Elimiz óz táýelsizdigin alǵaly beri qýatty memleket retinde qalyptasyp, álemniń aldyńǵy qatarly elderiniń sapyna ený jolynda talaı belesterdi baǵyndyrdy. Tamyry tereńge boılaǵan tól tarıhymyzdyń jańa betteri ashyldy. Osy qysqa ǵana ýaqyt ishinde ekonomıkalyq jáne áleýmettik mańyzy zor jobalardy qolǵa alyp, álemdik deńgeıdegi is-sharalardyń ótýine de uıytqy bola aldyq. Eń bastysy, damý baǵytymyz aıqyndala tústi. Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine «Bolashaq energııasy» taqyryby tańdap alynǵany belgili. Qalaı desek te, EKSPO sııaqty halyqaralyq kórmelerge qatysý qaı eldiń bolsa da áleýetin dúnıejúzine pash etýge berilgen keremet múmkindik. Osyǵan oraı jaqynda M.H. Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnversıtetinde «EKSPO-2017 – jastar kózimen» atty kórme uıymdastyrylyp, jas ǵalymdar jańa jobalarymen tanystyrdy.
О́ńirler arasynda «jasyl ekonomıkaǵa» qatysty jobalardy júzege asyrýda Jambyl oblysy alda tur. Muny sońǵy jyldary Áýlıeata jerinde elektr qýatyn jańartylǵan nemese balama kózderden óndirý boıynsha iske asyrylyp jatqan aýqymdy jobalardan baıqaımyz. Olardyń qatarynda Shý aýdanyndaǵy Tasótkel sý elektr stansasy da bar. Buǵan deıin oblysta kún jáne jel elektr stansalary paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Shý aýdanynda qýaty 9,2 mVt quraıtyn gıdroelektr stansasy halyqqa minsiz qyzmet kórsetýde. Stansanyń qýaty 95 myń halqy bar Shý aýdanymen qosa taǵy bir aýdandy jaryqpen qamtamasyz etýge tolyq jetedi.
Qazaqstanda alǵashqy ónerkásiptik deńgeıde jumys isteıtin kún elektr stansasy da Jambyl oblysynyń Qordaı aýdany aýmaǵynda iske qosylǵan. Búginde 504 kVt elektr qýatyn óndirip otyrǵan stansa bolashaqta elektr qýatyn 7 mVt-ǵa deıin jetkizýdi josparlap otyr. Kásiporyn tolyqqandy jumys istegende 70 adamdy jumyspen qamtamasyz etip, 200-den astam úıge jaryq beredi. Dál osy Qordaı aýdanynda eki birdeı jelden energııa óndiretin elektr stansasy bar. Jelden qýat kózin óndirý jumysy sý men kúnge qaraǵanda álde qaıda arzan. Qazirdiń ózinde 1 500 kVt qýat kózin óndirip otyrǵan jel elektr stansasy Qazaqstandaǵy jelden energııa alatyn tuńǵysh elektr stansasy bolyp sanalýda. Sonymen qatar, Jýaly aýdanyndaǵy kún elektr stansasynyń qurylysy oblysymyzdaǵy Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen toǵyz jobanyń biri. Stansa tolyq qýatynda jumys istegende aımaqtyń energııaǵa degen qajettiliginiń edáýir bóligin óteıtin bolady. Atalǵan jobalardyń qyzmetimen EKSPO-2017 kórmesine keletin sheteldik qonaqtar da tanysatyn bolady.
«Mine, osyndaı jetistikter barda bizdiń jastarymyzǵa ǵylymmen aınalysýǵa múmkindik mol dep esepteımin. Elbasy Nursultan Nazarbaev búginde energetıkaǵa aýqymdy ınvestısııa salý búkil álem úshin óte mańyzdy másele bolyp tabylatynyn atap ótken bolatyn. Oblys jastarynyń ǵylymǵa qyzyǵýshylyǵyn týdyrý jáne daryndylardy anyqtaý, olarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda uıymdastyrylyp otyrǵan «EKSPO-2017 – jastar kózimen» atty kórme jas urpaqtyń ınnovasııalyq jobalaryna arnalyp otyr», deıdi bul jóninde Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Erqanat Manjýov.
Kórmege «Úzdik kórme eksponaty» («jasyl ekonomıka» jáne dástúrli emes energııa kózderi taqyryby boıynsha), «Úzdik ınnovasııalyq joba» atalymdary boıynsha 14 pen 35 jasqa deıingi oblysymyzdyń jas ǵalymdary qatysyp, kórme barysynda «Zamanaýı kompressor jáne munaı aıdaý beketteri», «Jel energetıkalyq qondyrǵy», «Qoljetimdi daıyn baspana», «О́simdik qaldyqtarynan bıoetanol óndirý», «Aýyldyq jerlerde balamaly energııa kózderin qoldaný», «Ion» apparatyn jasaý», «Kúnniń energııasyn paıdalana otyryp jylyjaıda banan ósirý», «Turǵyn úı ǵımarattarynyń elektr tartylymdary men jaryqtandyrylýy» jáne taǵy da basqa jobalar qoıyldy.
«Buǵan deıin kórmeniń irikteý kezeńi ótip, oǵan jas ǵalymdardan 35 joba kelip túsip, arnaıy qurylǵan saraptamalyq komıssııanyń saraptaýynan keıin aqtyq kezeńge 23 joba joldama aldy. Qatysýshylardyń barlyǵy da tyń ıdeıalarymen erekshelenedi. Elbasy Joldaýynda aıtylǵan zamanaýı ǵylymdy kommersııalandyrý da osy jobalardan bastaý alady. Atalmysh kórme ozyq tehnologııalyq jobalardy túrli kásiporyndar men sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerge qoldaý kórsetý maqsatyn kózdep otyr», deıdi Jambyl oblystyq jastar saıasaty basqarmasynyń basshysy Erkebulan Quralbaev.
Kórme qorytyndysy boıynsha birinshi oryndy M. H. Dýlatı atyndaǵy TarMÝ oqytýshysy Rollan Núsipáli ıelense, odan keıingi júldeli oryndardy taǵy osy oqý ornynyń aǵa oqytýshysy Bekjan Abzalbekuly, Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshylary T.Ajmahanbetov, A.Murzaev, R.Karımov, Jýaly aýdany, Qoshqarata aýyly, Abaı atyndaǵy mekteptiń muǵalimi Áıgerim Áshirbaeva, «Qazaqtelekom» AQ oblystyq fılıalynyń jetekshi mamany N.Tilegenov pen TarMÝ stýdenti B.Kempirbaev bólisti.
«Teginde adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselerimen ozady», dep Abaı atamyz aıtqandaı el ǵylymynyń bolashaǵy jastar. Jastardyń bilimi, tájirıbesi, qarymdy azamattyq kózqarasy memleketimizdiń zııatkerlik áleýetin arttyrýǵa yqpal eteri sózsiz. Ǵylym salasy qajyrly qaırat pen temirdeı tózimdilikti talap etedi. Sondyqtan ózderiniń altyn ýaqytyn osy jolda sarp etip júrgen jambyldyq jastardyń shyǵarmashylyq oılary tabysty bola bergeı!
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Jambyl oblysy.