QAZAQSTAN SAIаSATYNYŃ AIShYQTY TABYSY

Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy syrtqy ister mınıstrleriniń “Aqbulaqtaǵy” beıresmı kezdesýi onda talqylanǵan jáne qabyldanǵan qujattarymen tarıhta qaldy. Uıymǵa múshe 56 memleketten, sondaı-aq túrli halyqaralyq uıymdardan arnaıy kelgen delegasııa basshylary “Korfý úderisin” ári qaraı damytýdyń perspektıvalaryn, Qyrǵyzstandaǵy ahýal men ony sheshýdiń joldaryn jáne bıylǵy jyly Astanada EQYU-nyń joǵary deńgeıdegi sammıtin ótkizý taqyryptaryndaǵy keleli máselelerdi talqylady. EQYU-nyń joǵary deńgeı­degi sammıti eki jylda bir márte sha­qy­rylýy tıis. Túrli se­bep­terge baıla­nysty Uıymnyń sam­mıti on bir jylǵa jýyq ýaqyt­tan beri ótpedi. Osy jyldar ishin­de Vankýverden Vla­dıvos­tok­qa deıingi keńistikte sheshimin kútken ózekti de ótkir prob­le­ma­lar qordalandy. Bul prob­lema­lar EQYU-ǵa qatysýshy mem­leketterdiń basshylary men úki­metteri basshylarynyń qa­ty­sýy­men ótetin alqaly jıynda, dáli­rek aıtqanda, joǵary deń­geı­degi sam­mıtte qabyldanǵan qujat­tar aıasynda ǵana sheshiledi. Buǵan deıin Eýropadaǵy qaýip­sizdik jáne yntymaq­tas­tyq uıymynyń bes sammıti ótti. Bı­ylǵy jyldyń sońyna qaraı As­tanada Uıymnyń kezekti altynshy Sammıti shaqyry­lmaq. Al­maty oblysynyń Talǵar aýda­nyndaǵy kók shalǵynǵa kóm­ke­ril­gen “Aqbulaq” demalys-saýyqtyrý or­nynda ótken EQYU-ǵa múshe elder syrtqy ister mınıs­trleriniń beı­resmı jıy­nyn­da oǵan qaty­sý­shy mem­leket­terdiń mı­nı­s­trleri konsen­sýs­tyq jaǵdaıda os­yndaı uıǵarymǵa keldi. Bul Elbasy Nur­sultan Nazar­baevtyń jáne Qazaqstan dıploma­tııasynyń talassyz tabysy bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdenti beıresmı kezdesýde sóı­legen sózinde EQYU-nyń Sam­mıtin shaqyrý qajettiliginiń neden týyp otyrǵanyna baılanysty tórt má­seleni atap ótti. Olar – halyq­ara­lyq qatynastar júıesin daǵ­darystan alyp shyǵý, jahan­dyq qarjy-eko­no­mıkalyq daǵda­rysty eń­serý, etnos­tyq jáne dinı tó­zimdilik sala­syn­daǵy qorda­lanǵan proble­malar­dy sheshý jáne Aýǵanstan prob­le­masy. Uıym Sammıtin shaqyrý, onyń oıdaǵydaı ótýi Uıym qyzmetine jańa serpin beredi, bedelin artty­ryp, onyń ári qaraı damýyn sa­palyq jańa deńgeıge kóteredi. Ha­lyq­aralyq qoǵamdastyqta qaýip­siz­dikti qamta­ma­syz etýmen qatar, Eýropa men Eýrazııa keńistigindegi el­derdiń bir-birimen tyǵyz yn­tymaqtastyq jasaýyna yqpal etedi. Qordalanǵan proble­malardy bir sha­ńyraq astynda, bir ús­teldiń basynda Uıymǵa múshe elderdiń basshylary ózara aqyldasa, ózara pi­kir­lese otyryp sheshýlerine múmkindik týa­dy. EQYU sammıtiniń Qazaq­stan­nyń bas qalasy – Astanada sha­qy­ry­lý­y bizdiń eldiń de bedelin kóte­re­tinine daý joq. Bul bastamany kó­tergen Qa­z­aqstannyń Tuńǵysh Prezı­denti Nur­sultan Nazarbaev bolatyn. Uı­ymǵa qatysýshy elder Elbasy­nyń osy­­naý ıgi bastamasyna jaı­dan-jaı qol­­daý bildirip otyrǵan joq. Onyń túp negizi Qazaq­stannyń Uıym Sam­mıt­in ótkizýge saıası bedeli de, eko­no­­mı­kalyq áleýeti de jete­tin­diginde jatyr. EQYU syrtqy ister mınıstr­leriniń beıresmı kezdesýinde oǵan qatysýshylar Qyrǵyzstandy tu­raq­tandyrý máselesine erekshe nazar aýdardy. О́ıtkeni, búginde kórshiles qyrǵyz elindegi jaǵdaı EQYU-ny da, oǵan tóraǵalyq etetin Qazaq­stan­dy da alańdatyp otyr. Al Qazaqstan Uı­ymǵa tóraǵa retinde EQYU-nyń múm­kin­digin paıdalana otyryp, Qyr­ǵyz­stanǵa kómek kórsetýdiń jolyn qa­rastyryp keledi. Syrtqy