń ózi de aıtty: «Quramadaǵy jumys múlde basqa. Klýbtaǵy jumyspen salystyrýǵa kelmeıdi. Bul jaqta oıynshylardy kún saıyn kóre almaısyń, sol sebepti maǵan qıyn». Onyń bul sózimen tolyq kelisemin. Sondyqtan bizge jańa bapker kerek bolsa, tek birneshe quramada jumys istegen, joǵary nátıjege jetken bapkerdi ǵana jumysqa shaqyrý kerek. Máselen, bosnııalyq Vahıd Halılhodjıchti alaıyq. Ol tórt ulttyq quramany (Kot-d’Ivýar, Aljır, Japonııa jáne Marokko) álem chempıonatynyń toptyq kezeńine shyǵardy. Sondaı-aq 2000 jyly Slovenııany Eýropa chempıonatyna alyp shyqqan Srechko Katanes (byltyrdan bastap ol О́zbekstan ulttyq quramasyn jattyqtyryp júr) jáne slovakııalyq Vladımır Vaıssty shaqyrýǵa bolady. Al qazir osyndaı myqty mamandardy taba alamyz ba? Bul – qıyn, árıne. Biraq basshylar durys sheshimin tabady degen oıdamyn.
Eger laıyqty bapker tabylmasa, onda Andreı Karpovıchke múmkindik berip, keminde 2-3 jyl ornynan almaı, senim bildirý kerek. Sonda ǵana nátıje kórsete alamyz. Jáne de Germanııa, Reseı, Ýkraına, Chehııa sekildi elderde turatyn, Qazaqstanǵa qatysy bar fýtbolshylarǵa azamattyq berip, ulttyq quramaǵa shaqyrtý kerek. Eger solaı isteıtin bolsa, onda ulttyq quramamyz bıyl-aq Ulttar lıgasynda nátıje kórsetedi, – deıdi E.Qaıyrov.
Al fýtbol kommentatory Ermuhamed Máýlen óziniń telegram arnasynda ázirge Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri kim bolatynyn bilmeıtinin, biraq Andreı Karpovıch qyzmetinen ketetini anyq dep jazady. «Sebebi QFF prezıdenti Ádilet Bármenqulov Moldovaǵa qarsy matchta ulttyq quramada oń ózgeris baıqaı almaǵan sııaqty. Onyń ústine bastapqyda-aq Karpovıchti «mindetin atqarýshy» dep jazdyrtty. Shamasy, quramaǵa sheteldik maman keletin sııaqty. О́ıtkeni Qazaqstanda qurama tizginin ustaıtyn bapkerlerden kim bar? Ázirge eshkim joq. Gorovenko, Ferapontov, Moskalenko kandıdatýralary álsiz. Núrken Mázbaev týraly ázirge áńgime joq. QPL-daǵy basqa klýbtardyń bárinde sheteldik bapkerler. Olardyń ishinde de qaryq qylyp júrgen eshkim joq. Tek Qurban Berdyevpen kelisimge kelmese. Biraq ol kisiniń ózi qaıtsem «Qaıratty» joǵary oryndarǵa jetkizemin dep basy qatyp júr.
Demek Reseı nemese Ýkraınadan maman kelse tań qalmańyzdar. Ásirese qazirgi jaǵdaıda kez kelgen ýkraınalyq Qazaqstanǵa kelýden bas tartpaıtyn sııaqty. Fýtbol tóńiregindegi adamdar Stanımır Stoılovtyń Qazaqstanǵa oralýy týraly da aqparat taratyp jatyr. Sebebi onyń agenti Mırcho myrza Qazaqstan fýtbolyna yqpaly bar adam», deıdi fýtbol kommentatory.