Esimi umytylmaıdy

Buryn kópshilikke aty-jóni beımálim bolyp kelgen Gúl­zada Qalelova 2024 jyly 26 aqpanda Almaty qalalyq pro­ký­­ra­týrasynyń sheshimimen saıası qý­ǵyn-súrgin qurbany dep tanylyp, «Qazaqstan Respýblıkasynyń 1993 jyl­dyń 14 sáýirdegi «Jappaı saıası qý­ǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» zańy negizinde tolyq aqtalǵan edi. 18 jasqa tolmaǵan boıjetken­­niń taǵdyry týraly «Oralyna oralma­ǵan qyz» atty maqalamyzda tolyq aıtqanbyz.

Bıylǵy Táýelsizdik kúni qar­sa­ńynda batyr qyzdyń týǵan jeri Aq­jaıyq aýdanynda «El barda erlik umy­tylmaıdy» atty taqyryppen bir­­neshe is-shara ótti. Áýeli Aqjaıyq aýdany ákiminiń orynbasary Záılim Májıtova, «Batys Jeltoqsan» qo­ǵam­dyq birlestiginiń jetekshisi Kún­zıla Maqsutova, Gúlzada Nábı­qy­zy­nyń týǵan inisi Mereke Nábı­uly, ólketanýshy, tarıhshy, arda­ger us­taz Aldabergen Sársekov, jel­toq­san­shylar, zııaly qaýym ókilderi, Gúl­­zada Nábıqyzynyń týma-týys­tary, synyptastary, aýyldastary Qabyl aýylyna jınalyp, qaharman qyzdyń qabirine zııarat etti. Sodan keıin osy aýyldaǵy turǵan úıiniń qa­byrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Taqtada «Bul úıde 1969–1987 jyldary Jeltoqsan oqıǵasyna qatysýshy qaharman qyz, saıası qýǵyn-súrgin qurbany Qalelova Gúlzada Nábıqyzy turdy» dep jazylǵan.

«Gúlzada da, biz – eki inisi de dál osy úıde dúnıege keldik. Myna jerde kishkentaı saraıymyz bolyp edi. Gúlzadanyń súıegi sońǵy saparǵa osy jerden shyqty», dep eske alady inisi Mereke Qalelov. Ol osy jıynǵa qatysý úshin Kókshetaý oblysynan arnaıy kelgen eken.

– Búgin – bizdiń Aqjaıyq aýdany úshin erekshe kún. Sebebi Táýelsizdik merekesi jaqyndap keledi. Bul sózdi aıtqan kezde osy uǵymnyń artynda qansha eńbek, qansha ter, qansha qan jatqanyn umytpaýymyz kerek. 1986 jyly 16 jeltoqsanda alańǵa shyq­qan jastarymyzdyń kókeıinde bir ǵana tilek – qazaq eliniń basshysy qazaq bolsyn degen talap boldy. Bul talaı jyl totalıtarlyq rejimde ómir súrgen halyqtyń janaıqaıy edi. Osyndaı jalyndaǵan jastardyń qa­tarynda bizdiń aýyldasymyz, qaı­sar qyzymyz, kúni búgin batyrymyz Gúlzada Nábıqyzynyń bolǵany – biz úshin maqtanysh. Búgin jerles­te­ri, synyptastary, jeltoqsanshylar – barlyǵy Gúlzadanyń turǵan úıine memorıaldyq taqta ornatýdy uı­ǵar­­­ǵan eken. Biz qosh aldyq. Osy ege­mendiktiń aq tańyn jaqyndatqan ár­bir azamattyń esimin biz máńgi este saqtaýǵa tıistimiz. Osyndaı shaǵyn aýyldan er­jú­rek batyr qyz shyqqanyna biz táýba deımiz. Munyń barlyǵy ákeniń qa­nymen, ananyń sútimen beriletin týǵan elge degen súıispenshilikten týǵan is áreket dep túsinemiz, – dedi eskertkish taqtanyń ashylý saltanatynda sóz alǵan aýdan ákiminiń orynbasary Záılim Isataıqyzy.

