Birshama ýaqyt buryn oblys ortalyǵy Taraz qalasynyń aýmaǵy aıtarlyqtaı ulǵaıatyny týraly áńgime jıi aıtyla bastaǵan edi. Tipti, jańadan qurylatyn eki aýdanǵa «Alataý», «Qarataý» dep at qoıý týraly usynystar da bolǵan. Baıandy bastamany júzege asyratyn kún alys emes. Qazirgi kezde qala basshylyǵy osy baǵytta jumys atqaryp jatyr.
Oblys ortalyǵynda 433 myńnan astam halyq qonystanǵan. Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylys týraly zańyna sáıkes, qala halqynyń sany 400 myńnan asqan shaqta aýdandar qurylýy tıis. Sol turǵydan alǵanda, oblys ortalyǵynan eki aýdan qurý ıdeıasy quptaýǵa turarlyq qadam ekeni anyq.
«Osy jyldyń qańtar aıynda el Úkimetiniń qaýlysymen qalanyń bas jospary bekitildi. Sol bas josparǵa sáıkes oblys ortalyǵynda eki aýdan qurý qarastyrylǵan. Aldaǵy ýaqytta qala mańynda ornalasqan Jambyl, Baızaq aýdandarynan jalpy jer aýmaǵy 13 myń gektardy quraıtyn, 45701 turǵyny bar 14 eldi meken qalaǵa qosylady. Sol kezde qala halqynyń sany 480 myńǵa jýyqtaıdy.
Oblys ortalyǵynan eki aýdan qurý arqyly qaladaǵy ahýaldy tolyq baqylaýǵa alý jeńildeıdi. Barlyq qyzmetterdi tıimdi uıymdastyrýǵa jáne qalany ońtaıly basqarýǵa múmkindik týady», deıdi Taraz qalasynyń ákimi Baqytjan Orynbekov.
Qala basshysynyń aıtýynsha, oblys ortalyǵyndaǵy halyq sany jyl saıyn artyp keledi. Sol úshin de Taraz qalasynda sapaly jumys isteıtin óndiris oryndaryn kóbeıtýdiń mańyzy zor. Investısııa tartý arqyly júzdegen jańa jumys oryndaryn ashý múmkindigi týmaq.
«Osy jyly jalpy quny 6,9 mlrd teńgeni quraıtyn «Alina Group» JShS-niń qurǵaq qurylys qospalar zaýyty iske qosyldy. Zaýyttyń qýattylyǵy jylyna 350 myń tonnany quraıdy. Munda 35 jańa jumys oryny ashyldy. Budan bólek, jalpy quny 34,7 mlrd teńgeni quraıtyn 5 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Qolǵa alǵan jobalar tolyq iske asqanda 944 jańa jumys orny qurylady», deıdi ol.
Jergilikti atqarýshy bılik turǵyndardyń tilegine qulaq asqany kóńil qýantady. Ásirese ýaqytynda qoqys pen qamys basyp ketken «Túıte» kanalyn qalpyna keltirý jumystary qarqyndy júrgizilip jatyr. Qolǵa alynǵan jumystyń nátıjesinde, elimizdegi eń úlken shaǵyn aýdan sanalatyn «Uly dala» yqsham aýdanynda jurt serýendeıtin oryn paıda bolmaq.
«Osy jyly qalany abattandyrý jáne sanıtarlyq-tazartý jumystaryna bıýdjetten 2,5 mlrd teńge qarajat bólindi. Onyń ishinde abattandyrý jumystaryna 1,3 mlrd teńge, sanıtarlyq tazalyq jumystaryna 1,2 mlrd teńge qarastyryldy.
Qala aýmaǵyn kógaldandyrý jáne jasyl aımaq qurý josparyna sáıkes, «Jasyl beldeý» baǵdarlamasy aıasynda osy jyly 20 kóshet otyrǵyzýdy mindettegenbiz. Kóktem mezgilinde 10 myń túp kóshet egildi. Qalǵan 10 myń túp kóshet jaqyn kúnderi otyrǵyzylady.
Budan bólek, qalanyń ortalyq kóshelerine, saıabaqtarǵa, aleıalar, skverlerge jalpy sany 10 myńǵa jýyq ártúrli aǵashtar otyrǵyzyldy. Qalany abattandyrýdaǵy mańyzdy másele – kógaldandyrý, onyń ishinde jasyl jelekterdi sýarý.
