Erekeń, Erjuman aǵa esimin qazaq jýrnalıstıkasynyń sońǵy úsh býyny óte jaqsy biledi desek, bul artyq aıtqandyq emes. Olar: keshegi aǵa urpaq ókilderi men ózimiz sóz etkeli otyrǵan keıipkerimizdiń zamandastary jáne keıingi izbasar ini áriptesteri. О́ıtkeni onyń orta mektepti bitirgen soń mindetti áskerı boryshyn ótep, odan KazGý-ge oqýǵa túsip, ony aıaqtaǵannan keıingi 42 jylǵa jýyq ómiri mine, joǵaryda atalǵan jandardyń ortasynda ótti. Atap aıtqanda, «Lenınshil jasta» aty ańyzǵa aınalǵan redaktor Seıdahmet Berdiqulovtan tálim-tárbıe alyp, «Sosıalıstik Qazaqstanda» bilimdi de bilikti basshylar Sapar Baıjanov, Balǵabek Qydyrbekulynan tájirıbe jınaqtady. Keıin bul basylym «Egemen Qazaqstan» atanǵanda bas redaktorlyq qyzmet atqarǵan ataqty Sherhan Murtaza men Ábish Kekilbaevqa senimdi serik boldy. Odan soń osy jerde zamandastary Nurlan Orazalın, Ýálıhan Qalıjanov jáne Janat Elshibekpen jumys istegende, ózara syılastyq pen túsinistiktiń úlken úlgisin kórsetti. Al izbasar inileri Saýytbek Abdrahmanov, Erkin Qydyr, Meırambek Tólepbergenmen eńbek etkendegi ustamdy da ulaǵatty birlik belgisin sol kezdegi aǵamyzben qyzmettes bolǵan áriptesteri óte jaqsy biledi.
...2018 jylǵy aqpanda Erekeń qaıtys bolǵannan keıin gazetterdegi kóńil aıtý, qoshtasý sózderinen basqa ınternette aǵamyzdyń aýyldastary men týystarynyń, klastastary jáne kýrstastarynyń otbasylyq albomdarynda saqtalyp qalǵan fotosýretter jarııalana bastady. Solardy kórip otyrǵanda ol kisimen «Lenınshil jasta», «Egemen Qazaqstanda» birge qyzmet istep júrgen kezderimiz oıǵa oraldy. Qaýyrt jumys arasyndaǵy áńgimeleri eske tústi.
Mine, feısbýk paraqshasynda osydan kóp jyl burynǵy bozbala jigittiń boıjetkenge jazǵan haty tur. Torkóz dápterdiń qos paraǵyndaǵy bul jazbanyń tarıhy neden týyndaǵan deısiz ǵoı. «Baqanasqa baryp keldiń be? Qalaı eken ol jaq?» – dep surady 70-jyldardyń sońyndaǵy bir issapardan oralǵan maǵan Erekeń. Men Ile ózeniniń arǵy betindegi jazyq dalanyń tabıǵatyna tańǵalǵanymdy aıttym. «Aýyldaǵy orta mektepti aıaqtaǵan 1965 jyly onda qoı baqqanmyn, – dedi sonda aǵamyz oıyna bir qyzyq jaı oralǵanaı jymıyp. – Kózim Ile dalasyndaǵy malda bolǵanymen, kóńilim túý sonaý taý etegindegi Almaty atty qalada. Sondaǵy oqyp jatqan klastasym Jaqan degen qazirgi jeńgelerińde. Apta saıyn hat jazamyn. Jıileteıin desem, ony qalaǵa aparatyn «poshtashy» aǵaıdan uıalamyn. Ol – Baqanastan Almatyǵa qatynaıtyn «PAZ» avtobýsynyń júrgizýshisi. Jolaýshylar kóligi kóz ushynan kóringende-aq atyma qamshyny basamyn deısiń. Shaýyp kele jatqan meni kórgen shofer avtobýs júrisin baıaýlata bastaıdy. Aıtatynym: «Aǵaı! Qalaǵa kireberistegi poshta jáshigine myna konvertti sala salyńyzshy», – degen bir-aq sóz. Júrgizýshi kúledi. «Jaraıdy», – degendeı bas ızeıdi».
