Isker bolmaı, ilgerileý joq

Oblys ákimdigi ekono­mıka jáne bıýd­jet­tik josparlaý basqarma­sy­nyń basshysy Sandýǵash Abdralıeva keltirgen derekke jú­gin­sek, byltyr óńir ekonomıkasy birshama óskenine qaramastan, aýyl sharýashylyǵy men saýda salalarynda júktelgen mindetke qol jetkizý muńǵa aınalǵan. Anyǵyraq aıtsaq, Turar Rysqulov aýdanynda asyraýshy sala boıynsha nátıje – 35,9%, shalǵaıdaǵy Moıynqum aýda­nynda – 7,5%, Qordaıda – 3,5%, Talasta 0,7% oryndalmapty.

Jalpy alǵanda aýyl sharýashy­ly­ǵy salasynda 514,8 mlrd teń­ge­niń ónimi óndirilip, ónimdilik 2024 jylmen salystyrǵanda 2,1%-ǵa artqanyna qaramastan, Jambyl oblysy respýblıkalyq kórsetkishte onynshy orynǵa jaıǵasqany janymyzǵa batady. О́ıtkeni óńir basshysy saladaǵy jumysty shıratý boıynsha barynsha jumys atqaryp jatsa da, keıbir áriptesteri soǵan saı nátıje kórsete almaı otyr.

Birneshe aýdan basshylary bar máseleni aýa raıynyń qolaı­syz­dyǵyna jaýyp otyr. Ernar Esirkepov basqaratyn Turar Rysqulov aýdany aýyl sharýa­shy­ly­­ǵynan bólek, ınvestı­sııa tartýda da olqylyqqa jol beripti. Odan ózge de birneshe ákim­niń keıbir saladaǵy jumysy kóńil kónshitpeıdi. О́ıtkeni mejeli kórsetkishke qol jetkize almaǵan. Jalpy, keı ákimniń mańyzdy salalar boıynsha tómen nátıje kórsetýi dástúrge aınalyp bara jat­qandaı kórinedi... Al Turar Rysqulov aýdanynyń ákimi nátı­jeniń nátıjege qol jetkizý úshin áli de tynymsyz ter tógetinin alǵa tartyp otyr.

«Bul turǵydan alǵanda bir­shama obektıvti sebep bar ekenin aıta ketken jón. Biz qazir jalpy somasy 42 mlrd teńgeni quraıtyn 11 ınvestısııalyq jobamen jumys istep jatyrmyz. Onyń bir bóligi ótken jyly esepke kirmeı qalǵan bolatyn. Invest jobalardyń bir­qatarynda ishki qarjylyq másele­lerge baılanysty qurylys ju­mysy aıaqtalmaı qalǵanyn aıta ketken jón. Bul jobalar bıylǵy jyldyń statıstıkasynda esepke alynatyn bolady.

Aýyl sharýashylyǵy salasyn­da­ǵy kórsetkishtiń tómendiligi qýańshylyq áserinen qalyptasyp otyrǵany belgili. Byltyr 110 myń gektarǵa arpa-bıdaı egildi. Onyń 20 myń gektary qýańshylyq esebinen oryndalmady. Osyǵan oraı bıyl kún raıyna táýildilikten qutylý maqsatynda birqatar naqty ju­mys­ty qolǵa alýdy josparlap otyr­myz», deıdi E.Esirkepov.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, hal­qy tyǵyz ornalasqan Qordaı aýdanynda da kórsetkish jospar­da­ǵydan tómen oryndalǵan eken. Jergilikti atqarýshy bılik ókil­deri nátıjeniń kóńil kónshit­peı­tinin taǵy da aýa raıymen sabaqtastyryp otyr. Sondaı-aq aýdan boıynsha óńdeý ónerká­sibi salasyndaǵy nátıje de oıda­ǵy­daı emes. Investısııa tartý másele­sin­de de olqylyq baıqalǵan.

«О́ńdeý ónerkásibi boıynsha 2025 jyldyń qorytyndysynda «Korcem» JShS 1 mln tonna ónim óndirgen. Alaıda kásipkerlik bas­qar­masynyń suranysy negizinde 400 myń tonna ǵana ótkerilip, 600 myń tonna qabyldanbaı qaldy.

Aýyl sharýashylyǵy salasy boıynsha mejeli kórsetkishke qýańshylyq saldarynan qol jetkize almadyq. 2024 jyly arpa-bıdaıdy gektaryna 17-18 sentnerden alsaq, ótken jyly 11–12 sentner shamasynda qalyptasty. Al sýarmaly egistik jerdegi júgerini 2024 jyly 77 sentnerden alynǵan bolsa, sý tapshylyǵyna baılanysty ótken jyly 63 sentnerden aldyq», deıdi Qordaı aýdany ákimi­niń orynbasary Juldyzbek Baqaev.

