Investısııany qaıda salǵan tıimdi?

Elimizde ınvestısııalaýdyń eń tıimdi ári keń taralǵan nusqasy bank depozıtine aqsha jııý bolyp qala beredi deıdi sarapshylar. Qazirgi ýaqytta azamattar ekinshi deńgeıli bankterde (EDB) 20 trln teńgege jýyq aqsha jınap otyr. Iá, bank somaǵa belgili bir pa­ıyz­ben syıaqy ústeıdi, alaıda muny ozyq ınvestısııalyq tabys dep aıtýǵa kelmeıdi. Bank depo­zı­tiniń basty ári biregeı mindeti – qarajatty ınflıasııadan qorǵaý.

Ári depozıttegi qarjynyń kó­beıip-azaıýy Ulttyq bank beki­te­tin bazalyq paıyzdyq mól­sherlemege tikeleı baılanys­ty. Keıingi birer jylda or­naǵan qatań aqsha-nesıe saıa­saty biraz jeńildep, bazalyq mólsher­lemeniń birtindep tómen­deı bastaǵany bárimizge aıan. Qa­zir mólsherleme – 14,75 pa­ıyz. Onyń tómendeýi jaǵdaıynda qym­bat syılyqaqydan úmittene al­maımyz. Sonda saraptaı kele, ınvestısııalaýdyń basqa ádis­te­riniń ózekti bolyp shyǵa kele­rin túsinemiz. Mamandar ınves­tı­sııa­laý­dyń birneshe balama qural­da­ryn atap ótedi. Olar:

Depozıttik sertıfıkat; Baǵaly qaǵazdar naryǵy; Monetarlyq altyn jáne ınvestısııalyq monetalar; Jyljymaıtyn múlik.

Sarap­shylar depozıttik sertıfıkatty eń qarapaıym jáne óte tıimdi ınvestısııalyq qural deıdi. Bul – bankten satyp alynatyn jáne ony biraz ýaqyttan keıin oǵan qaıta satýǵa bolatyn baǵaly qaǵaz. Onyń baǵasyn bırja nemese naryq emes, banktiń ózi belgileıdi. Bul degenimiz, bank kelisimshart jasalǵan kezde belgili bir merzim ótkennen keıin klıentten osy qaǵazdy satyp alyp, belgili bir syıaqy tóleıtindigine kepildik beredi. Elimizde depozıttik sertıfıkatty tek eki EDB usynady.

Al baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııa salý – ınvestor osy salany jaqsy túsingen jaǵdaıdaǵy tabysty tarıh. Negizinde, ınvestor jaqsy daıyndalǵan treıder bolýy kerek. Qor naryǵy qarajatty jo­ǵaltý táýekelin týdyrady, óıt­keni ol – óte qubylmaly, son­dyq­tan jańadan bastaýshylar úshin ınvestısııanyń bul túri jo­ǵa­ry táýekel bolyp sanalady.

Sonymen qatar qor naryǵyn­da­ǵy barlyq áreket ınvestısııalyq broker arqyly júzege asyrylady, ol óz kezeginde óte joǵary komıs­sııa alady. Jalpy, bırjada aqsha tabýǵa bolady jáne edáýir ájeptáýir, biraq bul bárine birdeı sáıkes kelmeıdi jáne kóp ýaqytty qajet etedi.

Endi altynǵa kósheıik. Qazaq­stan­da mundaı ınvestısııalar ábden múmkin, Ulttyq bank satyp alýǵa altyn quımalardy usy­­nady jáne uzaq qashyqtyqta bul árqashan tıimdi. Degenmen túsi­ný kerek: makro masshtabta altyn árqashan, tipti jahandyq eko­no­mı­kalyq daǵdarystar kezin­de de baǵalanady, biraq ol qysqa­mer­zim­di ınvestısııalarǵa jaramaıdy. Bir jylǵa nemese odan az ýaqytqa ınvestısııalaý kezinde qymbat metaldar tabys ákelip qana qoımaı, sonymen birge shy­ǵynǵa aınalýy múmkin.

«Munda jáne qazir» qymbat metal­dardan túsetin kiristi boljaý tipti taldaýshylarǵa qıyn. Baǵa­larǵa álemdik suranys jaǵ­da­ıy áser etedi jáne barlyq fak­­tordy eskerý múmkin emes. Baǵaly me­tal­dardyń quny kún saıyn aıtarlyqtaı ózgeredi. Má­se­­­len, osy jyldyń basynan 13 naýryzǵa deıin altynnyń ba­ǵa­sy 6,2%-ǵa, bir ýnsııa úshin 2168,4 dollarǵa deıin ósti. Al 2022 jyldyń basynan beri ósim aıtarlyqtaı 19,7% qurady. Sonymen qatar altynnyń ortasha jyldyq baǵasy turaqty túrde tómendeıtin kezeńder boldy.

Investısııanyń taǵy bir túri – ınvestısııalaýdyń óte se­nimdi tásilderiniń biri bolyp sa­nalatyn jyljymaıtyn múlik. Jyl­jy­­maı­tyn múlikke ınvestısııa­laý bir­qatar artyqshylyqqa múm­kin­dik beredi, sonyń ishinde – jaldaý aqysynyń turaqty kiris aǵyny, ýaqyt óte kele jyljymaıtyn múlik quny­nyń artýy, ınflıasııa­dan qorǵaý arqyly kapıtaldyń áleýetti ósýi.

Degenmen jyljymaıtyn mú­likke ınvestısııalaý jaldaý tólem­deriniń joǵalýy, kútpegen teh­nıkalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý shyǵyndary jáne naryq­tyq konıýnktýradaǵy teris ózge­ris­terge baılanysty jyljymaı­tyn múlik qunynyń joǵalýy sııaq­ty belgili bir táýekelderdi de qamtıdy.