Internettegi hattardy kórgenimde Erekeńniń osydan kóp jyl buryn aıtqan joǵarydaǵy áńgimesi esime tústi. «Bul jádiger, sóz joq, solardyń ózi», – dedim ishimnen kúbirlep.
...Áleýmettik jelidegi klastastary qoıǵan bir sýrette matros, morıak formasyndaǵy jap-jas Erekeń bizge qasqaıa qarap tur. Bul 19 jastaǵy aǵamyzdyń Qyzyl týly Soltústik teńiz flotyndaǵy mindetti áskerı boryshyn ótep júrgen kezi. «1967-1970 jyldary men súńgýir qaıyq ekıpajynda boldym, – dep eske alǵany bar keıipkerimizdiń «Lenınshil jasta» respýblıka kúnine arnalǵan merekelik arnaýly nómirdi shyǵaryp jatqanymyzda. – Elge qaıtatyn sońǵy jyldyń basynda bizdiń sýbmarın belgisiz baǵytqa qaraı uzaq júzdi. Sý betine tek túnde ǵana shyǵamyz. Onyń ózinde otsektegi aýany jańartyp alý úshin. Sondaǵy kóretinimiz aspandaǵy juldyzdar men shetsiz de sheksiz muhıt aıdyny. Basqa eshteńe de emes. О́stip otyryp kúnderdiń kúninde bir aımaqqa jettik. Jerorta teńizi eken. Súńgýir qaıyǵymyz bizdi tolqynmen terbelip turǵan úlken esmıneske tıedi de ózi kózden tez tasa boldy.
Men jáne meniń joldastarym sol áskerı kemede qyzmet ete bastaǵanymyzǵa biraz ýaqyt bolǵan. Jarty jyldaı-aý shamasy. Bir kúni tańerteńgilik dabylmen bárimiz symdaı tartylyp, sapqa turǵanymyz esimde. «Búgin, – dedi keme kapıtanynyń janynda turǵan saıası ister jónindegi kómekshi sóz bastap. – Kún sáýletti Qazaq keńestik sosıalıstik respýblıkasynyń qurylǵanyna 50 jyl toldy. Aramyzda sol eldiń bir ókili qyzmet etýde. Ony óz respýblıkasynyń osy aıtýly merekesimen shyn júrekten quttyqtap, shaǵyn syılyǵymyzdy saltanatty jaǵdaıda tapsyrýǵa ruqsat etińizder, joldas teńizshiler!».
Osylaı degen «starpom» – aǵa kómekshi meniń famılııamdy aıtyp, ortaǵa shaqyrdy. Orkestrdiń qýatty úni men 250 adamdyq keme ekıpajynyń dý qol shapalaqtaýy ústinde alańda sart-surt etip adymdaǵan men ol kisiniń qolynan shaǵyn qorapty aldym da: «Keńes odaǵyna qyzmet etemin!» – dep sańq etip keri buryldym. Kaıýtaǵa kelip qorapty ashqanymda, kózime alǵash túsken nárse meni sol kúngi barlyq jumystan bosatqan bir táýliktik ruqsat qaǵazy men «Iýnost» qol saǵaty boldy. Olardyń astynan sonymen qatar «Alma-Ata» dep jazylǵan bes-alty znachok pen Medeý muz aıdynyn beınelegen segiz otkrytka jıyntyǵy kórindi. Keme komandıriniń saıası ister jónindegi orynbasary atalǵan kádesyılardy qalaı taýyp, qashan uıymdastyryp qoıǵan? Soǵan mıym jetpedi. Áńgimeniń toqeteri, Qazaqstan astanasynan aldyrtqan sol eskertkishterdi ózimizdiń bólimshedegi orys, belarýs, eston jáne grýzın jigitterine syı-sııapat retinde úlestirip berdim de ózim qolyma «Iýnost» saǵatyn taǵyp alyp, táýliktik demalys – «ývolnenıege» kettim.
