Bárimizde bir otan, basta bizdi, «Nur Otan»!
Keshe Táýelsizdik saraıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen partııanyń kezekten tys HVII sezi ótti.
Bul kúni Táýelsizdik saraıynyń ishinde elimizge tanymal azamattardyń bári boldy desek, artyq aıtqandyq emes. Sonyń ishinde kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ǵylym men óner sańlaqtary, sport maıtalmandary – bári de ózara júzdesip, pikir almasyp jatty. «Jas Otan» jastar qanatynyń músheleri tanymal adamdarmen, ásirese, ataqty sportshylarmen sýretke túsip máz. Sezge barlyǵy eki myńnan astam adam qatysty. Sonyń ishinde elimizdiń barlyq óńirlerindegi partııa fılıaldarynyń konferensııalarynda saılanǵan delegattardan basqa memlekettik basqarý organdarynyń, ulttyq holdıngterdiń basshylary, úkimettik emes jáne jastar uıymdarynyń, dıplomatııalyq korpýs pen BAQ-tardyń ókilderi boldy. Saǵat týra 11.00-de zalǵa Memleket basshysy, partııa Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev kelip, sezd óz jumysyn bastap ketti. Jıynnyń jumysshy organdary saılanyp, kún tártibi bekitildi. Onda basqa máselelermen qatar bıylǵy jyldyń 20 naýryzynda ótetin Májilistiń kezekten tys saılaýyna úmitkerlerdiń partııalyq tizimi bekitildi. Partııanyń «Qazaqstan-2021: Birlik. Turaqtylyq. Jasampazdyq» atty saılaýaldy baǵdarlamasy qabyldanyp, partııanyń Saıası keńesi quramyna ózgerister engizildi. Sezde negizgi baıandamany Elbasy – «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy N.Á.Nazarbaev jasady. Memleket basshysy óz sózinde eldi damytýdyń negizgi máselelerine toqtalyp, «Nur Otan» partııasynyń aldyna jańa saılaýaldy baǵdarlamasyna qatysty birqatar naqty mindet qoıdy. Qazaqstan Prezıdenti byltyr bastalǵan Bes ınstıtýttyq reformany zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin 59 jańa zań qabyldanǵanyn aıtty. Búginde barlyq memlekettik organdar oǵan qatysty belsene jumys júrgizýde, qazirdiń ózinde naqty nátıjeler bar. – Bes reformany tıimdi júzege asyrý – bizdiń HHI ǵasyrda tabysty bolýymyzdyń kilti. 100 qadam – shyn máninde eldi ári qaraı damytýdyń júıeli máselelerine arnalǵan meniń 100 naqty sheshimim. Ult Jospary oryndalýy úshin Ulttyq komıssııa jumysyna qosa barlyq deńgeıdegi memlekettik qyzmetterdiń kásibı is-qımyly qajet. Sondyqtan, ákimder jáne «Nur Otan» partııasynyń búkil júıesi muny eń basty mindettiń biri sanaǵany jón. Ult Jospary bizdiń aldaǵy besjyldyq kezeńge arnalǵan jańa saılaýaldy baǵdarlamamyzdyń ózegi bolyp tabylady, – dedi Memleket basshysy. Elbasy saılaý aldyndaǵy baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary týraly da egjeı-tegjeıli aıtyp berdi. Birinshi. Daǵdarysqa qarsy turaqtandyrý. Halyqtyń iskerlik belsendiligin jáne jumyspen qamtylýyn qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalardy qarastyrǵan Daǵdarysqa qarsy baǵdarlama qabyldandy. Tek bıyldyń ózinde osy maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 225 mıllıard teńge kóleminde arnaıy rezerv qarastyrylǵan. – Biz eńbek adamdaryna «Jumyspen qamtý-2020» Jol kartasynyń mańyzdylyǵyn arttyrý arqyly qoldaý kórsetemiz. 2015 jyly «Nurly Jol» baǵdarlamasyna 770 mıllıard teńge qarastyryldy, ol 93% ıgerildi. 500 shaqyrymǵa jýyq avtomobıl joly salyndy, qaıta jóndeldi. 