Qylmysqa qarsy qarymdy kúres

Keshe Memlekettik hatshy Ádilbek Jaqsybekovtiń tóra­ǵa­lyǵymen Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdenti janyndaǵy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi komıssııanyń otyrysy ótti. Komıssııa otyrysy tuńǵysh ret keńeıtilgen pishimde, oblystardyń jáne Astana, Almaty qalalary ákim­deriniń, sondaı-aq, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres jónindegi óńir­lik komıssııa músheleriniń onlaın-rejim arqyly qatysýymen ótti. Oty­rysqa «Nur Otan» partııasynyń, Ult­tyq kásipkerler palatasynyń, Qa­zaq­stannyń azamattyq Alıansynyń jetekshileri, «Transparensı Inter­neshnl Qazaqstan» uıymynyń ókil­deri shaqyryldy. Bilim júıesindegi, sondaı-aq, Aq­tóbe oblysyndaǵy sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy sharalardyń tıimdiligi máseleleri qarastyrylyp, bul boıynsha Bilim jáne ǵylym mı­nıstri A.Sárinjipov pen Aqtóbe obl­y­synyń ákimi A.Muhambetov esep berdi. Qazirgi ýaqytta Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasy boıynsha, sybaılas jemqorlyqqa qarsy jańa baǵdarlama daıyndalýda. Onda Elba­synyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly júrgizip otyrǵan tapsyrmalarynan týyndaǵan mindetter qarastyrylady. Á.Jaqsybekov atap ótkendeı, sonymen qatar, Prezıdent tapsyrmasyna oraı, saıası memlekettik qyzmetshilerge qatysty tártiptik isterdi qaraýdyń erejesi pysyqtalýda. Olardy bekitkennen keıin komıssııa óńirlerdiń jáne ortalyq memlekettik organdar basshylarynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres salasyndaǵy ahýalǵa, sondaı-aq, sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamalar men qyzmettik etıka normalaryn saq­taýǵa qatysty jumystarǵa degen derbes jaýapkershilikterin qaraý boıynsha óziniń quzyretterin belsendi túrde paıdalanýǵa yqtııarlyq tanytyp otyr.   Sondyqtan qazirgi ýaqytta osy máselelerge baılanysty jańa qujat­tar daıyndalyp, ony júzege asyrýǵa múmkindik týdy. Eldegi jemqorlyqpen kúrestiń pármenin arttyrý maqsatynda biz komıssııa músheleriniń quramyna túrli qoǵamdyq uıymdardyń ókilderin qatystyryp otyrmyz, dedi Memlekettik hatshy. Komıssııa otyrysynda eki máse­le qaraldy: Bilim jáne ǵylym mı­nıs­trligi sybaılas jemqorlyqqa qarsy júrgizilip jatqan sharalardyń tıimdiligi, ekinshi – Aqtóbe obly­syn­daǵy sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres nátıjeleri týraly másele. Eli­mizdiń bilim júıesine jylma-jyl qyrýar qarjy bólinedi. Biraq jyl saıyn qomaqty aqsha bólinip jatsa da, ondaǵy joǵary jemqorlyqtyń kesirinen bilim berý sapasy tómen. Jemqorlyqqa qarsy durys jumys júrgizilmegendikten, qaýipti keseldiń jan-jaqty jandanýy beleń alyp otyr, dedi baıandamashy. Bul oraıda sóz alǵan elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstri A. Sárinjipov sybaılas jemqorlyqpen kúres, bul bizdiń negizgi mindetterimizdiń biri, dedi. Osy rette bedeldi halyq­ara­lyq uıymdar oblystaǵy sybaılas jemqorlyq deńgeıin jarııalap ta otyrady. Halyqpen saýalnama júrgizý nátıjesinde de sybaılas jem­qorlyqtyń túrli oshaqtary anyq­talýda. Odan ári Bilim jáne ǵylym mınıstri Bas prokýratýranyń tekserisi boıynsha sybaılas jemqorlyqqa jol bergender jaýapqa tartylyp jatqanyn jetkizdi. Qyzmet babyn paıdalaný, ózgeniń múlkin ıemdený, qyzmet ókilettiligin asyra paıdalaný, para alý jáne alaıaqtyq qylmystary kóptep anyqtalǵan. A.Sárinjipov