– Kemedegi ol qandaı serýen? Jaǵalaýdan múlde alys muhıt ortasynda «ývolnenıe» bolýshy ma edi?
– Quramy 250 adamnan turatyn esmınes bul alyp keme, – deıdi Erekeń. – Onda sportzal, kınoteatr, kafe jáne kitaphana bar. Narıadtan bosap, bir táýliktik demalys alǵandar mine, sol jerlerde ýaqyttaryn ótkizip serýendeıdi. Kaıýtaǵa kelip, alańsyz uıyqtaıdy.
...Erekeńniń budan kóp jyldar burynǵy matros, morıak formasynda túsken fotosyna baılanysty joǵaryda aıtqan áńgimesin esime túsirip otyrǵanymda, kompıýter ekranynan taǵy bir sýret jalt etip shyǵa keldi. Onda «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamynyń vıse-prezıdenti Erjuman Smaıyl Saýd Arabııasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Muhammed Álı Hamdandy redaksııa aýlasynda qarsy alyp tur. Iá, sheteldik qonaqtyń 2002 jyldyń qańtaryndaǵy bul kelisi esimizde. Ol ýaqytta Erekeńniń Almaty oblysynda turatyn aǵasy О́zibektiń qaıtys bolyp, keıipkerimizdiń sol jaqtan kelgenine úsh-tórt-aq kún bolǵan kez edi. Onyń ústine elshiniń redaksııaǵa soqpaq nıeti ujymdy qatty qobaljytyp, ábigerge salyp jatqan-tyn. «Nege?» – deısizder ǵoı. Almatydan Astanaǵa kóship kelgenimizge eki jyl ótse de gazet qyzmetkerleri otyrǵan ǵımarat óte tar, kózge qorash kórinetin eski úı edi. «Elshi at basyn burmaq», – degen habardy estigen boıda biz ony qansha árlep, syrladyq deseńizshi!.. Biraq bolmady. «Eskiniń aty – eski», – degen sóz ras eken. Bári sol baıaǵy keıpinde qaldy. Baǵymyzǵa qaraı qonaq ondaı sókettikke qaraǵan joq. Eshteńege nazar aýdarmady. Kóliginen túsken boıda elmen emen-jarqyn amandasyp, Erekeńniń bólmesinde jarty saǵattaı otyrdy. Osydan keıin rıza kóńilmen qoshtasyp, keri qaıtty.
Sodan arada bir jetideı ýaqyt ótken. Erekeń meni ózine shaqyrdy. Bólmesine kirip otyra bergenimde: «О́tken jylǵy jazda – dep bastady áńgimesin ol kisi, – Saýd Arabııasynyń elshiliginde buqaralyq aqparat quraldary basshylarynyń qatysýymen bir jıyn bolǵan. Sonda úziliste ondaǵy baspasóz hatshysynan: «Aldaǵy qurban aıtta Mekkege barýdyń reti kele me?» – dep suraǵanmyn. Buǵan kóp ýaqyt jaýap bolmaǵanymen, olar álgi ótinishimdi umytpapty. Olaı deıtinim, taıaýda elshi Muhammed Álı Hamdan bizge kelip ketti ǵoı. Mine, sonda ol Saýd Arabııasy Mádenıet mınıstrliginiń meniń atyma jibergen joldamasyn ákelip tabys etti. Biraq... Ol jerge meniń emes, seniń barýyńa týra kelip tur. Sebebi týǵan aǵamnyń qaıtys bolǵanyn bilesiń. Musylman balasy mundaıda 40 kúnge deıin alys jolǵa shyqpaıdy. Osynda kelgeli beri sheteldi kórgen joqsyń. Eńbegiń bar. Sony eskerip, jolymdy saǵan berdim. Sen bar. Jaraı ma?