ister mı­nıstrleriniń osy jıynynda qa­ty­sýshylar Qyrǵyzstandaǵy jaǵ­daıdy turaqtandyrýǵa Uıym yqpal etýi qajet degen uıǵarym jasady. Sony­men qatar, EQYU-nyń Qyr­ǵyz­stan­daǵy mıssııasyn kúsheıtip, polı­seı­lik keńesshiler tobyn qurý usynyldy. Qazirgi kezde Qazaqstan Qyr­ǵyzstanǵa kómek kórsetýdi qolǵa aldy. Úkimettiń arnaıy qurylǵan mamandar toby qyrǵyz aǵaıyn­darmen birlesip, qoldaý-kómek kór­se­týdiń kezek kúttirmes shara­laryn anyq­tady. Qıraǵan, órtel­gen ny­sandardy qaıta qalpyna keltirýge qajetti qurylys materıaldary, jy­lý-energetıka ortalyǵy úshin otyn jetkiziletin boldy. Qazaq­stannyń Qyrǵyz­stanǵa kórsetetin kómeginiń jalpy kólemi 10 mıllıon dollardy quraıdy. Saıasattyń daýyly eseń­giretken bul respýblıkaǵa búginde Reseı men О́zbekstan da qolushyn berip jatyr. “Sońǵy 5 jyldaǵy eki memlekettik tóńkeristiń basty sebep­teri, – dedi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qyr­ǵyz­stan­daǵy jaǵdaıǵa baı­lanysty, – eko­nomıkanyń damy­maǵandyǵy, ha­lyqtyń kedeıligi, bılik tiktemesiniń álsizdigi jáne memlekettiń qalyptasý kezeńindegi demokratııalyq ıns­tıtýttardyń turlaýsyzdyǵy boldy”. Kezdesýde Taýly Qarabaq problemasyn beıbit jolmen retteý máselesi de qarastyryldy. Osyǵan baılanysty EQYU Mınsk tobynyń qatysýymen Ázirbaıjan jáne Ar­menııa syrtqy ister mınıs­trleriniń kezdesýi de boldy. Qazaqstan Reseı prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń ázirbaıjan – armıan qaqtyǵysyn retteý jónindegi kúsh-jigerine bastapqy kezde-aq qoldaý bildirgen edi. Qazir de qoldap keledi. Buryn­ǵy­ǵa qara­ǵanda, Taýly Qarabaq pro­blemasyn retteýde sál de bolsa il­ge­rileýshilik bar. Eki eldiń pre­zıdent­teri naq osy máselege baı­lanysty birneshe ret kezdesti. Uıym­nyń arnaýly ókili de belsendi jumys istep jatyr. Bul máseleden  Qazaqstan da syrt qalmaıdy. О́tken jyldyń jeltoqsanynda Afınada ótken EQYU Syrtqy ister mınıs­trleriniń keńesinde Qazaq­stan­nyń usynysy boıynsha Uıym­nyń sammıtin uıymdastyrý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn. Sodan bergi ýaqyt ishinde Qazaqstan árip­tes­terimen birlese otyryp, sam­mıt­tiń kún tártibin belgilep, ony da­ıyn­daýǵa ba­rynsha kúsh-jiger jum­sap keledi. Uıymnyń shtab-páteri ornalasqan Vena qalasynda da sam­mıttiń kún tártibine qatysty qyzý jumystar júrgizilip jatyr. Qazaq­stan Syrtqy ister mınıstrliginiń aq­pa­rattaryna qaraǵanda, sammı­t­tiń ótetin kúni jaqyn arada belgili bolady. Qazaqstan tóraǵalyq bary­synda Uıymnyń úsh ólshemi – áskerı-saıası, ekonomıkalyq-ekologııalyq jáne gýmanıtarlyq ólshemderdiń barlyǵyn tepe-teń qamtýǵa um­tylyp otyr. Áskerı-saıası ól­shemde uzaqqa sozylǵan jan­jaldardy beıbit jolmen sheshý, sondaı-aq Aýǵan­stan­dy turaq­tandyrý basymdyqtyń biri dep esepteıdi. Ekonomıkalyq-eko­logııalyq ólshem boıynsha ekono­mı­kalyq ıntegrasııalaný, Uıym ke­ńistiginde kólik ınfra­qury­lym­daryn jaqsartyp, ekinshi ólshemge negizdelgen jańa stra­tegııa da­ıyn­daý­dy qajet sanaıdy. Al úshinshi ólshemge baılanysty demokratııalyq reformalardy damytyp, adam quqyǵyn ny­ǵaıtýdy kózdeıdi. Búginde bizdiń elimiz atalǵan úsh ólshem aıasynda kóptegen is-sharalar ótkizdi, olar Uıymǵa qatysýshy elder tarapynan joǵary baǵalandy. Mundaı is-sharalar aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady. Onyń eń bas­tysy ári asa aýqymdysy – Uıymnyń Astanada ótetin joǵary deńgeıdegi sammıti bolmaq. Álısultan QULANBAI.