Ádil sheshim – ar isi

Buryn da, qazir de ádil sheshim shyǵarý ár sýdıanyń basty mindeti bolǵan jáne bolyp keledi. Sýdıa úshin árbir qaralǵan istiń núktesin qoıý eshqashan da ońaılyqqa túspeıdi. Sebebi, qaralǵan daý birjaqty sheshilmeıdi, daýlasqan jaqtyń biriniń kóńilinen shyqsa, ekinshisiniń sot sheshimine rıza bolmaıtyny belgili jaǵdaı. Osynyń saldarynan el arasynda «Týra bıde týǵan joq, týǵan bıde ıman joq» degen pikirler qalyptasqan. Sonyń bir qyryn myna tómendegi derekterden ańǵaramyz. Bıylǵy jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵynda elimizdiń túkpir-túkpirinen Joǵarǵy Sot Tóraǵasynyń, Sýdıalar odaǵynyń atyna respýblıka sýdıalary qarap, taraptardyń kóńilinen oryn alǵan, oń sheshimder qabyldanǵan ister boıynsha óz alǵystary men ystyq lebizderin joldap jatqan hattar lek-legimen kelýde. Atalǵan hattardan sýdıalar jumysynyń jandanyp kele jatqanyn, olarǵa degen halyq seniminiń arta túskenin kórýge bolady. Azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý, zańdy bilmeý­shilikten kúndelikti ómirde kezdesip jatatyn keleńsizdikterge amalsyz urynǵan jandarǵa zań aıasynda qolushyn berý – sot júıesinde qyzmet atqaryp júrgen árbir sýdıanyń kásibı mindeti, azamattyq boryshy. Búgingi kúni «elim, jerim» dep shetelden tý­ǵan atamekenine kelgen oralman aǵaıyn­darymyzdyń sottarǵa degen alǵystary da jeterlik. Buǵan tómendegi hat dálel. Máselen, N.Qonysbek, J.Úmit, aǵaı­yndy Nabıdollalar alys­tan at ary­typ, atamekeni – Qa­zaqstanǵa 2013 jyldyń kúzinde qonys aýdaryp, Qaraǵandy oblysyna atbasyn tiregen. Alaıda, arab álipbıinen shala saýatty bolǵandyqtan jáne kırıllısamen jazylǵan qujattardy múlde oqı almaǵandyqtarynan Qaraǵandynyń kóshi-qon polısııasy olardyń qujat­tarynda kemshilikter bar dep, ákimshilik jaýapkershilikke tartý úshin hattama toltyrǵan. Bul másele Qaraǵandy ob­lys­­tyq sotynyń tóraǵasy E.Se­rik­­baev­tyń, oblystyq sottyń sýdıa­­sy T.Erimbetovtiń aralasýy­men oń sheshimin tapqandyǵyn kór­setip, elimizde osyndaı sottardyń bolǵa­nyna qýanyshtymyz, – dep óz rızashy­lyqtaryn bildirgen. Sot júıesinde sýdıalardyń ádil sheshim shyǵarýy kóp jaǵdaıda olardyń mol tájirıbesine, adal eńbegine jáne tereń bilimine baılanysty. Osy oraıda, Qostanaı oblysy, Rýdnyı qalasynyń turǵyny, Uly Otan soǵysynyń arda­geri N.Taranchýktiń hatynda zań men Kons­tıtýsııa talap­taryn qatań saqtaıtyn, ýaqyt­pen sanaspaı eńbek etip, óz isi­ne jaýapkershilikpen jáne adal­dyqpen qaraıtyn sýdıalar bar ekeni aıtylyp, sýdıa K.E.