osylaısha bilim júıesindegi kemshilikterdi aıta kele, oǵan negiz bolyp otyrǵan máselelerge de toqtaldy. Bilim salasynda oryn alyp otyrǵan birqatar jemqorlyqtardy aıta otyryp, ony joıý joldaryn sanamalap ótti. Biraq munyń bári bilim júıesindegi negizgi oryn alyp jatqan jemqorlyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jumystardy bildirmeıtini anyq edi. Sondyqtan da Memlekettik hatshy bilim berý júıesindegi qyzmet kórsetý salasynda jemqorlyqtyń bar ekenin atap ótip, mınıstrliktiń ishki baqylaý departamentiniń tıimsiz qyzmetine toqtaldy. Bul departament arqyly ótken jyly birde-bir jemqorlyq salasynda quqyq buzýshylyq anyqtalmapty. Bul suraqqa jaýap qaıtarǵan mınıstr, atalǵan departament basshysyn ústimizdegi jyly aýystyrǵanyn aıtty. Soǵan saı ol departament qyzmetkerleriniń sanyn arttyryp, mindetterin kúsheıttik, dedi. Osynyń nátıjesinde qazirgi kezde jemqorlyq quqyq buzýshylyqtardy anyqtaý úsh esege artyp, tártip biraz túzelip qalǵanyn jetkizdi. Sóıtip, osy jyly eki qylmystyq quramy bar materıaldy Qarjy polısııasyna joldadyq. Qazir barlyq másele qolǵa alynyp, baqylaýda tur, dedi mınıstr. Sonymen qatar, Memlekettik hatshy Parlament qabyrǵasynda vıse­­spıker D.Nazarbaevanyń jastar kó­bine oqý oryndaryna bilim úshin emes, kerisinshe, tek dıplom alý, ıaǵnı ony­ aqshaǵa satyp alý úshin baratyn­dy­­ǵy tý­raly aıtqan synı pikirin keltir­di. Kóptegen joǵary oqý oryndary ózderiniń bilim ordalary ekenin umy­typ, tek qarjy túsirý jaǵyn ǵana qam­dap ket­keni jasyryn emes. Bul arada bi­lim sapasy degen múlde umyt qal­ǵan. Rasynda, tehnıkalyq jáne joǵary bilim berý júıesinde kóptegen má­seleler bar ekeni shyndyq, dedi Bi­lim jáne ǵylym mınıstri, qaıtarǵan jaýa­bynda. Bul másele tóńireginde biz áńgimelesý júrgizdik. Jemqorlyqty quryqtaý jóninde muǵalimderdi, stýdentterdi, ǵalymdardy, qoǵamdyq uıymdar ókilderin qatystyra otyryp, túrli konferensııa, semınarlar ótkizildi. Sonda joǵaryda atalǵan birqatar máselelerdiń oryn alǵanyna kóz jetkizdik. Qazirgi kúni ony joıýdyń amaldaryn qarastyrýdamyz, degen ol bilim berý uıymdarynda qamqorshylyq keńesteri qurylyp jatqandyǵyn, 2015 jyly bilim berý uıymdarynyń 45 paıyzynda mundaı keńester jumys isteıtin bolady dep josparlanyp otyrǵanyn, bolashaqta olar mektepterdi damytý strategııasyn aıqyndap, negizgi laýazymdarǵa taǵaıyndaýlar jasap, mektep qyzmetine qarjy baqylaýyn júrgizetindigin de jetkizdi. Biraq elimizdiń Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary A. Lýkınniń aıtýyna qaraǵanda, bilim salasynda jylma-jyl sybaılas jemqorlyq barynsha etek alyp keledi eken. Eger 2013 jyly 221 qylmys anyqtalsa, ústimizdegi jyldyń tek birinshi toqsanynda ǵana 125 qylmys tirkelgen. Bul byltyrǵy jylǵy osy kezeńmen salystyrǵanda jasalǵan qylmystan da asyp túsip tur. Sóıtip, alty aıda ǵana sybaılas jemqorlyq deńgeıi 16 paıyzǵa ósken. Qaralyp jatqan qylmystyq isterdiń deni qyzmet babyn paıdalaný, ózgeniń múlkin ıemdený, qyzmet babyn asyra paıdalaný jáne para alý bolyp tabylady. Bilim salasyndaǵy sybaılas jem­qorlyq qylmystary Qazaq­stan­nyń barlyq aımaǵyna tán. Sonyń ishinde qylmystyń eń kóbi Ońtústik Qazaqstan, Aqmola oblystary jáne, sonymen qatar, Astana qalasyna tán bolyp tur. Bilim júıesindegi jemqorlyqty eki deńgeıge bólýge bolady: tómengi jáne joǵary deńgeı dep. Tómengi deńgeıdegi qylmystardyń denin