Soltústikqazaqstandyq joba

demografııany demiktirmeýge arnalypty, ol ózgelerge úlgi bolsa, qane! Qazir kóp jurt eldiń erteńi, ulttyń bolashaǵy, halyqtyń altyn dińgegi urpaqtan góri baq pen baılyqqa talpynyp, úı salyp, onyń ishin balaǵa emes, jıhazǵa toltyryp, senen kem emespin, artyqpyn degen sekildi básekelestiktiń pendelik túrine boı úıretip bara jatqan sekildi. Nebir alyp úılerdiń aýlasynan birli-jarym bala kóretin ýaqytqa kez keldik. Baıaǵyda jataǵan úılerdiń jan-jaǵynda shúpirlegen búldirshinder júretin edi. Solardyń arasynan shyqqan nebir arystar bul kúnderi qazaqtyń abyroıyn asyryp, mártebesin kóterip júr. Keıde tómendegideı sózdi qulaq shalatyny bar. Ol – urpaq ósirýde sapany alǵa shyǵaraıyq degenge saıady. Ras, sapa kerek. Biraq san bolmaǵan jerde sapa qaıdan bola qoısyn. Atam qazaq “Júzden – júırik, myńnan – tulpar” demeıtin be edi. Al júz ben myń joq, birli-jarymnyń bári júırik pen tulpar bolady degenge kim sene qoıar eken? Keıde sol áspettegen birli-jarymnyń arasynan senimge selkeý túsirip, úmitti aqtamaı, áttegen-aımen til tistetip júrgen joq pa?! Osy bir qıyn túıin máseleni Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi jan-jaqty oılastyra kelip, jaqsy joba jasapty. Ol osy jyldyń qyrkúıek aıynan bastap kámeletke tolmaǵan tórt jáne odan da kóp balasy bar otbasynyń kámeletke tolmaǵan árbir ul-qyzyna bankten depozıt ashyp, 1500 dollar salýdy júzege asyrmaq. Bul osyǵan deıingi bastamalardyń eń bir ataýlysy deýge turarlyq. Tórtkúl dúnıedegi biraz memleketter bala týýdy arttyrýdyń ártúrli joldaryn qarastyryp kele jatqany málim. Bir el ekonomıkalyq jolymen, ıaǵnı qarjylaı kómektesýdi qolǵa alsa (AQSh, Saýd Arabııasy, Malaızııa, Reseı), ekinshi bir el quqyqtyq jaǵynan, ıaǵnı jasandy túsik jasaýǵa túbirimen tosqaýyl qoıý arqyly (Túrkııa), úshinshi bir el áleýmettik jaǵynan yntalandyrady, oǵan balabaqsha, aýrýhana, mekteppen tolyq qamtamasyz etý jatady. Mine, osyndaı álemdik jón-joralǵyny soltústikqazaqstandyq azamattar bastap, órke­nıet­tiń kóshbastaýshysy sanalatyn AQSh-tyń úlgi­sin ómirge engizip otyr. Munyń da ózindik sebebi joq emes. Otanymyz boıynsha atalmysh ob­lys­ta bala sany azaıyp bara jatqany týraly árkez dabyl qaǵylatyn. Máselen, myń adamǵa shaq­qanda bala týý kórsetkishi onda on úsh te úshti quraıdy. Eger el azamattary joǵarydaǵydaı qa­damǵa qol artpasa, ol óńirdegi eldi mekender bir­te-birte qysqara bereri esh kúmán týǵyzbaıdy. Qazirdiń ózinde bolashaǵy joq degen jeleýmen 50-ge jýyq aýyldyń tarydaı shashylyp qalǵany týraly derek aqparat kózderinde aıtylyp júr. Tipti oblys turǵyndarynyń qartaıyp bara jatqanyn da joqqa shyǵara almasaq kerek. Oblys ákimi Serik Bilálovtiń bul bastamasyn ózge de áriptesteri qoldap jatsa, nur ústine nur. Jasyratyny joq, elimizdiń demografııalyq ahýaly keı óńirlerde álsirep bara jatqany ras. Mundaı jaǵdaıda Elbasynyń 20 mıllıondyq mejesin qalaı oryndaımyz? Irgeles Reseıdiń ózderindegi demografııa týraly alańdaýshylyq tanytyp, “Ana kapıtaly” atty baǵdarlama qa­byl­dap, alǵashqy jarnasy 250 myń rýbl dep bel­gilep, ony ótken jyly 299 myń rýblge kóte­rip, ústimizdegi jyly 343 myń rýblge úste­me­lep jatýy tegin bolmasa kerek. Al sol Reseı­men kórshiles oblystyń bastamasy baıandy bol­sa, demografııamyz demikpeıtinine, Tuńǵysh Prezıdenttiń tapsyrmasynyń oryndalatynyna esh shúbá joq. Osy arada myna bir máseleni de qozǵaı ketsek deımiz. Urpaqty ósiretin de, óshiretin de ata-ana. Jaqsy otbasynda tárbıelengen ul men qyz ult tiregi, memleket dińgegi. Keıde sol otba­sy­nyń oırany shyǵyp, ul men qyz jel aıdaǵan qańbaqtaı, jetimdik kún keshetini bar. Buǵan da dáıek keltire ketelik. Astana qalasy boıynsha 1999-2009 jyldar aralyǵynda 41 205 neke tir­kel­se, onyń 13 389-y buzylǵan. Osyny jyl­dar­ǵa shaqsaq, 2007 jyly 5 459 shańyraq kóterilip, 1508 erli-zaıypty ajyrasyp ketken. 2008 jylǵy bul kórsetkish 5 882 jáne 1661 bolsa, 2009 jyly 6707 neke tirkeýden ótip, 2040 neke qurdymǵa ketken. Túrli jaǵdaılarǵa baılanysty otaý qura almaı júrgender qanshama? Buǵan qosa jastardyń úı bolý, shańyraq kóterý jastary da ósip bara jatqany týraly derekter (qyzdar 20-24 jas, jigitter 25-29 jas) úreı týǵyzbaı qoımaıdy. Sebebi, birazǵa kelip úıli-jaıly bolǵandar birli-jarym baladan artyqqa barmasy, aıdaı anyq. Osyndaı súreńsiz derekterdi alǵa tarta otyryp, bir oblystaǵy jaqsy bastamany jurt bolyp jumylyp, halyq bolyp qam jasap, ilip áketip jatsaq, baıtaq jerimiz, táýelsiz elimiz, búgingiden de myqty, myǵym bolatynyna ımanymyz kámil. Súleımen MÁMET.