Qazaqstanda bank sektory turaqty damyp keledi. Kapıtaldandyrý kórsetkishteriniń joǵary bolýy aǵymdaǵy kúızelisterdi eńserýge múmkindik beredi. 2023 jylǵy 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha bankterdiń aktıvteri 8,6%-ǵa ulǵaıyp, 48,4 trln teńgeni qurady.
Al klıentterdiń salymdary 4,8%-ǵa ósip, 33,1 trln teńgeni qurady. Osylaı dep málimdegen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Oljas Qızatov elimizde 21 ekinshi deńgeıdegi bank qyzmet etetinin atap kórsetti. Onyń ishinde sheteldiń qatysýymen 11 bank, memlekettiń 100% qatysýymen 2 bank jumys isteıdi.
«Halyq pen bıznestiń depozıtteriniń turaqty ósýin atap ótken jón. Olar 5 jyl ishinde 2 ese ósti. Jyl basynan bastap ulǵaıý 4,8%-dy quraıdy, bul bank júıesine degen senimniń joǵary deńgeıin rastap otyr. Depozıttik bazany dollarlandyrý deńgeıi jyl basynan beri 36,7%-dan 29,5%-ǵa deıin tómendedi», dep naqtylap ótti spıker.
Onyń aıtýynsha, aǵymdaǵy táýekelderdi óteý úshin bank sektorynyń kapıtal qory jetkilikti. Sondaı-aq menshikti kapıtal – 6,4 trln teńge. Bankterdiń ótimdiligi joǵary aktıvteri osy jyldyń 1 qarashasyndaǵy jaǵdaı boıynsha 14,6 trln teńgeni nemese aktıvterdiń 30%-yn qurady. Bul bankterdiń klıentter aldyndaǵy mindettemelerine tolyq kólemde qyzmet kórsetýine múmkindik beredi.
«Portfel sapasynyń kórsetkishteri aıtarlyqtaı jaqsarǵan. Jumys istemeıtin kredıtterdiń koeffısıenti tarıhı turǵydan eń tómen mánge jetip, 2022 jyldyń basynan beri 3,3% deńgeıinde saqtalyp otyr», dedi agenttik ókili.
Brıfıng barysynda Oljas Qızatov elimizde nesıe berýge qatysty engizilýi múmkin shekteý týraly da aıtty. Agenttiktiń baǵalaýynsha, qazirgi ýaqytta nesıe tólemin 90 kúnnen keshiktirip alǵan 1,5 mln qaryz alýshy bar. Bul rette agenttik árbir bank, mıkroqarjy uıymy jáne kollektorlyq agenttikpen birigip jeke jospar quryp, naqty qaryz alýshylardyń tizimin jasap, qaryz júktemesin jeńildetý boıynsha olarmen qandaı jumys júrgizetinderin pysyqtaǵan.
«Munyń birneshe nusqasy bar. Eger boryshkerdiń nesıeni tóleýge qarjylaı múmkindigi joq bolsa, onda biz bankpen, MQU-men bul kredıtti keshirý boıynsha jumys isteımiz. Keı jaǵdaılarda kredıtti qaıta qurylymdaý qarastyrylady. 2024 jyldyń sońyna deıin agenttik bank, MQU jáne kollektorlardy árbir boryshker boıynsha qaryz júktemesin tómendetýge mindettedi. Bolashaqta taǵy da qarjylyq qıyndyqty sezinetin jańa qaryz alýshylar bolmas úshin biz arnaıy shekteýler engizbekshimiz. Iаǵnı boryshker óziniń bir problemalyq nesıesin jappaıynsha oǵan jańadan qaryz berilmeıdi. Tutynýshylyq zaım boıynsha maksımaldy soma belgileımiz. Biz kóp jaǵdaıda 100 mln teńgeden joǵary somada nesıe beriletinin kórip otyrmyz. Tipti keıde 1 mlrd teńgege deıin. Bul kásipkerlik maqsatta alynǵan nesıeler sekildi. Halyqtyń nesıesin kóbeıte bermeý úshin tutynýshylyq zaımdardyń joǵarǵy shegin engizýimiz kerek. Lımıtti ázirge bank qaýymdastyǵymen birlesip oılastyryp jatyrmyz», dedi O.Qızatov.
Ol sonymen qatar ekonomıkaǵa berilgen nesıelerdiń 15,3 paıyzǵa, 26,3 trln teńgege deıin óskenin málimdedi. Al jeke tulǵalardyń nesıesi 22,4 paıyzǵa artqan. Bul negizinen tutynýshylyq nesıelerdiń – 25,4 paıyzǵa, ıpotekalyq nesıelerdiń 11,8 paıyzǵa ósýi áserinen týyndap otyr. Bızneske berilgen kredıt kólemi 14,9 paıyzǵa, 10,4 trln teńgege deıin kóbeıipti.
«Ekonomıkanyń naqty sektoryn qarjylandyrýda bank sektory mańyzdy ról atqarady. Bıznes sýbektilerin nesıemen qoldaý týraly Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, agenttik 2020 jyldan bastap prýdensıaldy yntalandyrý is-sharalaryn júzege asyryp keledi. Onyń aıasynda bankterdiń ótimdilik pen kapıtalyna qatysty qadaǵalaýshylyq júkteme azaıtylyp, sondaı-aq banktiń kepil saıasatynyń talaptary jumsartyldy. Qazir agenttik sındıkatty nesıeleýdi damytý, enshiles sheteldik bankter tarapynan nesıeleý múmkindigin keńeıtý, sondaı-aq sheteldik bankterdi tarta otyryp jáne kirý talaptaryn lıberaldaý esebinen bank sektorynda básekeni arttyrý úshin qosymsha jumystar júrgizip jatyr», dedi.