Myna sózdi estigende ne derimdi bilmedim. Abdyraǵan kúıi: «Oılanyp kóreıin», – dep syrtqa bettedim. Olaı degenim... Bilýimshe Mekkege barýdyń óz zańy bar. Sonyń eń bastysy – namaz oqý. Qubylaǵa jyǵylý. Ol kezde bizde bul qaıdan bolsyn. Namaz turmaq, sanamyzda súreniń sóılemderi de joq. Osyny oılap, qatty qysyldym. «Joq, barmaımyn», – deıin desem, Mekke qasıetti jer. Qudaıdan qorqamyn. Al: «Baraıyn», – dep aıtsam, din, sharıǵat tápsirlerinen maqurymmyn. Osylaı ári-sári bop júrgen kúnderdiń birinde Erekeń, ózine qaıta shaqyryp aldy. Sóıtti de: «Áı, men seni túsinemin, – dedi. – Eń bastysy júregiń, nıetiń taza bolsyn. Basqa eshteńeni oılama. Qudaı ózi keshiredi. Qoryqpa. Bar!».
Osy sózderden soń boıymnyń jeńildep sala bergeni! Keýdemde kúdik qalmady. «Táýekel!» – dep Almatyǵa tarttym. Saýd Arabııasy elshiligine jettim. Onda meni kútip otyrǵan Nur-Múbarak ýnıversıtetiniń oqytýshysy Ábdisamat Mahat degen jigitke jolyǵyp, ekeýmiz Ystanbulǵa ushtyq. Odan ári Jıdda... Mekke! Ataqty Ál-Haram meshitindegi aqsham namazyna iligip, qatarymdaǵy el eńkeıse eńkeıip, tursa turyp, jurt ne istese sony qaıtalaı bastadym. Sóıtip, Erjuman aǵamnyń qamqorlyǵy arqasynda 2002 jyldyń 18-28 aqpan aralyǵyna sáıkes kelgen qurban aıtta qasıetti Mekke men Medıne topyraǵyna tabanymnyń tıgeni bar.
Endi «Egemen Qazaqstan» saıtyna qoıylǵan tórtinshi foto týraly aıtaıyn. Baıyptap qaraǵan bul rásimniń Almatydaǵy gazet fılıalyndaǵy merekelik sharada túsirilgeni baıqalady. Olaı deıtinim, sýrette aǵa basylymnyń 70-80-jyldardaǵy basshylary Uzaq Baǵaev, Sapar Baıjanov, Balǵabek Qydyrbekulynyń shańyraǵyn ustap otyrǵan Nurbıbi, Kúlásh, Sapýra apaılardyń beıneleri kórinedi. Oryndyqta otyrǵan osy kisilerdi qorshaı gazet ardagerleri Salamat Haıdarov, Sarbas Aqtaev jáne Bolat Jaısańbaev tur. Al ortalarynda – Erekeń. Ol joǵarydaǵy aǵa-apalarymyzǵa sol Almatydaǵy «Jedel basyp shyǵarý baspahanasynan» shyqqan «Jádiger» atty jınaqty kórsetip, úlestirip berýde. Bul sýretti kórgende oıyma keıipkerimizdiń redaksııa tarıhy úshin erekshe ról atqarǵan bir taǵylymdy iske muryndyq bolǵany oraldy. Ol mynadaı oqıǵa edi.
