Our World in Data málimetinshe, Qazaqstan, energııany óte kóp tutynady. 2022 jyly jan basyna shaqqanda 44,7 myń kVt/saǵ bolǵan. Bul – álemdegi eń joǵary kórsetkishterdiń biri. Anyqtama úshin aıtar bolsaq, dúnıejúzilik ortasha kórsetkish jan basyna shaqqanda 21 myń kVt/saǵat. Eýropa elderindegi bul kórsetkish – 38,2 myń kVt/saǵat, Azııa elderinde – 19,1 myń kVt/saǵat.
TMD jáne Ortalyq Azııa elderi arasynda energııa tutyný deńgeıi bizdiń elmen salystyrǵanda Túrikmenstanda (jan basyna shaqqanda 71,4 myń kVt/saǵ) jáne Reseıde (55,5 myń kVt/saǵ) joǵary, Belarýste (31,1 myń kVt/saǵ) aıtarlyqtaı tómen. О́zge elderdegi kórsetkish mynadaı – Ázerbaıjanda – 18,7 myń kVt/saǵ, О́zbekstanda – 16,9 myń kVt/saǵ jáne Ýkraınada – 16,3 myń kVt/saǵ.
2021 jylǵy derekterge qaraǵanda, Grýzııa (jan basyna 20,8 myń kVt/saǵ), Armenııa (17,7 myń kVt/saǵ), Moldova (16 myń kVt/saǵ), Qyrǵyzstan (9,3 myń kVt/saǵ) jáne Tájikstan (7,7 myń kVt/saǵ) elderi de aıtarlyqtaı tómen deńgeıde tutynǵan.
Sonymen qatar Qazaqstanda elektr qýatynyń baǵasy dástúrli túrde tómen: Qazaqstan – bul jaǵynan eń arzan elderdiń biri. World Population Review málimetinshe, bıyl respýblıkada 1 kVt/saǵ elektr energııasynyń quny nebári – 0,05 dollar, ıaǵnı 23 teńge shamasynda boldy. Aıta keteıik, bul – elektr energııasyna ortasha satý tarıfi. Halyq úshin quny odan da tómen: 1 kVt/saǵ úshin – shamamen 17-18 teńge, ıaǵnı 0,04 dollardan az.
Qyrǵyzstanda (kVt/saǵ úshin 0,01 dollar), О́zbekstanda (0,03 dollar), Ýkraınada (0,04 dollar), Ázerbaıjanda (0,05 dollar) jáne Reseıde (0,06 dollar) tarıfter de tómen. Kórsetkishter Belarýste (0,09 dollar), Armenııada (0,1 dollar) jáne Moldovada (0,12 dollar) aıtarlyqtaı joǵary.
Álemdegi elektr energııasy eń qymbat elder – Danııa (0,53 dollar), Germanııa (0,52 dollar) jáne Ulybrıtanııa (0,47 dollar), bul bizdiń elge qaraǵanda tıisinshe 11, 10 jáne 9 ese joǵary.
Ranking sarapshylarynyń aıtýynsha, ókinishke qaraı, kópshilik arzan ıgilikti únemdemeıdi. Qazaqstanda, jalpy, sý, gaz, jylý bolsyn, kommýnaldyq qyzmetterdi únemdeý ádeti joq, elektr qýatynyń jaǵdaıy da sondaı.
«Ysyrap etý tutynýshylardyń qaltasyna da, ekologııalyq jaǵdaı men eldiń bolashaǵyna da óte zııandy. Elimizde elektr energııasynyń tarıfteri kóteriledi: respýblıka, búkil álem sııaqty, ekonomıkany kómirteksizdendirýge mindetteme aldy, al «jasyl» energııaǵa kóshý kez kelgen jaǵdaıda baǵanyń aıtarlyqtaı ósýine ákeledi. Biraq baǵany esepke almaǵannyń ózinde energııany jaýapsyz tutyný qorshaǵan ortanyń ál-aýqatyna, sonyń saldarynan halyqtyń densaýlyǵy men ómirine qysym jasaıdy», delingen.
Sarapshylardyń qýatty tutynýdy aqylǵa qonymdy iske asyrýy boıynsha mynadaı usynystary bar:
Jaryqdıodty shamdarǵa aýysý – olar únemdi ǵana emes, sonymen qatar ekologııalyq taza; Jaryqtandyrýdy ońtaılandyrý jáne qýat tutynýdy azaıtý úshin jaryqty retteńiz; Kerek emes jerlerde jaryqty óshirýdi umytpańyz jáne bir ýaqytta birneshe jaryq kózin paıdalanbańyz; Tıimdi jylytý jylý men qýat shyǵyndaryn azaıtady. Úı-jaılardy oqshaýlańyz, terezelerdiń tyǵyzdyǵyn tekserińiz jáne eskirgen batereıalardy aýystyryńyz; Sýdy únemdeńiz: ony daıyndaý, jylytý jáne taratý aıtarlyqtaı energııany qajet etedi. Sýdy únemdeýdiń arqasynda energııa tutynýdy da azaıtýǵa bolady; Kir jýǵysh mashınalardy joǵarǵy qýat tıimdiligimen basqaryńyz jáne olardy ońtaıly únemdeý úshin ruqsat etilgen maksımýmdy toltyryńyz. Bul ydys jýǵyshtarǵa da qatysty; Ydystardyń sáıkes ólshemderi men qaqpaqtaryn tańdaý arqyly elektr peshin tıimdi paıdalanyńyz; Qýat shyǵynyn azaıtý úshin qajet kólemdegi elektr sháınekterin tańdańyz; Jalpy alǵanda, A, A+ jáne A++ joǵary qýat tıimdiligi reıtıngteri bar qurylǵylardy satyp alyńyz. Turmystyq tehnıkany zamanaýı qurylǵylarmen aýystyrý energııany tutynýdy 40 paıyzǵa azaıtady.