Mýzykanyń qudiretinde shek joq qoı. Júrektiń tereńine boılap, ishki dúnıeńniń ár tamyryn úzdige shertetin áýezdi áýen janǵa daýa, kóńilge em. Adam bárinen sharshaǵanda hám jalyqqanda mýzyka tyńdaǵysy keledi. Baıaý áýen janyńdy qońyr tirshilikten bir sát alys, aıaýly mekenge aparatyndaı. Erkin qustaı zeńgir kók aspanda qalyqtap ushýyńyz múmkin. Sezimtal jannyń júregin jubatyp, oı-qııalyn osyndaı ádemi sátterge tek mýzyka ǵana jeteleı alady. Mýzykanyń kúshine, mýzykanyń áserine ólshem joq: tańǵajaıyp. Álqıssa.
Adamnyń fızıkalyq, emosıonaldyq, psıhologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda mýzykamen emdeý ádisi burynnan bar. Qazirgi tańda mýzykalyq terapııa medısınada, psıhologııada jáne áleýmettik salada keńinen qoldanylady. Bul ádis kásibı mamandardyń kómegimen júrgizilip, árkimniń qajettiligine baılanysty jeke nemese toptyq túrde ótkiziledi. Osy oraıda mýzykalyq terapııanyń mán-mańyzyn uǵyp, kózben kórmekke Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵyna bardyq.
Jalpy, bul baǵyt elimizde eń alǵash 1995 jyldary Almaty qalasyndaǵy «Balbulaq» ońaltý ortalyǵynda qoldanyla bastaǵan. Keıin 2007 jyly elordadaǵy Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵynda ǵylymı turǵyda jan-jaqty zerttelip, jańa baǵytta, emdeýdiń tyń ádis-tásilderimen jalǵasyp keledi.
Ortalyqta emdelýshi balalar jas ereksheligine qaraı alty bólimge bólingen. Olarǵa mýzyka-terapııa tórt baǵyt boıynsha oqytylady: reseptıvti, ıaǵnı alýan túrli mýzykany tyńdatý arqyly emdeý, aspaptyq terapııa – usaq matorıkany damytýǵa baǵyttalsa, vokaldyq terapııada túrli artıkýlıasııalyq jattyǵýlar jasalsa, dance terapııa – án men bıdi ushtastyrý arqyly júrgiziledi. Buǵan qosa tómengi jastaǵy baldyrǵandarǵa ertegi terapııasy da oqytylady. Odan bólek kiriktirilgen arnaıy sabaqtar bar. Iаǵnı logoped-defektolog mamandarynyń qatysýymen mýzyka sabaǵy ótedi. Aptasyna bir ret ata-analar da sabaqqa qatysyp, úı jaǵdaıynda mýzyka-terapııa tásilin úırenedi. Aıta keteıik, mýzykalyq terapııaǵa keletin balalarǵa negizinen aýtızm spektriniń buzylýy, daýn sındromy, serebraldy sal aýrýy, psıhıkalyq damýynyń keshigýi, sóıleý damýynyń keshigýi, gıdrosefalııa syndy dıagnozdar qoıylǵan.
Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵynyń mýzykaterapevt mamany Baǵdat Ábishtiń aıtýynsha, munda 12 mýzyka terapevi eki aýysymda jumys jasaıdy. Bir jylda 13–14 aınalym bolyp, ár aınalymda 310 balaǵa deıin ortalyqta em alady.
«Mýzykalyq joǵary bilimi bar mamandar ortalyqta mýzyka-terapııa kýrsyn oqyp, tájirıbe almasýdan ótken soń ǵana jumysqa ornalasa alady. Bizdiń mamandarmen birlese jasaǵan mýzykalyq jattyǵýlarymyz bar. Oǵan emdik dene shynyqtyrý elementterin, logopedtik artıkýlıasııalyq jattyǵýlar qostyq. Sol avtorlyq jattyǵýlarmen osy ońaltý ortalyǵynda jumys istep jatyrmyz. Bul metodıkany elimizdegi barlyq jekemenshik ońaltý ortalyqtary paıdanalanyp júr», deıdi Baǵdat Ábish.
Ortalyqty aralap júrip, alystan talyp bir mýzyka estildi. Aspaptyq terapııa baǵytynda sabaq alyp jatqan Álınur Esmurat sıntezatorda oınap otyr eken.
«Bul baǵytta aspapty ustatyp, oınatý arqyly qoldyń usaq matorıkalarymen jumys jasaımyz. Sıntezatordan bólek ártúrli shýly, úrmeli, shertpeli aspaptardy qoldanamyz. Bir bala 24 kúnde 20 mınýttan on sabaq alady. Mysaly, sıntezator aspaby saýsaq bulshyq etterin damytýǵa arnalǵan. Búgin Álınurdyń úshinshi sabaǵy ótip jatyr. Jalpy, úsh sabaqtan keıin balanyń mýzykaǵa qyzyǵýshylyǵy arta bastaıdy», deıdi mýzykaterapevt Baldyrǵan Haıranova.