2004 jyly jeltoqsanda «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 85 jyldyǵy el kóleminde keńinen atalyp ótiletin boldy. Soǵan segiz aı qalǵanda aksıonerlik qoǵam prezıdenti Erekeń bas redaktor maǵan tómendegideı tapsyrma berdi. Ol ózimiz sóz etip otyrǵan basylymnyń 1919-2004 jyldar aralyǵyndaǵy ómirin búgingi urpaqqa tanystyrý úshin túrli qujat, fotosýret jáne ardagerler estelikterinen turatyn maǵlumattardy jınastyrý arqyly «Jádiger» atty derekti kitapty qurastyryp shyǵarý edi. Buryn mundaı eńbek bolmaǵan eken. Ras, ár kezderi oǵan eki ret talpynys jasalypty. Biraq... sátsizdik... Túrli pikir qaıshylyǵy saldarynan jumys júrmeı toqtap qalǵan. Eń ókinishtisi, sol kitapqa dep jınastyrylǵan materıaldar «Qazaqstan» baspasyna ótkizilgen de artynan eshkim qadaǵalamaǵandyqtan sonda jatyp, joǵalyp ketken. Sóıtip, redaksııa muraǵatynda eshteńe qalmaǵan.
– Osyndaı qıyn jaǵdaıǵa baılanysty, – dedi Erekeń, – bizge endi joǵarydaǵy jumysty taqyr jerden qaıtadan bastaýǵa týra keledi.
Iá, ol kisi júktegen bul tapsyrmany solaı, táýekel dep jańadan jasaýǵa kiristik te. Mine, óstip jan tappaı jasaǵan jeti bólim nobaıynyń sulbasy kóringende, oǵan qatty kóńildengen Erjuman aǵamyz: «Senderdiń jumystaryńdy jeńildetetin eki adam bar, – dep aqyl-keńes berdi. – Sol kisilermen habarlasyńdar. Kóp nárse osy áriptesterimizden tabylyp qalýy múmkin». Bular zeınetker Haıdar Baımuhanbetov aqsaqal men kezinde bizde jumys istep, keıin Prezıdent apparatyndaǵy Jalpy bólimge aýysqan Tilekqabyl Boranǵalıev bolyp shyqty. Rasynda da, sol kezderi Almatyda turatyn, kezinde aǵa basylymda 40 jyl eńbek etken Haıdekeńe habarlasqanymyzda, qarııanyń úıindegi jeke albomynda 1948-1988 jyldar aralyǵyndaǵy redaksııa ómirine qatysty 27 sýret bar eken. Al áriptesimiz Tilekqabyl bolsa, ol 90-jyldary bizde jumys istep júrgeninde osy gazet tarıhynan kandıdattyq dıssertasııa qorǵaımyn dep oılady ma, kim bilsin, áıteýir 20-jyldardaǵy «Eńbekshi qazaqtyń» móri, logotıpi, jazýshy M.Áýezovtiń munda úsh aıǵa jýyq redaktor bolǵany týraly buryn esh jerde jarııalanbaǵan málimet sekildi tyń derekterdi jınaı beripti.
«Jádiger» jınaǵy úshin jasalǵan jospardaǵy taqyryptardyń eń kúrdelisi ataýy 85 jylda segiz ret ózgergen aǵa gazettegi túrli ýaqytta redaktorlyq etken 36 basshynyń árqaısysyna dep 50 jol kóleminde belgilengen bir baǵanalyq ómirbaıandar toptamasyn jazý edi. Sodan soń basylymnyń 1919-2004 jyldar aralyǵyndaǵy jaryq kórgen nómirlerindegi ultymyzǵa paıdasy tıgen, qandastarymyzdyń múddesin kózdep, elge oı salǵan, qysqasyn aıtqanda, qazaq jurtynyń joǵyn joqtaǵan maqalalardyń qashan, qandaı taqyryppen shyqqanynan habardar etetin shaǵyn mazmunǵa ıe hronologııalyq anyqtama tizbesin jasaý bolatyn. О́zara aqyldasqanymyzda Erekeń oılana kele bulardy tájirıbesi mol taǵy bir eki kásibı mamanǵa júkteýge keńes berdi. Ol aǵa gazettiń 1919-1948 jyldar aralyǵyna qatystysyn arab, latyn jáne