Aýyly aralas, qoıy qoralas jatqan aǵaıyndardyń qaı-qaısysynyń da túp tarıhy, óneri men salt-dástúri, ádebıeti men mádenıeti qazaq elimen tereńnen tamyrlasyp jatyr. Baýyrlas halyqtardyń túrli taraptaǵy bekem baılanysy búgingi tańda da jalǵasyp keledi. Kúni keshe ǵana elordada qaraqalpaq ánderin tyńdap, myń buralǵan bıine súısinip qaıttyq. Ándegi shyǵystyq áýez tula boıyńdy balqytyp, bir sát Qaraqalpaq eliniń topyraǵyna alyp ketkendeı áserde boldyq.
Qaraqalpaqtyń klassık aqyny Tileýbergen Jumamuratovtyń «Qazaq dosyma» atty óleńi bar. Sonda shaıyr tómendegishe jyrlaıdy:
«Keıde tipti sybaı qonǵan el eken,
Irgelesip qondyrylǵan keregem.
Qaraqalpaq elinde de jyrlandy,
Qambar batyr, Alpamys pen Tólegen.
Bir terektiń butaǵyndaı urpaqpyz,
Qaıǵyda da, shattyqqa da ortaqpyz.
«Keń dalanyń jyrshysy» dep bizderdi,
Ýálıhanov aıtqan qaraqalpaqpyz». Mine, sol Shoqan babamyz «keń dalanyń jyrshysy» dep ataǵan halyqtyń ónerimen kúni keshe elorda jurtshylyǵy keńinen tanysty.
Ál-Farabı atyndaǵy Oqýshylar saraıynda ótken ánshi, О́zbekstan men Qaraqalpaqstan Respýblıkalarynyń eńbek sińirgen ártisi Mahsetbaı О́temuratovtyń «Men aýyldy saǵyndym» atty keshi ósken jerdi, týǵan topyraqty, qarashańyraqty saǵynǵan talaı jannyń kóńiline medeý boldy. Konsertke kelgen ár kórermenniń júzinen kindik kesken jurtyn ańsaǵan kúıdi baıqamaý múmkin emes. Barlyq ándi qosyla shyrqap, kezek-kezek gúl shoqtaryn usynyp, terbele, tebirene qol shapalaqtap, tipti ortaǵa shyǵyp bılep te ketti. Kópshilikke osyndaı keremet kóńil kúı syılap, sonaý ósken óńirdiń ystyq sálemin alyp kelgen Mahsetbaı О́temuratov óz shyǵarmashylyǵyndaǵy tańdaýly týyndylardy oryndady. Qazaq ánderin de naqyshyna keltire shyrqady.
О́ner maıtalmanynyń án keshinde Astanadaǵy «Jaıhýn» qaraqalpaq etnomádenı birlestiginiń bıshileri sahnaǵa shyqty. Sondaı-aq «Qazaqstan daýysy» jobasynyń II maýsymynda fınalda baq synap jatqan Qaraqalpaqstanda turatyn talantty qandasymyz Musa Marat án aıtyp, tyńdaýshyny barıton daýsymen tańǵaldyrdy. Qazaqy dástúrmen Mahsetbaı О́temuratov ónerde izinen ergen inisine talaı jeńis pen jetistikke jetkizgen kostıýmin tartý etti. Qasıetti sahnada júrgen eki tolqynnyń syılastyǵy halyqtyń ónerin tasytyp, mereıin asyratyny sózsiz.
Aıta keteıik, óner aıdynynda qanshama jyldan beri eńbek etip júrgen aıtýly keshtiń avtory birtalaı dodada oza shaýyp, bıikterdi baǵyndyryp keledi. Máselen, 2001 jyly О́zbekstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jas talanttarǵa arnalǵan «Nıhol» syılyǵynyń laýreaty atandy. 2005 jyly «Qaraqalpaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi» ataǵy berilse, 2011 jyly «О́zbekstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi» atandy. Budan basqa da halyqaralyq arenada top jarǵan jetistikteri jeterlik. Kúni keshe ǵana qazaq ádebıetiniń kórnekti ókili, jazýshy Kemel Toqaevtyń 100 jyldyq mereıtoıy aıasynda halyqaralyq is-sharalarǵa qoldaý kórsetip, baýyrlas elderde onyń shyǵarmalaryn keńinen nasıhattaýǵa, ekijaqty mádenı baılanystardy nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵyshatymen marapattaldy. Sondaı-aq Almatyda ótken «Jyl adamy» baıqaýynda «Altyn adam» atalymyn ıelendi. Ánshi búginde Nókis qalasyndaǵy Qaraqalpaqstan kórkem óner saraıynyń dırektory qyzmetin atqaryp otyr.
Ánshi qanshama jyldan beri qazaq elin aralap, jeke konsert berip júr.
«Bul jaqta da jerles baýyrlarymyz kóp. Ámýdarııanyń sýyn ishken, bala kezden birge ósken talaı qaraqalpaq balasy búginde Qazaqstanda turyp jatyr. Sol qandas jurttyń týǵan elge, týǵan jerge saǵynyshyn basyp, aýyldyń sálemin jetkizeıin dep jeke keshterimdi jıi ótkizýge tyrysamyn. Bıyl meniń shyǵarmashylyǵym úshin tabysty boldy. Gastroldik saparym da Astananyń tórindegi keshimmen aıaqtalyp jatyr. Prezıdent Qasym-Jomart Kemelulynyń Alǵyshatymen marapattaldym. Bul – О́zbekstan men Qazaqstan arasyndaǵy myzǵymas berik mádenı baılanystyń belgisi», deıdi Mahsetbaı О́temuratov.
Atalǵan kesh bas qalamyzda 2016 jyly ashylǵan «Jaıhýn» qaraqalpaq etnomádenı birlestiginiń uıymdastyrýymen ótip otyr. Bul birlestik qaraqalpaq mádenıetin nasıhattaý maqsatynda túrli mádenı, qaıyrymdylyq is-sharalaryn ótkizip keledi. Birlestik quramyndaǵy «Jaıhýn» bı ansambli men jas ánshiler de túrli sahnalarda óner kórsetip júr.
«Jaıhýn» qaraqalpaq etnomádenı birlestiginiń tóraıymy Tazabıke Salıevanyń aıtýynsha, eki halyqtyń óneri de bir óristen taraıdy.
«Bizde ándi «qosyq» dep aıtady. Dombyramen án aıtýdy dýdarmen baqsylardyń án aıtýymen salystyrýǵa bolady. Batyrlardyń jyr-eposyn qobyzben oryndaıdy. Bizde qazaq tilindegi kitaptar óte kóp. Oqyrmandar da ony asyǵa kútedi. Aqyndar aıtysyna da kóp qyzyǵady. Kútip júredi. Meniń qaıynenem Muqaǵalı Maqataevtyń óleńderin jatqa biledi. Qazaqtyń aqyn-jazýshylaryn qurmetteıdi. Búgingi Mahsetbaıdyń jeke konserti de týysqan eki halyqtyń arasyndaǵy tereńnen tamyr tartyp jatqan mádenı baılanysty nyǵaıtý maqsatynda ótkizilip otyr», dedi Tazabıke Salıeva.
Sondaı-aq ol birlestik quramynda bıler men aldyńǵy tolqyn aǵalar, Qazaqstannyń ár salasynda jemisti qyzmet etip júrgen jerlester, is-sharalardy uıymdastyrýǵa árqashan bilek túre atsylasatyn belsendi jastardyń da bar ekenin atap ótti.
Aıta keteıik, sazdy keshke О́zbekstan Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy elshiligi qyzmetkerleri de qatysty.