О́te­tileýovke óz alǵysyn joldaǵan. Búgingi tańda Elbasy tapsyrmasymen sot júıesin izgilendirý, adamı qadir-qasıetke kóbirek kóńil bólý sottardyń bas­ty nazarynda deýge bolady. Sot­tar­dyń qylmystyq ister boıynsha sot prosesterinde adam taǵdyryna asa jaýapkershilikpen qaraýyn, jasóspirimder tarapynan jasalynǵan qylmystardy muqııat zertteýlerin qoǵam da talap etip otyr. Bul oraıda Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń atyna kelgen Qyzylorda oblysynyń turǵyndary Q.Sarajov pen A.Ta­lasovanyń alǵys hatyn tebiren­beı oqý múmkin emes. Aryz ıeleri 2014 jylǵy 21 sáýirde Qyzyl­orda oblystyq sotynyń kassasııa­lyq sot alqasy 10-synyp oqý­shysy Á.Saqtapbergenniń qylmys­tyq áreketin QK 103-ba­bynyń 3-bóliginen osy zań­nyń 101-ba­bynyń 1-bóligine qaıta dárejelep, qylmys áreketin jasaǵan sátte balanyń 16 jasqa tolmaýyna baılanysty qyl­mystyq jaýap­tylyqtan bosat­qanyn aıta kele, sýdıa M.Ahmetovke ádiletti sheshim shyǵarýǵa muryndyq bolǵany úshin aq júrekterinen sheksiz alǵystaryn joldaǵan. Osyndaı alǵys hattar elimiz azamattarynan ǵana emes, sheteldikterden de kelip túsýde. Túrkııa azamaty Hakan Indje Aqmola oblysy, Zerendi aýdandyq sotynyń tóraǵasy Q.Ábi­shevke jumysyndaǵy kásibı she­ber­ligi men meniń talap aryzymdy qaraý kezindegi jedeldigine óz rızashy­lyǵyn bildirgen. Quqyq qorǵaý salasynda qyzmet etip júrgender qatarynda sot prosesterine tikeleı aralasyp, tom-tom isterdiń qalaı júrgiziletinin óz kózderimen kóretin advokattardyń is-tájirıbelerinen kóp syr ańǵarýǵa bolady. Mysaly, «Qorǵas isine» syrttan shaqyrylyp, birinshi ınstansııadaǵy sotqa qatysý qolaılyǵyna óz baǵalaryn berýdi jón kórgen Astana qalasy advokattarynyń haty kelip tústi. «Biz sot tergeýi satysynyń tehnıkalyq jaǵynan joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn erekshe atap ótkimiz keledi. Bárimiz úshin sottyń resmı saıtynda sot tyńdaýlarynyń hattamalary ýaqtyly, jedel ornalastyrylǵanyn kórý óte qolaıly boldy. Sot otyrysynyń hatshysy hat-habarlar almasýdy elektrondy túrde iske asyryp otyrdy. Bul sot qujattary men habarlamalaryn jáne ótinishter men kepildemelerdi merziminde alyp otyrýymyzǵa múmkindik berdi. «Qorǵas isin» qaraý prosesinde qoldanysqa engizilgen bul oń tájirıbe búkil Qazaqstan aýmaǵyndaǵy sot júıesinde de qoldanylady degen úmittemiz. Jumysty uıymdastyrýdaǵy mundaı tásilder qajet emes shaǵymdar aǵynyn edáýir qysqartyp, proseske qatysýshylardyń barlyǵynyń ýaqytyn aıtarlyqtaı únemdeıdi. Sondaı-aq, biz barlyq sot korpýsy, tipti, qandaı kúrdeli isterdi qaraǵan kezde de, prosessýaldyq zańnama aıasynda qalypty tynysh ahýaldy ornyqtyrý múmkindigine nazar aýdarady degen senimdemiz», – dep jazady Astana qalasynan hat joldaǵan «Kýlýbekova jáne seriktesteri» advokattar keńse­siniń jetekshisi A.Kýlýbekova men advokat D.Sársembaeva. Gúlshara ÁBIShQYZY, Joǵarǵy Sottyń qylmystyq ister jónindegi qadaǵalaý sot alqasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi. Astana.