kırıllısanyń bastapqy qabyldanǵan qazaqy nusqadaǵy alfavıtin jaqsy biletin adam, ózi Ortalyq muraǵattyń qyzmetkeri bolyp tabylatyn Zııada Ijanov aqsaqalǵa tapsyrý da, 1949-2004 jyldardy qamtıtyn bólikti redaksııada shırek ǵasyrdan astam taban aýdarmaı jumys istep, mundaǵy kóp jaǵdaıdy jaqsy biletin aǵa áriptesimiz Ádil Dúısenbekke júkteý edi. Bul ol kisige ábden oılastyrylyp baryp berilgen tapsyrma-tyn. Olaı deıtinimiz, Ádekeńniń eshqaıda barmaı-aq, osynda izdenip, jumys isteýine tolyq múmkindik bar boldy. Sebebi «Sosıalıstik Qazaqstannyń» 1949 jyldan 1990 jylǵa deıingi jáne «Egemen Qazaqstannyń» 1991-2004 jyldar aralyǵyndaǵy tigindileriniń redaksııa kitaphanasynda tolyq saqtalyp, basylym basshylarynyń da «Jeke is qaǵazdary» dep atalatyn arhıvke ótkiziletin qujattar papkasynyń 1945 jyldan bergi kóshirmeleriniń bizdegi kadrlar seıfinde shyp-shyrǵasy shyqpaı túgel turǵandyǵy edi. Osylaısha, Ortalyq muraǵattaǵy Zııada Ijanov aqsaqal men redaksııadaǵy sholýshymyz Ádil aǵa Dúısenbek ózderine tapsyrylǵan iske bel sheshe kiristi deısiz. Nátıjesinde, kitapqa kerek eń qıyn bólim belgilengen ýaqytta daıyn boldy. Bul Erjuman aǵamyzdyń osyǵan jaýapty adamdardy tańdaı bilgendiginiń arqasy edi.
...Sýretter ...Taǵy da sol Erekeńe baılanysty sýretter... Internettegi olarǵa sát salyp qarasaq, ishtegi syrlaryn aıtyp, sóıleı jóneletindeı. Mine, kompıýter ekranynda redaksııanyń jańadan salynǵan ádemi bas korpýsy. Qabyrǵasyna «Egemen Qazaqstan» gazeti kóshesi, 5/13» degen jańa ataý ilingen. Osy kórinistiń fonynda tórt adam áńgime dúken qurýda. Olar: qala ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov, onyń keńesshisi Júnisbek Sultanmuratov jáne aksıonerlik qoǵam prezıdenti Saýytbek Abdrahmanov pen vıse-prezıdent Erjuman Smaıyl. «Sonda Astanadaǵy gazet redaksııasy ornalasqan osy kósheniń burynǵy «Lomonosov, 40» degen ataý-adresi qaıda?» – deısizder ǵoı, qurmetti oqyrman! Áńgime mine, osy týraly. Sony aıtaıyq.
2009 jyly ózimiz sóz etip otyrǵan basylymnyń 90 jyldyq merekesi jaqyndap kele jatty. Soǵan baılanysty qala ákimi Imanǵalı redaksııaǵa at basyn buryp, basshylarymyz Sákeń jáne Erekeńmen uzaq otyryp áńgimelesip qaıtqan. Sodan bastap elorda qojaıyny pármenimen bizdiń mekeme tóńiregindegi trotýar men skverlerdegi jumys qyzdy deısiń. Basshylarymyzda da maza joq. Biz gazet shyǵaramyz. Al olar mereke qarsańyndaǵy úlkendi-kishili jumystardy bitirýge tyrysýmen áýre. Atap aıtqanda, bular: redaksııa janynan salynǵan segiz qabatty bas korpýstyń qurylysyn aıaqtaý, qala ákimdiginen baspanasy joq qyzmetkerlerimizge úı suraý, merekelik shara ótetin Opera jáne balet teatry zalyn jalǵa alý sekildi uıymdastyrý jumystary edi. Osyndaı qaýyrt tirlikterdiń ara-arasynda Erekeń maǵan: «Men bir saǵat syrtta bolamyn. Joǵarǵy jaqtan telefon shalynsa, osy tóńirekte júr. Keshikpeı keledi dersiń», – deıdi de dalaǵa betteıdi. Osy jaǵdaı jarty aı boıy qaıtalandy.
