Jeńis merekesi qarsańynda biz Shaıahmet Ǵaınanuly týraly aıtýdy jón kórdik.Uly Otan soǵysy jáne eńbek ardageri, bul babamyz tiri bolsa bıyl 9 mamyrda 100 jasqa keler edi. Ol 1914 jyly Almaty oblysynyń Qastek óńirinde dúnıege kelgen. Áke-shesheden erte jetim qalyp, qabyrǵasy tez qataıǵan talapty jas 1921-1925 jyldary Kókózek bastaýysh mektebinde bilim alady. Sodan soń aýyldaǵy artel jumysyna aralasady. 1936 jyly mamandyq alý maqsatymen Taýtúrgendegi birjyldyq mal dárigeri kýrsyn bitiredi. Aýylǵa kelgen soń basshylar ony Kaganovıch, Uzynaǵash keńsharlaryndaǵy mal uryqtandyrýshy, vettehnık jumystaryna taǵaıyndaıdy. Alǵyr jigit tapsyrylǵan isti alańsyz atqaryp júrgende, burq etip soǵys bastalyp ketedi. Osylaısha, Shaıahmet Ǵaınanov Almaty oblysyndaǵy Jambyl aýdandyq áskerı komıssarıatynan maıdanǵa shaqyrý qaǵazyn alyp, 1942 jyldyń 15 aqpanynda Batysqa jol tartady.
Alǵashynda, ıaǵnı 1942 jyldyń aqpany men 1944 jyldyń tamyzy aralyǵynda 2 Ýkraına maıdanynyń 572-shi atqyshtar polkiniń jaýyngeri retinde keskilesken urystarǵa qatysady. Odan keıin, 1944 jyldyń tamyzynan 1945 jyldyń tamyzyna deıin 672-shi atqyshtar polkinde bolady. Al 1945 jyldyń tamyzy men qazan aıy aralyǵynda 190-shy atqyshtar polkiniń quramynda áskerı joryq joldarynan ótip, KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń 1945 jyldyń 25 qyrkúıektegi Jarlyǵyna sáıkes áskerden qaıtarylady. Tórt jylǵa sozylǵan Uly Otan soǵysynda qarapaıym qazaq jigiti Ýkraınany, Rýmynııany, Avstrııany, Chehoslovakııany, Vengrııany jaýdan azat etýge qatysady.
Jan berip, jan alysqan qan maıdanda úsh ret jaralanady. Naqtyraq aıtqanda, 1944 jyldyń jeltoqsan aıynda Vengrııada 2 ret belinen, al 1945 jyldyń mamyrynda Germanııa jerinde basynyń sol jaǵynan jaraqat alyp, surapyl soǵys zardabyn tartady. Uly Otan soǵysyndaǵy erlikteri laıyqty baǵalanyp, maıdannan omyraýyna taǵyp kelgen II dárejeli Otan soǵysy ordeni men «Germanııany jeńgeni úshin» medaliniń qataryn beıbit kúnde Uly Jeńistiń 50 jyldyǵy», «KSRO Qarýly Kúshterine – 70 jyl» jáne «Keńes Odaǵynyń Marshaly G.K.Jýkov» medaldary tolyqtyrdy.
Soǵystan keıin de qus uıqyly qoıly aýyldyń aptabyna kúıip, sýyǵyna tońa júrip burynǵy jaýapty kásibimen aınalysty. 1950 jyly aýyl sharýashylyǵy mamandaryn daıyndaıtyn tehnıkýmdy bitirdi. Týǵan jerdegi jarqyn isteri óziniń jaqsy jalǵasyn taýyp, oblys, aýdan, keńshar, kásipodaq, eńbek ujymdarynyń kóptegen baǵaly syılyqtarymen marapattaldy.
Jaǵdaıy jaqsaryp, turmysy túzeldi. О́mirlik jary Sonymbúbi Ǵaınanova keshegi keńestik kezeńde KSRO Joǵarǵy Keńesi tóralqasynyń atynan Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Jarlyqtarymen barlyq dárejedegi «Ana dańqy» medalimen marapattalsa, Táýelsiz Qazaqstan tusynda Elbasymyzdyń 1999 jyldyń 5 naýryzyndaǵy Jarlyǵymen on bir bala taýyp, tárbıelegeni úshin «Altyn alqa» ıegeri boldy.
Sonymbúbi apa ekeýinen órgen ónegeli perzentterinen qazirgi kezde 28 nemere, 32 shóbere, 1 shópshek bar. Sóıtip, aýyldyń ardaqtysy atanǵan abzal jan Uly Otan soǵysynda jasaǵan erlikterin beıbit zamanda erlikke tán eńbekterimen ulyqtap, qurmetti el aǵasyna aınaldy.
