Qazaqtyń túsiniginde ulý degen – teńizde tirshilik etetin jumsaq deneli omyrtqasyz jándik. Basqasha aıtqanda, qurttyń bir túri. Adamdar onyń sypyrylyp qalǵan saýytyn teńiz túbinen teredi. Qatty saýytty qulaǵyńyzǵa tossańyz erekshe ýil estiledi. Al úrleseńiz kerneı dybysy shyǵady.
Erte kezde kóshpeliler teńiz ulýynyń saýyt-qabyrshyǵyn paıdalanyp, úrmeli aspap jasaǵan eken. Túrli dybys shyǵaratyn aspap. Osy árqıly dybys arqyly jurtqa habar jetkizedi. Mysaly, «jaý shapty» dese basqasha únmen, «qurmetti qonaq, elshi keldi» dese bólek únmen, sondaı-aq «shuǵyl jınalys ótkizý» qajettiligi týsa, taǵy bir ún shyǵaryp, jurtqa habar beretin bolǵan.
Kóshpeliler dala soǵystarynda ulý kerneıdiń úni arqyly «shabýyldaý», «sheginý», «bókterleı soǵý», t.b. jaýyngerlik qımyl jasaýǵa qoldanǵan. Mysaly, qyrǵyz halqynyń eposy «Manas» jyrynda:
«Shań aspanǵa burqyrap,
Tus-tustan qol qıqýlap,
Qara jerdi shaıqaltyp,
Dabyl qaǵa shý tartyp,
Jez kerneıler dańǵyrap,
Jez syrnaılar jamyrap,
Naıza ushtary qyltyldap,
Qol qarysa bylqyldap,
Baltashylar bólinip,
Naızashylar kórinip,
Shań aýada uılyǵyp...» –
dep jyrlanady.
Osy jyrda aıtylǵandaı, ulý saýytynyń syrty berik bolý úshin jezben qaptaıtyn bolǵan. Jaqynda Mońǵolııa eliniń astanasy Ulanbatyr qalasyna barǵan saparymyzda sol eldiń Ulttyq mýzeıinde saqtaýly turǵan HIH ǵasyr murasy ulý qabyrshyqty syrnaı-kerneılerdi kórdik