Aqyry ne kerek, gazetimizdiń 90 jyldyq toıy qarsańynda burynǵy qıqy-jıqy Lomonosov kóshesi oqtaı bop túzeldi. «Jaqsy boldy!» – dedik rıza kóńilmen. Bas korpýsymyz bitip, qyzmetkerlerimiz oǵan kóship kire bastady. «Durys-aq!» – deımiz qýanyshty sezimmen. Sodan az ýaqyttan soń osy sý jańa eńseli ǵımaratymyzdyń qabyrǵasynda «Egemen Qazaqstan» gazeti kóshesi, 5/13» degen jańa ataý paıda boldy. «Oı, bárekeldi!» degenbiz oǵan taǵy da shattanyp. Biraq bul sheshim qalaı, qandaı jolmen júzege asty? Mine, ol kezde oǵan eshqaısymyz onsha mán bere qoımadyq. Sóıtsek... Bul oqıǵa syrynyń ashylýyna sodan eki jyldan keıin redaksııaǵa kelgen orys ájeıdiń sózi sebep boldy. «Anna Platonova degen kórshilerińmin, – dedi ol kisi. – Sizderdiń myna ǵımarattaryńyzdyń qarsy betindegi 31-shi barak úıde turamyn. Kelgen sharýam – basshylaryńyzdyń biri Erjuman Ýteshevıchke jolyǵý». «Ol kisi qazir joq. Dárigerge qaralýǵa ketken. Tústen keıin keledi», – dep jaýap berdik biz qart anaǵa qysqa ǵana til qatyp. «A-a, onda jaǵdaı bylaı, – dedi ájeı. – Osydan úsh aı buryn Astana – Qaraǵandy baǵytyndaǵy úlken jolda apat bolyp, sonda tórt adamnyń qaza taýyp, bir kishkentaı balanyń tiri qalǵanynan habardar shyǵarsyzdar». «Iá». «Sol qaıtys bolǵandardyń bireýi meniń týǵan qyzym edi. Al aman qalǵan sábı sonyń perzenti, meniń jıenim-tin. Dárigerler baldyrǵandy ajalǵa bermeımiz dep úsh aı boıy arpalysty. Biraq bolmady. Keshe ol beıbaqtyń da ómiri úzildi. Jerleýge zeınetaqym jetpeıtinin bilgen qalalyq ákimdiktegi áleýmettik máseleler bólimi 30 myń teńge aqsha bólgen. Ol jer qazýshylar men kólik jaldaýǵa ketti. Basyna belgi qoıatyn aǵash aıshyqqa da qarjy qajet bolǵandyqtan, sizderden kómek surap kelip otyrmyn. Buǵan sebep Erjuman Ýteshevıchtiń osydan eki jyl burynǵy sózi. Sonda ol kisi bizden kóshe atyn ózgertýge ruqsat surap, árqaısymyzdyń úıimizge jeke-jeke kirip shyqqan-dy. Qoshtasarda: «Bárińiz zeınettegi jandar ekensizder. Qınalsańyzdar kelińizder. Kómek qolyn sozýǵa ázirmiz», – degen edi. Sol esime túsip kelip turǵan jaıym bar».
Myna sózdi estigen soń Erekeńe habarlasyp, ájeıdiń ótinishin aıtpaımyz ba?.. «Oı, ol ras. Sen ol kisini býhgalterııaǵa ertip apara ber. Oǵan deıin men esepshi Orynshaǵa bar jaǵdaıdy túsindirip, buıryqqa keshke barǵanda qol qoıamyn dep aıtamyn. Ájeıdi renjitpeı qaıtaraıyq», – dedi.