1945 jylǵy Uly Jeńis kúnine jarty ǵasyr tolǵanda, ıaǵnı 1995 jyldyń 9 mamyrynda Shaıahmet aǵa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózine joldaǵan quttyqtaý hatyn aldy. Mátini júregińdi tebirentetin ol qujatta mynadaı joldar bar: «Bizdiń elderimizdiń halyqtary – jasymas jigerimen, qaıtpas qaharmandyǵymen, berik birligimen, jalyndy otanshyldyǵymen tulǵalanyp kóringen sizdiń urpaq jasaǵan erliktiń ulylyǵyn árqashan qasterlep jadynda saqtaıdy. Sizder nebir aýyr syndardy – qanquıly dushpanmen jan aıamas shaıqasty, jaýynger dostardan aıyrylýdyń azasyn, soǵystan keıingi janqııarlyq eńbekti qaıyspaı bastan keshtińizder. Sonda da syr bermedińizder, siz jáne sizdiń dostaryńyz bar aýyrtpalyqty moıymaı arqalap shyqty, sondyqtan, biz óz ómirimizben sizderge qaryzdarmyz, sondyqtan da, sizder qazirgi urpaq úshin de, keler urpaq úshin de máńgi-baqı jeńimpazdar bolyp qala beresizder».
Budan shyǵatyn qorytyndy, tula boıy shejirege tunǵan Shaıahmet atamyz el basyna kún týǵanda Otan úshin otqa túsip, Uly Jeńis tańy atqanda soǵystan keıingi qıynshylyqtardy joıý jolynda tolarsaqtan saz keshken, sóıtip, jarqyn zamannyń, baqytty eldiń negizin qalaýǵa qosqan qomaqty úlesi arqyly Elbasymyzǵa deıingi tulǵalardyń nazaryn ózine aýdara bilgen jasampaz jan. О́zi ómir súrgen kezeńniń barlyq taýqymetterin jeńip shyqqan birtýar batyr babalar boıyndaǵy tektiliktiń tamyryn qaz-qalpynda urpaqtaryna bere bilgen eki ǵasyr arasyndaǵy altyn kópir. О́kinishtisi, ónegeli ómirinde óshpesteı iz qaldyrǵan Shaıahmet atamyz 1997 jyldyń 6 naýryzynda ómirden ozdy.
«Ornynda bar – ońalar» demekshi, áke armanyn aqıqatqa aınaldyryp, atamekenderiniń odan ári órkendeýine aıanbaı atsalysyp júrgen ulaǵatty urpaqtarynyń atsalysýymen 2010 jyldan beri, ıaǵnı uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı soǵys jáne eńbek ardageri Shaıahmet Ǵaınanovty eske alý júldesi úshin uıymdastyrylǵan jasóspirimder arasyndaǵy bokstan ótetin oblystyq týrnır jyl saıyn jalǵasyn taýyp kele jatyr.
Bul týrnırdi uıymdastyrýǵa Jambyl aýdanynyń ákimdigi, Kókózek orta mektebiniń dırektory Hamıt Esbaev pen «Medetbek batyr» qoǵamdyq qorynyń basshylyǵy uıytqy bolyp júr. Týrnır 2013 jyly Qyrǵyzstannan kelgen sportshylardyń qatysýymen tórtinshi ret ótkizilip, halyqaralyq dárejege jetti. Al bıylǵy jyly besinshi ret ótkizilgeli otyrǵan jasóspirimder arasyndaǵy halyqaralyq boks týrnıri «Qazaqstan barysy» jobasymen uıymdastyrylatyn qazaqsha kúres básekesimen tolyqtyrylyp otyr. 80 kılodan joǵary salmaq dárejeleri boıynsha ótetin bul dúbirli dodaǵa Qyrǵyzstan, Mońǵolııa, Reseıden kelgen túıe balýandar qatysady dep kútilýde.
Shejireli tarıhymyzdyń búgingideı altyn kezeńge ulasýy jolynda qas-dushpanymen qasyq qany qalǵansha aıanbaı aıqasyp, beıbit zamanda Otany men eliniń odan ári órkendeýine boıyndaǵy barlyq kúsh-qýatyn sarqa jumsaǵan soǵys jáne eńbek ardageri Shaıahmet Ǵaınanovtyń qurmetti esimi elimen birge, tarıhpen birge jasaı bermek.
Erik AMANTAEV,
jýrnalıst.
Almaty oblysy,
Jambyl aýdany.