– Osydan 26 jyl buryn oıda-joqta meniń qolyma Gúlzadanyń qylmystyq isi tap bolmasa, búgin osyndaı jıyn bolmas pa edi? Oblystyq qaýipsiz­dik komıtetinde 30-jyldardaǵy «halyq jaýlarynyń» qujattaryn qa­raýǵa baryp, 1986 jyly Jeltoq­san kóterilisine qatysqan Qalelova Gúlzada Nábıqyzynyń hattamasy qo­lyma tıdi. Ol hattamada «Alańǵa nege shyqtyń?», «Janyńda taǵy kim­der boldy?», «Sen keńes ókimetine qarsysyń ba?» degen suraqtar boldy. Men sol joly hattamany oqyǵanym bolmasa, kóshirmesin ala almadym. Esik aldynda otyrǵan saqshy «bul qujattardy bolmaıdy» dep alyp qaldy. Biraq qyzdyń aty-jóni men mekenjaıyn esime saqtap alyp, keıin Qabyl aýylyna Gúlzadanyń ata-anasyn izdep baryp tanystym. Eger sol qaǵazǵa tap bolmasam, Gúl­zada áli kúnge deıin burynǵy jamanatymen – «maskúnem», «nashaqor», «jeńil júriske salynǵan» degen jalamen júrer me edi? Gúlzadanyń osy jamanattan qutylýyna sebepshi bolǵanyma qýanyshtymyn. Kele jat­qan Táýelsizdik merekesi qutty bol­syn! Endi ondaı zulmat kúnder qaı­talanbasyn! – dedi ardager ustaz Aldabergen Sársek.

Budan keıin qaharman qyzdy eske alýǵa arnalǵan sharalar shoǵyry Ilbishin aýylyndaǵy Qarsha orta mek­tebinde jalǵasty. Jıylǵan qo­naq­tar mektep murajaıyndaǵy jádi­­gerlermen, Gúlzada Qalelovaǵa ar­nal­ǵan buryshpen tanysty. «Jeltoqsan jebesi» atty kezdesý keshinde arda­ger ustaz Aldabergen Sársek pen «Batys Jeltoqsan» qoǵamdyq birlestigi­niń jetekshisi Kúnzıla Maqsutova áserli estelikter aıtty.

Budan keıin «El barda erlik umy­tylmaıdy» atty is-sharalar aýdan ortalyǵynda jal­ǵas­ty. Jel­toq­sanshylar, zııaly qaýym ókilderi sol kúnderi alańda azap shekken qa­zaq jastaryna arasha túsken aqyn Juban Moldaǵalıevtiń eskert­ki­shine gúl shoǵyn qoıdy. Aýdan­dyq mádenı-demalys ortalyǵynda ótken ádebı-sazdy keshte jergilikti ónerpaz jastar sahnalyq kórinis kórsetip, Jeltoqsan qaharmandarynyń erlik isin pash etti. Osy keshte ólketaný­shy Aldabergen Sársektiń «Ananyń amana­ty» atty kitabynyń tusaýy kesil­­di. Avtor «Jazyqsyz jala jabyl­­ǵan qyzymdy jamanattan qutqarshy! «Mas­kúnem» deıdi. «Nashaqor» deıdi. «Jeńil júriske salynǵan» deıdi. Olaı bolýy múmkin emes!» dep zar eńire­gen Gúlzadanyń anasy Qalampyrdyń amanaty oryndalǵanyn aıtty. Iá, qa­harman qyz aqtaldy. Osy jıynda týǵan aýylyndaǵy mektepke Gúlzada Nábıqyzynyń esimin berý jónin­de usynys aıtyldy. Bolashaqta ol da júzege asar. Qaharman qyzdyń esimi endi eline tanyla bereri anyq.

Batys Qazaqstan oblysy