О́ńirdiń qurylys salasynda 392,8 mlrd teńgeniń jumysy júrgizilgen. Nátıjesinde, ósim 14,4 paıyzdy quraǵan. Alaıda shalǵaıdaǵy Moıynqum aýdanynda kórsetkish belgili sebeptermen 51,6 paıyzǵa tómendegen kórinedi. О́ńirdegi kórsetkish birshama óskenine qaramastan, oblys respýb­lıka boıynsha 13-orynǵa turaqtap otyr.

Jalpy alǵanda óńirde aýqym­dy jumystar atqarylyp jatqany barshaǵa málim. Naqtyraq aıtsaq, jyl qorytyndysy boıynsha óńirdiń ekonomıkalyq ósimi 8,9 paıyzdy qurap otyr. Oblys óńdeý ónerkásibi salasynda 834,6 mlrd teńgeniń ónimin óndirip, res­pýblıka boıynsha úzdik bes­tik­tiń qatarynan kóringen. Al óner­kásip salasynda 1,3 trln teń­geniń ónimi óndirilgenin aıta ketken jón. Sonyń arqasynda oblys respýblıkalyq kórsetkishte tórtinshi orynǵa turaqtap otyr. Aıta bersek, ózge de birqatar salalarda aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq nátıjeler barshylyq. Alaıda keıbir aýdan ákimderiniń jumysty oıdaǵydaı júrgizbeýi, mejeli josparda oryndaı almaýy saldarynan respýblıkalyq reıtıngte kórsetkish tómendegen salalar da joq emes.

Aýdan ákimderiniń deni mem­lekettik saıası qyzmetke kúni bú­gin taǵaıyndalǵan joq. 3–4 jyl bederinde jumys istep kele jat­qan sheneýnikter jańbyrlatyp sýarý, tamshylatyp sýarý tehnologııasyn paıdalanatyn sharýa qojalyqtardyń sanyn jáne jalpy alqaptyń gektaryn ulǵaıt­qan­da, kórsetkish basqasha bolar ma edi. Kim bilsin... Jańa teh­no­­logııany qoldaný taqyryby óńirde birneshe jyldan beri kún tár­­tibinen túspeı kele jatqany bárimizge málim.

 «Bar máseleni tek aýa raıymen baılanystyryp qol qýsyryp otyrýdyń reti joq. Sondyqtan sharýalarmen birlesip, egistikke sý jetkizý, egis kólemin ońtaılandyrý boıynsha tıisti deńgeıde túsindirý jumysyn júrgizý qajet. Sý únemdeý tehnologııasyn engizý baǵytyndaǵy jumysty jedeldetý kerek. Qoıylǵan mindetterdi oryndaý qoldaryńyzdan kelmeı me, oryndy bosatyńyzdar», degen Erbol Qarashókeevtiń sózinen áriptesteriniń jumysyna degen kóńil tolmaýshylyq anyq baı­qalady.

Qalaı desek te, san saladaǵy jumysty órkendetýge memleket tarapynan barlyq jaǵdaı qaras­ty­rylǵany anyq. Ásirese ınves­tısııa tartý, aýyl sharýashy­ly­ǵyn damytý máselesi Memleket bas­shy­sy­nyń nazarynan tys qalǵan emes.

Nátıjeli jumystyń edáýir bóligi aýyl-aımaqtarda atqary­la­tyny da málim. Sondyq­tan aýdan ákimderiniń shıraq qımyldaǵany jón. Osy jyly san syltaý aýdan ákimderin jaýapkershilikten qut­qarmaıtyn sekildi. Ony Erbol Qarashókeevtiń «Osy jyly bel­gi­lengen josparly kórset­kishter tolyq oryndalýy kerek. Son­dyq­tan jumysty shıratyp, naqty nátıje kórsetýdi talap etemin» degen sózinen de ańǵarýǵa bolady.

Osy qysta ylǵal molynan tústi. Ony dıqandardyń sózinen de baı­qap júrmiz. Soǵan qaraǵanda rızyq ta mol bolatyn sekildi. Alaı­da aýdan basshylary ınvestısııa tartý, qurylys salasyndaǵy jumysty júıeleý syndy ózge de salalardaǵy olqylyqtardy túzeı ala ma? Kim bilsin...

Jambyl oblysy