«Balany damytýda mýzykalyq terapııanyń áseri úlken. Estý qabileti jaqsaryp keledi. Dombyraǵa yntasy oıandy. Kúıdi kóp tyńdaıdy. Biz Qostanaı oblysy Arqalyq qalasynan keldik. Ol jaqta mýzyka sabaqtary joq. Osy ortalyqqa ár kelgen saıyn balam mýzykalyq terapııaǵa asyǵyp turady», deıdi Álınurdyń anasy Gúljanat Esmurat.
Al Nurgúl Qalabaeva týǵannan erkin sóıleı almaıdy. Bir tańǵalarlyǵy, ol án aıtqanda ár árip anyq ári kedergisiz shyǵady. Segiz jyl boıy Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵynda mýzyka-terapııa emin alyp, búginde ónerge qadam basqan. «Bul – meniń ómirimdi túbegeıli ózgertken em» deıdi ol.
«Mýzyka-terapııa arqyly ortamdy taýyp, óner ýnıversıtetin támamdadym. Logoped jáne mýzykaterapevt mamandardyń arqasynda sóıleý jaǵynan qalpyma keldim», deıdi Nurgúl.
Iá, mamandardyń sózine júginsek, mýzykalyq terapııanyń paıdasy orasan. Atap aıtsaq, psıhologııalyq áseri – kúızelisti azaıtyp, kóńil kúıdi jaqsartady. Fızıkalyq áseri – qan qysymyn rettep, aýyrsynýdy jeńildetedi. Kognıtıvti áseri – este saqtaý qabiletin jaqsartyp, ásirese Alsgeımer jáne demensııasy bar adamdar úshin tıimdi eken. Áleýmettik áserine kelsek, qarym-qatynas daǵdysyn jaqsartyp, qoǵamǵa beıimdelýge kómektesedi.
Vokal terapııasyna da arnaıy kirip shyqtyq. Munda kezekti konserttik nómirge daıyndyq júrip jatyr eken. Úsh jigittiń oryndaýyndaǵy «Men – qazaqpyn» ánin biz de tyńdadyq.
«Vokal terapııasy balalarǵa ǵana emes, jalpy adamdarǵa kerek dúnıe. Osy arqyly biz balanyń tynys alýyn jaqsartamyz, jattyǵý arqyly artıkýlıasııasy qalypqa keledi. Meniń maqsatym – yrǵaqty án aıtqyzyp úıretý. Bizde konserttik is-sharalar kóp uıymdastyrylady. Ár balanyń týǵan kúni atalyp ótiledi. Osyndaı merekelik kúnderde balalar sahnada óner kórsetedi», deıdi mýzykaterapevt Quralaı Esmahanova.
Iá, negizinen án aıtý dybystaý múshelerine ǵana emes, estý músheleriniń jumysyna da táýeldi. Sondyqtan da án aıtý kezinde estý músheleriniń durys qalpyn saqtaý, án shyrqaýdyń daǵdysyn ıgerý men dybystaý júıesin ońaltýǵa tıimdi kómek beredi. Al ol úshin aldymen durys tynys alyp úırený qajet. Eger bala tıimdi tynys alyp úırense, onda án aıtýmen qatar durys sóıleý múmkindigi de qalyptasady.
Tarıh qoınaýyna kóz júgirtsek, ejelgi grek fılosofy Pıfagor mýzykanyń adam aǵzasyna, kóńil kúıine qalaı áser etetini týraly ǵylymı anyqtama bergen. Sondaı-aq ertedegi qytaı, úndi dárigerleri men emshileri, fılosoftary men mýzykanttary mýzykany syrqatty emdeýge paıdalanǵany belgili. Qazaqtyń kóneden kele jatqan aýyz ádebıeti jyrlary men ańyz-áfsanalarynda da sıqyrly qobyz, kúmbirlegen dombyra men syzylǵan sybyzǵy úninen shyǵatyn mýzykalyq týyndylardyń adam aǵzasyna oń áser etip, jalpy psıhologııalyq emdik sıpatta shıpalyq qasıetteri bolǵandyǵyn bilemiz.
Al búginde mýzykalyq terapııa kóptegen shetelde keńinen qoldanylady. Ásirese AQSh, Kanada, Ulybrıtanııa, Germanııa, Japonııa, Aýstralııa sııaqty damyǵan elderde bul ádis medısına men psıhologııanyń bir bóligi retinde resmı túrde moıyndalǵan. Máselen, AQSh-ta mýzykalyq terapııany resmı túrde Amerıkanyń mýzykalyq terapııa assosıasııasy (AMTA) baqylaıdy. Iаǵnı aýrýhanalarda, múgedekter ortalyqtarynda, psıhologııalyq klınıkalarda qoldanylady. PTSD (posttravmatıkalyq sındrom) bar áskerı qyzmetkerlerdi emdeýde erekshe tıimdi. Germanııada mýzykalyq terapııa medısınalyq saqtandyrý júıesine engizilgen. Ony nevrologııalyq jáne psıhıatrııalyq aýrýlardy emdeýde qoldanady. Japonııada mýzykalyq terapııa qartaıýǵa baılanysty kognıtıvti buzylystardy emdeý úshin jıi qoldanylady.