Sodan Erekeń tústen keıin redaksııaǵa kelgen soń bul máseleniń mán-jaıyn ózinen anyqtap suramaımyz ba?.. Sóıtsek qala ákimi Imanǵalı merekege degen daıyndyqty bilý úshin redaksııaǵa alǵash soqqanynda basylym basshysy Sáýkeń oǵan úsh másele aıtady. Sonda ol: «Bulardyń alǵashqy ekeýin oryndaımyz. Al úshinshisi ózderińizge baılanysty nárse», – deıdi. Onyń pikirinshe kóshe atyn aýystyrar aldynda redaksııadaǵylar sonda turatyn adamdarǵa baryp túsinik jumystaryn júrgizýi, sóıtip kelisimderin alýy qajet eken. Muny Sáýkeń Erekeńe tapsyrady. Al ol kisi gazet qyzmetkerlerin jınap alyp, árqaısysyna tapsyrma bermeı me? Biraq bir toby Parlament, Úkimet, mınıstrlikterdegi túrli jınalystardan kóz ashpaǵan, ekinshi toby baspasózge jazylý naýqanyn júrgizýge jegilgen olar mindettelgen sharýany keshiktire beredi. Sodan Erjuman aǵamyz ony oryndaýǵa ózi kirisedi. Ol kisiniń álgi ár kún saıyn: «Bir saǵatqa syrtqa shyǵyp keleıin», – dep júrgen sebebi sol eken. Sodan 15 kún boıy kóshedegi ár úıdi aralap, olardyń: «Qarsy emespiz» – dep qoldaryn qoıǵan kelisim qaǵazyn ákimdikke ótkizgenshe tynym tappaǵan. Nátıjesi – basylymnyń 90 jyldyq toıy qarsańynda aǵa gazet atyna berilgen kóshe! Osynyń bárin keıipkerimiz úndemeı istegen ǵoı.
* * *
Erjuman aǵa da, men de KazGý-diń túlegi edik. Aramyzda tek eki kýrs qana aıyrmashylyq boldy. Sodan soń «Lenınshil jasta» 8 jyl birge qyzmet istedik. «Qazaqstan kommýnısi» jýrnaly men «Halyq keńesi» gazetindegi qyzmetten keıin araǵa 12 jyl salyp «Egemen Qazaqstanǵa» kelgenimde, ol kisi munda bas redaktor eken. Osynda taǵy da 13 jyl qoıan-qoltyq eńbek ettik. Aǵamyz zeınetke shyqqannan keıingi 7 jylda da qarym-qatynasymyz úzilgen joq.
Seriktes, murattas áriptesimiz jóninde kóńilde júrgen kóp jaqsy epızodtar bar edi. Biraq gazet kóleminiń talabyna saı joǵarydaǵy qadaý-qadaý ómir sýretterin jazýmen shektelýge týra keldi. Sóz sońynda aıtarym, Erekeń tabandy, tııanaqty adam bolatyn. Uqyptylyǵynda shek joq-ty. Oǵan onyń boıyndaǵy qaıyrymdylyq qaǵıdatyn qosyńyz. Al jumys dese onyń qabyrǵasyn syndyratyn. Sóıtip, aldyndaǵy úıilgen taý-taý qaǵazdardy jaıpap óte shyǵatyn. Toq eterin aıtqanda, osyndaı jaǵdaıda otyratyn Erekeń ejelgi zaman ertegilerindegi taý kótergen Tolaǵaı sekildi jan edi. О́ıtkeni jumys ataýly ol kisiniń aldynan qashyp otyratyn. Osyny búgingi urpaqqa aıtý paryzymyz dep bilemin. Eshqandaı alǵaýsyz júrek, perdesiz kóńilden týǵan sózimiz mine, osy.
Janbolat AÝPBAEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
ASTANA