Qazirgi kezde qalany aǵyn sýmen qamtıtyn aryq júıeleriniń tozyǵy jetkeni málim. Osy olqylyqty qalpyna keltirý jumysyn myqtap qolǵa aldyq. Aldaǵy eki jyldyń bederinde bul máseleni oıdaǵydaı sheshemiz dep josparlap otyrmyz.
Byltyr osy maqsatqa bıýdjetten 1 mlrd teńge qarajat qarastyrylyp, shaǵyn aýdandarda 40 shaqyrymdy quraıtyn eski lotoktardy montajdaý jáne demontajdaý jumystary júrgizildi. Al, bıyl 8 shaqyrym aryq júıesin jańartýǵa bıýdjetten 400 mln teńge bólingen. Qazir birqatar shaǵyn aýdanda qurylys jumystary júrgizilip jatyr.
Qala aýmaǵyndaǵy 6 ırrıgasııalyq jáne 2 drenaj kanaldy mehanıkalyq tazalaýǵa qala bıýdjetinen 250 mln teńge qarastyrylyp, josparǵa sáıkes jumystar atqarylyp jatyr. Sondaı-aq óńir basshysy Erbol Qarashókeevtiń tapsyrmasyna sáıkes «Túıte» kanalynyń («Uly Dala» shaǵyn aýdany men «Býryl» turǵyn alaby ortasy) bir bóligine abattandyrý jumystary júrgizilip jatqanyn aıta ketken jón», deıdi qala ákimi.
Kúreń kúzge qosh deıtin kez alys emes. Qylyshyn súıretip qys kele jatyr. Jergilikti atqarýshy bıliktiń jylytý maýsymyna tyńǵylyqty daıyndalǵany abzal. Ol úshin jylý jelilerin jańǵyrtýdyń mańyzy zor ekeni aıtpasa da túsinikti. Qalada 400 myńnan astam halyq turatyny málim. Sondyqtan da qala bıligi bul iske ótken jyldan bastap aıryqsha nazar aýdaryp otyr.
«2023 jyly «Taraz qalasyndaǵy Sypataı batyr, Tóle bı, Qarataı Turysov kósheleriniń boıyndaǵy M-1 jylý magıstralin qaıta jańǵyrtý» jobasy ázirlendi. Onyń quny 10,7 mlrd teńgeni qurady. Jalpy jylý jelisiniń uzyndyǵy 6,1 shaqyrymǵa sozylyp jatyr.
Osy jyly atalǵan jobany iske asyrý úshin qazynadan 7,1 mlrd teńge qarastyryldy. Qurylys-montajdaý jumystary 19 sáýirde bastaldy. Bekitilgen óndiristik jumys kestesine sáıkes, qurylys jumystaryn bıylǵy jyldyń birinshi qazanyna deıin aıaqtaýdy josparlap otyrmyz.
Budan bólek, «Taraz qalasyndaǵy Jambyl dańǵyly, Qonaev, Seıfýllın kósheleri boıyndaǵy M-3 jylý magıstralin qaıta jańartý» jobasyna memlekettik saraptama qorytyndysy alynyp, respýblıkalyq bıýdjetke ótinim usynyldy. Onyń quny 2,1 mlrd teńgeni qurap otyr.
Jalpy tozyǵy jetken ishki kvartaldyq jylý jelilerin qaıta jańǵyrtý boıynsha 10 joba ázirlenip, respýblıkalyq bıýdjetke ótinim berildi. Olardyń jalpy quny 18,8 mlrd teńgeni quraıdy. Osy jumystar der kezinde maquldanyp, júzege asqan jaǵdaıda oblys ortalyǵyndaǵy jylý jelileriniń máselesi ońynan sheshilmek», deıdi B. Orynbekov.
Qalaı alyp qarasaq ta, oblys ortalyǵyn kórkeıtý jolynda jergilikti atqarýshy bılik az jumys atqaryp jatqan joq. Qala bıligi jergilikti turǵyndar uzaq jyl boıy «jyrlaǵan» «Túıte» kanalyn retke keltirip jatqany kóńil qýantady.
Sondaı-aq jergilikti halyq jyldar boıy kótergen ózekti máseleniń biri – temirjol ótkeli. Abaı dańǵyly arqyly temirjol ústimen ótetin jol ótkeli men jaıaý júrginshiler jolyn salý jobasyna qatysty memlekettik saraptamanyń qorytyndysy alynypty. Soǵan qaraǵanda aldaǵy birneshe jyldyń bederinde bul aýqymdy jumys ta oıdaǵydaı iske asatyn sekildi.
TARAZ