orta mektep dırektorlary, onyń orynbasarlary, aýdandyq bilim júıesi bólimderiniń jetekshileri men mamandary quraıdy eken. Aýdandyq deńgeıdegi mektep, kolledj dırektorlary jumysqa turý úshin, jasandy dıplom men attestattardy berý úshin para alady, sondaı-aq, shyn máninde jasalmaǵan jumystar úshin aktilerge qol qoıady. Bilim salasyndaǵy býhgalterler jumys istemeıtin adamdardyń esebine aqsha aýdarý arqyly bıýdjet qarjysyn jeıdi. Sybaılastyqtyń dendep tur­­­ǵa­­nynyń bir sebebi, burynǵy oqý oryn­­­­­darynyń ashyq jaǵdaıda tirkelmeýi,­­ attestasııadan ótkizilmeýi jáne bilim berý isin lısenzııalamaý saldary bolyp otyr. Buǵan qosa, bilim berý sala­syna dep bólingen qarjynyń tıisti maq­satqa saı paıdalanylmaýy jıi oryn alýda. Osyǵan baılanysty A.Lýkın birqatar qozǵalyp jatqan qyl­mystyq ister týraly mysaldar keltirdi. Budan keıin Aqtóbe oblysyndaǵy sybaılas jemqorlyq máselesi sóz boldy. Jalpy, Memlekettik hatshynyń aıtýynsha, elimiz boıynsha Aqtóbe oblysy jemqorlyq qylmystar boıynsha úshinshi orynda tur. Bul salada eshkimge des bermeı aýyzdyǵymen alysyp, sybaılastardyń aldynda kele jatqan Jambyl oblysy kóri­nedi. Ekinshisi Batys Qazaqstan. Al úshinshi Aqtóbe oblysy. Sondyqtan bul oblysta nelikten sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres tıimsiz júrgizilip otyr degen suraqqa oblys basshysy A. Muhambetov esep berdi. Sy­baılas jemqorlyq – óte qaterli de kózge kórinbeıtin indet. Sondyqtan onyń aldyn alǵan áldeqaıda tıimdi ekenin Memlekettik hatshy basa aıtty. Bul oraıda Aqtóbe oblysyndaǵy jemqorlyqqa tusaý sala almaǵan oblystyq Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentiniń basshysyn ornynan alý týraly usynys aıtyldy. Sondaı-aq, oblystyq tártiptik keńes tóraǵasynyń da esebi tyńdalyp, onyń da atqaryp otyrǵan isi talapqa saı emestigi aıtylyp, qatty synǵa alyndy. О́z kezeginde onyń da qyzmetine tıisti baǵa beriletindigi eskertildi. Úkimettik emes uıymdar (ÚEU) Qazaqstannyń azamattyq Alıansy úılestirý keńesiniń tóraǵasy Nurlan Erimbetov jáne Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónin­degi komıssııa sarapshysy Marat Báshimov Prezıdent janyndaǵy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres komıssııanyń osy ótken otyrysy týraly óz oılaryn aıtyp, onyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste úlken mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. Komıssııa Bilim jáne ǵylym mı­nıstrine, sondaı-aq, Aqtóbe obly­synyń ákimine sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jumystaryn uıymdas­tyrý­daǵy kemshilikterin atap kórsetip, buǵan jol bergen adamdarǵa túbegeıli shara qoldanýdy tapsyrdy. Otyrysty qorytyndylaǵan Memlekettik hatshy oblystar men Astana, Almaty qalalary ákimderiniń nazaryn sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jumysynda jiberilgen kemshilikterdiń birsaryndylyǵyna jáne jalǵandyqty joıýǵa, azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen tyǵyz qarym-qatynasty qamtamasyz etýge aýdardy. Komıssııa Premer-Mınıstrdiń Keńsesine bir aı ishinde jergilikti sybaılas jemqorlyq quqyq buzý­shy­lyqtary anyqtalǵan atqarýshy organdar basshylarynyń jaýapkershiligin qarastyrýdy jáne oblystar men Astana, Almaty qalalary ákimderine mem­lekettik satyp alýlar salasynda ishki aýdıt tıimdiligin arttyrý boıynsha sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».