Múmkindigi shekteýli azamattarǵa bılik tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetilip jatyr. Bir qaraǵanda olardy ońaltý jumystary da oıdaǵydaı iske asyp jatqandaı kórinetini anyq. Al óńirdegi jaǵdaı qalaı? Neden utyp, neden utylyp jatyrmyz?
Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń Jambyl oblysy boıynsha departamenti basshysynyń orynbasary Janar Nurbek keltirgen derekke sensek, oblys boıynsha múgedektigi bar azamattardyń úles salmaǵy 3,7 paıyzdy qurap otyr. О́tken jyldyń qorytyndysyna sáıkes, 1 980 eresek azamattyń jáne 841 balanyń múgedektigi bar ekeni anyqtalypty.
«Medısınalyq ońaltý sharalarynyń tıimdiligin kórsetetin 10 myń halyq sanyna shaqqandaǵy alǵashqy múgedektiktiń qarqyndy kórsetkishi 2023 jylmen salystyrǵanda 22 jaǵdaıdan 23,1 jaǵdaıǵa ósken. Keıingi úsh jylda eńbekke qabiletti jastaǵy múgedektigi bar adamdardyń úlestik salmaǵy tómendep, zeınet jasyndaǵylardyń sany óskenimen, eńbekke qabiletti jastaǵy múgedekterdiń úles salmaǵy joǵary bolyp tur. Eresekter arasynda alǵashqy múgedektiktiń 77,3 paıyzy (1 531 adam) – eńbekke qabiletti jastaǵylar, al 22,7 paıyzy (449 adam) zeınet jasyndaǵy azamattar ekenin aıta ketken jón. Sonymen qatar salystyrmaly túrde alsaq, toptyq qurylym boıynsha múgedektiktiń jasarýy, top aýyrlyǵynyń ósýi baıqalyp otyr. Múgedektik top quramy boıynsha alǵashqy múgedektiktiń 20 paıyzy – I top, 48,4 paıyzy – II top jáne 31,6 paıyzy III toptaǵy múgedekter bolyp otyr», deıdi J.Nurbek.
Onyń keltirgen deregine júginsek, keıingi ýaqytta balalar arasyndaǵy múgedektik kóbeıipti. Máselen, 2022 jyly múgedektigi bar balalardyń sany 753-ti qurasa, 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha 841 balaǵa jetken. Baldyrǵandar arasyndaǵy múgedektiktiń kóbeıýi kimdi de bolsa oılandyra tússe kerek.
«Balalar arasynda alǵashqy múgedektikke shyǵýdyń nozologııalyq qurylymy boıynsha ilgeridegi nátıjemen salystyrsaq, psıhıkalyq buzylýlar men minez qulyqtyń buzylýy aýrýlary 20,1 paıyzdan 27,7 paıyzǵa deıin ósken. Esesine týa bitken damý aqaýlary, deformasııa jáne hromosomdyq aýytqýlar saldarynan múgedek bolyp tanylǵan balalardyń úles salmaǵy 30,8 paıyzdan 24,4 paıyzǵa kemigen. Sondaı-aq nerv júıesi aýrýlarynyń saldarynan alǵashqy múgedektikke shyqqandardyń úles salmaǵy 20,7 paıyzdan 19,5 paıyzǵa tómendegen», deıdi J.Nurbek.
Jaýapty mamannyń aıtýynsha, óńirdegi ońaltý jumystary arqyly birqatar kórsetkish jaqsarǵan. Máselen, júrgizilgen emdik-ońaltý sharalarynyń oń nátıjesi negizinde 414 eresek, 147 bala tolyq ońaltylǵan jáne 465 eresek, 11 balanyń múgedektik toby tómendetilgen, ıaǵnı jaǵdaıy jartylaı durystalǵan. Áıtkenmen densaýlyq jaǵdaıynyń ózgerýine, ońaltý sharalarynyń tıimsizdigine baılanysty 420 eresekke jáne 7-18 aralyǵyndaǵy 35 múgedektigi bar balaǵa joǵarǵy top taǵaıyndalypty.
Densaýlyǵynda aqaý bar azamattardy ońaltý boıynsha óńirde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jumystar atqarylyp jatqany anyq. Máselen, ótken jyldyń sońynda aýtızm dertine shaldyqqan balalardy saýyqtyrý maqsatynda arnaıy zamanaýı qurylǵylarmen jabdyqtalǵan ortalyq ashyldy. Sondaı-aq oblystaǵy 45 myńnan asa múgedektigi bar adamdy qoldaý maqsatynda qazynadan 3,5 mlrd teńge qarastyrylǵan. Aıta bersek, qolǵa alynǵan aýqymdy jumys az emes.
Jalpy alǵanda, naqty atqarylyp jatqan jumystar arqyly kóńil kónshiterlikteı nátıjelerge qol jetkizilip jatqanyna eshkimniń kúmáni joq. Degenmen keıingi ýaqytta múgedektigi bar balalardyń sany kóbeıgeni kóńilge qaıaý túsiredi.
Jambyl oblysy