Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, kórnekti tilshi Shora Sarybaevtyń ómir joly men qyzmetine arnalǵan «Fılologtiń álemi» atty kitap jaryq kórdi.
Shora Shamǵalıuly – naǵyz segiz qyrly, bir syrly adam ǵoı. Ǵalymnyń altaıtaný men túrkitaný, qazaq til bilimi salalaryna qosqan úlesi ushan teńiz. Professor Myrzabergen Malbaqulynyń alǵysózimen jaryq kórgen jınaqta ǵalymnyń ǵasyrǵa jýyq taǵylymdy ómiri, tańǵalarlyq nátıjeli qyzmeti jan-jaqty qamtylǵan.
– Bul jınaq – ǵalymnyń bıografııalyq málimetteri júıelengen alǵashqy ǵylymı-kópshilik basylym. Kitapta Shamǵalı Shoraulynyń jeke arhıvindegi qujattar saralanyp, júıelenip berildi, – deıdi jınaq avtory, ǵalymnyń qyzy Maıra Sarybaı.
Jeke arhıv demekshi, Shora atamyz – qazaq ǵalymdarynyń ishinde qujatqa muqııat, erekshe tártipti, ǵajaıyp murajaıshy, kolleksıoner adam. Bul úrdis ǵalymǵa óz ákesi Shamǵalı Haresulynan darysa kerek. Jalpy, Sarybaı áýleti – jeti atasynan beri meshit ustap, medresede shákirt tárbıelegen aǵartýshylar dınastııasy der edik. Orynbordaǵy «Hýsaınııa» medresesin bitirgen Shamǵalı Sarybaev áıgili Molda Musanyń shaqyrýymen Túrkistan óńirine kelip, muǵalimdik etedi. Keıin qazaq tili ádisnamasynyń negizin salýshylardyń biri sanatynda ǵylym kandıdaty, dosent atanady. Bir ǵajaby, osy Shamǵalı atamyzdyń medresede bitirgen qujaty, fotosýreti saqtalyp qalǵan! Nebir alasapyran zaman, repressııa, qýǵyndy kórgen urpaqtyń muraǵa osynshalyq muqııat, jádigerge janashyr bolǵany tańǵaldyrady. 1958 jyly ákesi ómirden ótkende, onyń artynda qalǵan búkil murasyn Shora atamyz kóziniń qarashyǵyndaı saqtaǵan. Ǵalym arhıvinde jeke qujattar, sırek sýretter; keńestik jáne sheteldik ǵalymdardyń hattary, maqala kóshirmeleri, qoljazbalar, pikirler men resenzııalar, ǵylymı esepter, kúndelikter, til, tarıh pen mádenıet máseleleri týraly maqala qıyndylary, teatr, konferensııalar baǵdarlamalary, shaqyrý bıletteri, t.b. myńdaǵan qujat bar eken.
Arhıv jınaý ońaı emes, ony júıelep, paıdaǵa asyrý odan da qıyn. Shora Sarybaev áke murasyn saqtap qana qoımaı, jeke arhıvindegi keıbir qoljazbany arab jazýynan kırıllısaǵa kóshirgen, kónergen qujattardy qaıta tergen, keı maqalanyń shyǵý derekterin naqtylaǵan, jańa materıaldarmen tolyqtyrǵan, qujattarǵa túsiniktemeler men pikirler jazǵan, ákesiniń áriptesteri men týysqandarynyń estelikterin jazyp alyp, arhıv tizimin jasaǵan.
Aıta keteıik, 2021 jyly Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda Shora Sarybaev atyndaǵy oqý zaly ashylyp, ǵalymnyń jeke kitaphanasynan 5000-nan asa kitap pen broshıýra tapsyrylǵan edi.
Shora Shamǵalıuly árbir otandyq mekeme – balabaqshadan zaýyt-fabrıkaǵa deıin – báriniń óz murajaıy bolý kerek dep eseptegen. «Sebebi mýzeı jalpyadamzattyq jáne ulttyq rýhanı qundylyqtardy qalyptastyryp, saqtaıdy» deıdi eken. Ol óziniń kolleksııalary negizinde Almaty qalasynda «Túrki álemi», «Qazaq áıeli», «Qazaq halyq medısınasy», «Qazaqstan fýtboly» mýzeılerin, Shoqan Ýálıhanovtyń memorıaldyq murajaıyn ashýdy armandaǵan. Bulardyń birazy belgili bir dárejede júzege asty da: 1997 jyly Sh.Sarybaev kolleksııasy negizinde №12 mektepte Shoqan Ýálıhanov mýzeıi ashyldy, 2015 jyly «Qaırat fýtbol komandasy» kolleksııasyn ǵalym fýtbol akademııasyna klýb mýzeıin ashý úshin óz qolymen tapsyrdy. «Qazaq áıelderi» kolleksııasyn ǵalymnyń tuńǵysh nemeresi D.A.Asanova jańa jádigerlermen tolyqtyryp, atasynyń kózi tirisinde «Women of Kazakhstan» qoryn ashty. Bul vırtýaldy mýzeı qazir de jumys istep tur.
Shora Shamǵalıulynyń týǵan inisi, ǵalym-mýzykatanýshy Bolat Sarybaevtyń ulttyq mýzykalyq aspaptardy jınap, qazaq mýzykalyq aspaptarynyń alǵashqy jeke mýzeıin qurǵanyn, qazaq etnorganologııasynyń negizin qalap, áıgili «Otyrar sazy» ulttyq aspaptar ansambliniń bastaýynda turǵanyn aıtsaq, bul áýlettiń qazaq mádenıetine qosqan úlesin baǵamdaı berińiz!
Bir qyzyǵy, Shora Shamǵalıulynyń 100 jyldyq mereıtoıy qarsańynda jaryq kórgen jańa kitaptan dál osyndaı júıeli eńbekti, urpaqtan urpaqqa jalǵasqan shynjyrly shejireni, dástúr sabaqtastyǵyn kórip otyrmyz. О́zi de ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Maıra Shoraqyzy áke murasyn kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, saralap, ǵajaıyp eńbek jasap shyqqan. О́ziniń aıtýynsha, bul kitapty daıyndaýǵa 6 jyl ýaqyt ketipti. Jınaq A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń qoldaýymen jaryq kórgen.
«Asa kórnekti ǵalymnyń murasyn jan-jaqty jáne tolyq baǵalaý úshin áli kóp jumys jasalýy kerek» dep moıyndaıdy avtor. Degenmen, 2019 jyldan beri Shora Sarybaevtyń ómiri men murasyna arnalǵan birneshe kitap, birneshe ǵylymı konferensııa, dóńgelek ústel uıymdastyrylǵan. Alda da jospar az emes sııaqty. Bolashaqta talaı-talaı zertteý eńbekteri men kitaptar jazylyp, fılmder túsirilse, onyń bári bir áýlettiń emes, tutas qazaq halqynyń qazynasyna aınalary anyq.
Batys Qazaqstan oblysy