Agenttik basshysynyń orynbasary qazaqstandyq bankter sheteldik banktermen básekelese alatyn deńgeıde dep esepteıdi.
«Saýyqtyrý sharalarynan keıin qazir bank sektorynyń jaǵdaıy turaqty. Muny keıingi úsh jylda halyqaralyq sarapshylar da rastaıdy. Alty bankke qaıtarymdy negizde memlekettik qoldaý berildi. Qazirgi jaǵdaıǵa qarap otyryp berilgen qarajat merziminen buryn qaıtarylady dep kútemiz. Biz bankti qoldaýda memleket qatysýyn azaıtý qajettigin túsinemiz. Tıisti jumystar júrgizýdemiz. Kelesi jylǵy bizdiń basty zańnamalyq maqsatymyz – qandaı jaǵdaıda memleket kómek beredi jáne bul rette Ulttyq bank, agenttik jáne Úkimettiń róli qandaı ekenin naqtylaý», dedi O.Qızatov.
Bank sektorynyń senimdiligi men turaqtylyǵy – búkil el ekonomıkasynyń úzdiksiz jáne tıimdi jumys isteýiniń kepili. Bul daǵdarystar men syrtqy ekonomıkalyq kúızelis kezeńderinde óte mańyzdy. 2023 jylǵy 1 qarashada Moody's reıtıngtik agenttigi otandyq 9 banktiń reıtıngin jańartty, olardyń segizi eń iri on banktiń qataryna kiredi. Reıtıngi eń jaqsy bankterdiń qatarynda «Otbasy banki» bar: Moody's Investors Service qarjy ınstıtýtynyń reıtıngterin Baa2 deńgeıinde rastap, reıtıngtik boljamdy «Turaqtydan» «Ońǵa» jaqsartty. Banktiń uzaqmerzimdi reıtıngterin rastaý banktiń myqty klıenttik bazasy men memlekettik bank mártebesin kórsetedi. Moody's-tiń oń boljamy banktiń operasııalyq ortany jaqsartýǵa, bul óz kezeginde nesıelik múmkindikterin saqtaýǵa, jaqsartýǵa jáne qubylmalylyqty tómendetýge múmkindik beredi.
О́z kezeginde Halyk Bank Te Moody's agenttiginiń joǵary reıtıngine ıe: Baa2, boljamy – «Oń». Odan keıin Kaspi Bank, «Bank SentrKredıt» jáne ForteBank bar.
Bul rette Fitch Ratings ekinshi deńgeıli tórt iri banktiń reıtıngin qoıdy. Munda da reıtıng tizimi týra joǵarydaǵydaı: «Otbasy banki» (BBB, boljam – «Turaqty»), Halyk Bank (BBB−, «Turaqty»), ForteBank (BB, «Turaqty»), Bereke Bank (BB, «Turaqty»).
S&P Global Ratings-ke keletin bolsaq, bul agenttik eldiń alǵashqy ondyǵyna kiretin bes bankke baǵa beredi. Eń joǵary reıtıngter Halyk Bank pen Kaspi Bank-ke tıesili.
Jalpy, keıingi jyldary halyqaralyq reıtıng agenttikteri qazaqstandyq bankterge oń baǵa berip, olardyń syrtqy áserlerge tózimdiliginiń jaqsarǵanyn atap ótti.
«Qazaqstan óziniń egemendi reıtınginiń jaqsarýy men rastalýynyń aıasynda oń ózgerister bolyp jatyr. Bıyl qarasha aıynda Fitch Ratings halyqaralyq reıtıng agenttigi Qazaqstannyń egemen nesıe reıtıngin «Turaqty» boljamymen VVV deńgeıinde rastady. О́z kezeginde Moody's halyqaralyq reıtıng agenttigi qazan aıynda Qazaqstannyń egemen nesıe reıtıngin Baa2 deńgeıinde rastaı otyryp, «Turaqtydan» «Ońǵa» boljamdy jaqsartty. Bir aı buryn, qyrkúıekte Standard & Poor's (S&P) halyqaralyq reıtıng agenttigi Qazaqstannyń egemendi nesıelik reıtıngin BBB−/A-3 deńgeıinde turaqty boljammen rastady. Buǵan deıin naýryz aıynda reıtıngtik agenttik Qazaqstan Respýblıkasy boıynsha boljamdy «Turaqtyǵa» deıin jaqsartty», deıdi Ranking sarapshylary.
Halyk Finance sarapshylarynyń aıtýynsha, elimizdiń bank sektory sońǵy on jylda ekonomıkanyń negizgi bólshegine aınalyp úlgerdi.
«Bank júıesi otandyq qarjy júıesiniń negizi retinde ekonomıkalyq ósim men turaqtylyqqa úlken úles qosýda. 2008 jylǵy daǵdarys, odan bergi pandemııa men geosaıası shıelenis kezinde de tózimdilik tanytty. Qazir bankter tehnologııalyq jetistikter men sıfrlandyrýdy engizýdi de tabysty júzege asyryp jatyr. Degenmen jetkilikti tabysty damýǵa qaramastan, keıbir kórsetkishter bank sektorynyń ekonomıkada áli de tıisti ról atqarmaıtynyn aıtady: aktıvterdiń, nesıeleýdiń jáne IJО́-degi depozıt úlesi sııaqty salystyrmaly kórsetkishter áli de damyǵan jáne tipti kóptegen damýshy elge qaraǵanda áldeqaıda tómen», deıdi sarapshylar.