7000 páter salyndy, oǵan qosymsha Turǵyn úı qurylys-jınaq banki arqyly 3700 páter berildi, sondaı-aq, 51 bilim berý nysany iske qosyldy. Kásipkerlikti qoldaýǵa 100 mıllıard teńge bólindi. Agroónerkásip keshenine, avtoóndirýshilerge jáne basqa da salalarǵa kómek kórsetildi. Bul – bir jylǵy jumystyń nátıjesi. Aldaǵy ýaqytta jeke bıznesti, jumysshylardy qaıta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý isin qarjylandyrý kólemi ulǵaıtylady. Jalpy, «Nurly Jol» jobalaryn júzege asyrý barysy taıaý jyldarda 400 myń jumys ornynyń ashylýyn qamtamasyz etedi, – dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń alypsatarlyq arqyly ósýine jol bermeýdiń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty elimizde ónim shyǵarý kólemin ulǵaıtý qajet. Nursultan Nazarbaev Táýelsizdik jyldary elde bıznesti damytý úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵanyn atap ótti. – Biz kóptegen aýqatty adamdardy qalyptastyrdyq, olar elimizde kapıtal jınaqtady. Endi sheteldegi múlikterdi zańdastyryp, Qazaqstanǵa qarajat ákelý kerek. Baqyt ta, baılyq ta, ómir de óz elimizde. Búginde respýblıkada jekeshelendirý júrip jatyr. Olardyń osy úrdiske qatysyp, nysandar satyp alýyna jáne qazaqstandyqtar úshin jumys oryndaryn ashyp, óndiristi damytý arqyly tabys tabýyna bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Elbasy memlekettik shyǵystardyń barlyq júıesi qatań únemdeý qaǵıdatyna negizdeletinin aıtty. Ekonomıkalyq ósimniń qosymsha kózi retinde óńiraralyq kooperasııaǵa nazar aýdaryldy. Ekinshi. Ekonomıkany qurylymdyq turǵydan jańǵyrtý. 4 arqaýlyq salany basa damytý qurylymdyq ózgeristerdiń negizi bolady. Máselen, tústi metallýrgııada tórtinshi jáne besinshi qaıtara óńdeýge kóshý 2021 jylǵa qaraı osy saladaǵy eksporttyq ónimder úlesin 20%-ǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi. Nursultan Nazarbaev munaı-gaz sektorynyń básekege qabilettiligin arttyrý sharalaryn júzege asyrýdyń mańyzdylyǵyn aıtty. – Biz «Qashaǵan» kenishinde kommersııalyq óndirý bastalady dep kútip otyrmyz. «Teńizshevroıl» JShS óndirisin ulǵaıtý munaıdyń qosymsha kólemin qamtamasyz etedi. Kaspıı qubyr konsorsıýmynyń qýattylyǵyn arttyrý isin aıaqtaý qajet. «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń qurylysy da aıaqtalyp keledi. 2018 jylǵa qaraı naryq suranysyn tolyqtaı otandyq ónimdermen – benzınmen, dızeldik otynmen, avıakerosınmen jáne gazben qamtamasyz etý mindetin qoıamyn. Munaı jáne gaz naryǵyn yryqtandyrý, munaı óńdeýshi kásiporyndarǵa kommersııalyq qyzmetterin qaıtaryp berý mańyzdy. 2021 jylǵa qaraı eldegi munaı óndirý kólemi jylyna 92 mıllıon tonnaǵa jetedi, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy elektr energetıkasy kesheninde ınvestısııa úshin qolaıly jaǵdaı jasaý qajettigin atap ótti. – 2019 jyly KEGOK bazasynda qýatty biryńǵaı satyp alýshyny engizý josparlanǵan. Jańǵyrtylatyn energetıkanyń otandyq sektorynyń damýyna aldaǵy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qýatty serpin beredi. Bul bolashaqtaǵy «jasyl ekonomıkaǵa» qaraı mańyzdy qadam bolady, – dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti ekonomıkalyq ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshiniń biri agrarlyq sektor bolatynyna nazar aýdardy. – Búginde biz óndirilgen ónimdi sýbsıdııalaýǵa kóship jatyrmyz, bul aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalanýǵa jáne agrarlyq keshenniń jumysyn jaqsartýǵa septigin tıgizedi. Jańa tehnologııalar men óndiris ınfraqurylymdaryn engizý aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiliginiń ósimin 1,5 esege arttyrýǵa tıis, – dedi Memleket basshysy. Elbasy Astanada úsh ǵylymı-tehnologııalyq klasterdi – joǵary tehnologııalar, bıomedısına jáne geologııa klasterin damytýdyń mańyzdylyǵyn aıtty. Sonymen qatar, Almaty ınnovasııalyq tehnologııalar parkinde eksportqa baǵdarlanǵan keminde 2 jańa baǵyt, óńirlik startap-hab jáne transulttyq korporasııalardyń qatysýymen 5 tehnologııalar damytý ortalyǵy qurylady. Memleket basshysy bul jobalar taıap kele jatqan Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa aıasynda mańyzdy oryn alatynyn aıtty. – Sıfrlyq revolıýsııa – bul qazirgi álem qurylymy úshin eleýli synaq. Mysaly, sıfrly derjavalar 2020 jylǵa qaraı 5 mıllıon jumys ornynan aıyrylýy múmkin. Sondyqtan biz barshaǵa qoljetimdi bilimge – balabaqshadan bastap kásibı bilimge, qyzmetkerlerdi oqytýǵa keńinen ınvestısııa salýymyz qajet. Buǵan memleket qana emes, árbir adam qatysýy tıis. Bıznes bolashaqty oılaýy kerek, oqytyp, jumys oryndaryn asha otyryp, bos qarajatyn soǵan salýy kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes eldiń tranzıt-kólik áleýeti barynsha damytylatynyn atap ótti. – Bıyl «Batys Eýropa – Batys Qytaı» magıstraliniń qurylysy aıaqtalady. Taǵy 2 perspektıvaly joba – Eýrazııalyq transqurlyqtyq dáliz ben Transkaspıı baǵyty júzege asyrylady. Mańǵystaý oblysynda Quryq portynda parom kesheni qurylysy salynýda, Astana halyqaralyq áýejaıy qaıta jóndelip jatyr. Konteınerlik tasymaldyń logıstıkalyq jelisin damytý jalǵastyrylady. Qazirdiń ózinde Lıanıýngan portynan Eýropaǵa taýarlar Qazaqstan arqyly jetkizilýde. Osynyń barlyǵynyń esebinen ishki jalpy ónim kóleminiń jyldyq ósimi ortasha 5 paıyzdy quraıtyn bolady, – dedi Nursultan Nazarbaev. Úshinshi. Qazaqstandyqtardyń turmys sapasynyń jańa standarttary. Qazaqstan Prezıdenti densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda bazalyq medısınalyq kómektiń kepildi kólemindegi jeke sektordyń úlesi ulǵaıtylatynyna, áleýmettik nysandar qurylysy kezinde memleket-jekemenshik seriktestigi damytylatynyna nazar aýdardy. Sonymen qatar, bıyl bilim men ǵylymdy damytýdyń jańartylǵan memlekettik baǵdarlamasyn qabyldaý kerek. – Úsh aýysymdy oqytýdan túbegeıli arylý úshin qazir 34 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. 2017 jyly jańa «Tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim – barshaǵa» jobasyn júzege asyrý bastalady. 2019 jyly mektep oqýshylarynyń alǵashqy jumysshy mamandyǵyn tegin alýy qamtamasyz etiledi. Oqytý úderisin óndirispen tyǵyz baılanystyrýdy qamtamasyz etip, jastardyń boıynda eńbek naryǵynda suranysqa ıe daǵdylar men qabiletter qalyptastyrý, jumys berýshilerdi kadr daıarlaý úderisine tartý máselesin qarastyrý qajet, – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryn, múmkindigi shektelgen adamdardy qoldaýdyń mańyzdylyǵyn aıtty. – Ataýly áleýmettik kómektiń jańa júıesi engiziledi. Járdemaqylar kólemi ár otbasynyń tabys deńgeıine qaraı belgilenedi. Bul rette mundaı otbasylardyń eńbekke qabiletti músheleri jumyspen qamtýdyń óńirlik baǵdarlamalaryna qatysýǵa mindetti bolady. Kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasylarǵa búginde alyp júrgen birneshe áleýmettik tólemder qunyna teń biryńǵaı járdemaqy tólenedi. Jańa baspana saıasaty jalǵa beriletin baspanalardyń keń aýqymdy qurylysyn júrgizýge baǵdarlanady. «Nur Otan» eldiń problemalaryna basa kóńil bólip, osy jumystyń basynda bolýǵa tıis. Bul oraıda belgili bir tájirıbe bar. Mysaly, bizdiń partııalyq uıymdardyń atsalysýy arqyly 22 myńnan astam múmkindigi shekteýli azamat jumysqa ornalasty. Jasotandyqtar osyndaı patrıottyq isterdiń bastamashysy bolýy kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Tórtinshi. Konstıtýsııalyq patrıotızm memleketi. Memleket basshysy qoǵamdyq tártip, barshanyń zańǵa baǵynýy jáne qaýipsizdik konstıtýsııalyq patrıotızmniń basty qaǵıdattary bolyp sanalatynyn atap ótti. – Eldiń jáne onyń halqynyń birligin buzýdy maqsat etken kez kelgen adamnyń áreketiniń tamyryna batyl túrde balta shabý kerek, – dedi Nursultan Nazarbaev. Besinshi. О́ńirlik turaqtylyq, ıntegrasııa jáne qaýipsizdik. Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń Reseı, Qytaı, AQSh, EO, TMD memleketteri jáne Ortalyq Azııadaǵy kórshilermen strategııalyq seriktestik qarym-qatynasyn nyǵaıtatynyna nazar aýdardy. – Beıbitshilik pen qaýipsizdik múddesi jolynda Ortalyq Azııa turaqtylyqtyń, yntymaqtastyqtyń jáne tatý kórshilestiktiń aýmaǵyna aınalý úshin qajetti nárseniń bárin jasaý mańyzdy. Sondyqtan Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy kórshilerin taǵy da yntymaqtastyqtyń kópjaqty pishimderin jańǵyrtýǵa shaqyrady. Bul búkil óńirdiń ekonomıkalyq jáne geosaıası áleýetiniń artýyna septigin tıgizedi. Biz eýrazııalyq ıntegrasııa úderisin nyǵaıtýǵa jan-jaqty jaǵdaı jasaıtyn bolamyz. Batyl aıta alamyn, «Nur Otan» partııasy ózin Eýrazııa optımısteriniń partııasy retinde kórsetip otyr, – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda ortaq naryqty qalyptastyrý úshin júıeli qadam jasaýdyń mańyzdy ekenin aıtty. – Qazaqstan Qytaı Halyq Respýblıkasy usynǵan «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» atty jańa jobanyń jumysyna qatysady. Biz Qytaımen birge hımııa, metallýrgııa, kólik jáne mashına qurastyrý men energetıka salasyndaǵy Qytaı kapıtalynyń úlesi bar kásiporyn qurylysy jónindegi birlesken baǵdarlamaǵa qol qoıyp ta úlgerdik. Qazaqstan Aýqymdy ashyq Eýrazııanyń aýqymdy jańa ıntegrasııalyq ıdeıasynyń bastamashysy boldy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sondaı-aq, Memleket basshysy bizdiń eldiń Eýroodaqpen keńeıtilgen yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıǵanyn jáne DSU-ǵa kirgenin eske saldy. Qazaqstan Prezıdenti álemde qaýipsizdikke jańa qaterler týyndap jatqan kezde respýblıkamyz halyqaralyq qoǵamdastyqty jahandyq senimdi qalpyna keltirýge shaqyryp otyrǵanyn aıtty. – Biz búkil álem elderine jappaı qyryp-joıý qarýynyń, sondaı-aq halyqaralyq terrorızmniń taralýy men órken jaıýynyń qaterin boldyrmaý úshin birigýge úndegen sózimizdi arnaımyz. Erteń balalarymyz ben nemerelerimiz jer betinde tynysh ómir súrýi úshin muny búgin jasaý kerek, – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev «Nur Otannyń» barlyq saıası kúshtermen syndarly ózara is-qımyl júrgizýge ázir ekenin atap ótti. – Men partııanyń barlyq fılıaldary men uıymdarynyń saılaýǵa daıyndyq jumysyn belsene júrgizip, jeńiske jetýlerine tilektestik bildiremin. Saılaýaldy baǵdarlamamyzdy árbir saılaýshyǵa jetkizý kerek. Bizdiń ortaq múddemiz – turaqty, birtutas jáne ósip-órkendegen Qazaqstan, – dedi Memleket basshysy. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna partııa usynǵan kandıdattarǵa aldaǵy saılaý naýqany barysynda tabys tiledi. – Saılaýdy álemniń túrli elderinen kelgen kóptegen baıqaýshylar baqylaıtyn bolady. Ol ashyq, ádil jáne básekelestik kúrespen ótýge tıis. Kandıdattar daıyndalyp, isti biletinin kórsete otyryp, senimdi túrde halyqqa partııa qyzmetiniń nátıjelerin túsindirgeni jón. О́tken shaqyrylym kezeńinde jumys istegen jáne orasan jumys atqarǵan depýtattarǵa shynaıy rızashylyq bildiremin. Partııa atynan depýtattyqqa usynylatyn kandıdattar tizimin jańartý onyń ókilderiniń quramyn jasartý nıetinen, osy kezeńge laıyq mamandardy irikteý qajettiliginen týyndady, – dedi Nursultan Nazarbaev. Baıandama aıaqtalǵan soń jaryssóz bastalyp, alǵashqy sóz memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekovke berildi. Ult muratyn, elimizdiń keleshegin, álemde bolyp jatqan qubylystardy tereń tolǵaǵan sózińizdi úlken tebirenispen tyńdadyq, dep bastady ol óziniń sózin. Halyqaralyq ahýaldyń qanshalyqty qıyndaǵanyn bárimiz de kórip, bilip, sezip otyrmyz. Saıası qaıshylyqtar keýlep, qarjy daǵdarysy meńdep, alpaýyt elder arpalysyp, dúnıeniń astań-kesteńi shyǵyp, qan tógilýde. Baǵdadtyń basynan baq taıyp, arabtar bosqyndyqqa ushyraýda, adam aıtsa nanǵysyz sanksııalar qaptaýda. Munyń saldarynyń bizge de áser etpeýi múmkin emes, deı kelip sheshen qalaı dese de Qazaqstan halqynyń dál búgin sonshalyqty abyrjyp otyrmaǵanyn atap ótti. О́rkendegen, qanatyn keńge jaıǵan berekeli elimiz bar; qut daryp, qydyr qonǵan jerimiz bar; ardan týǵan, arman qýǵan ózińizdeı erimiz bar. El taǵy da Sizge senip otyr, dedi M.Joldasbekov. О́zińiz qurǵan, búginde jalpyulttyq saıası kúshke aınalǵan «Nur Otan» partııasyna da senip otyr, dep jalǵady sózin sheshen. Siz qırandydan memleket ornatqan, onyń shekarasyn bekitip, Táýelsizdigin baıandy etken; áleýetin arttyryp, búkil dúnıege moıyndatqan; elimizdi talaı syndardan, daǵdarystardan aman alyp ótken, esiktegi basymyzdy tórge shyǵarǵan; halqyńyzdy balapandaı baǵyp, qyzǵyshtaı qoryp kele jatqan kemeńger qaıratkersiz. Odan ári M.Joldasbekov Elbasy N.Nazarbaevtyń daǵdarystardyń aldyn alǵan sharalaryna toqtaldy. «Qazaqstan-2050» Strategııasy, «Nurly Jol» baǵdarlamasy, «Bes ınstıtýttyq reforma», «100 naqty qadam» – Ult Jospary», sońǵy Joldaýyńyzdaǵy talaptar men mindetter – osynyń bári ýaqyt synynan abyroımen ótýdiń, ilgeri damı túsýdiń amaldary, dedi ol. Sheshen Memleket ornatý, ony qalyptastyrý deıtin kúrdeli úderisterge qatysýdy Alla kez kelgen kisiniń peshenesine jaza bermegenin aıta kelip, óziniń de osy úrdiske atsalysqanyn aıtty. Sol bir eleń-alańda birazymyz Sizdiń janyńyzdan tabyldyq. Allaǵa shúkir, túıeniń aýǵan qomyndaı, er-toqymy moınyna ketken, tas shaınap, qum jutqan kezder artta qaldy. Nebir qıyndyqtardy jeńdik. Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyna aıaq bastyq. Talaı belden, talaı asýdan astyq. Ǵasyrǵa bergisiz jyldardy bastan keshtik. Berekeli, merekeli el boldyq. Táýelsizdik alǵanda qazaqtyń úlesi 39-aq paıyz edi. Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵynyń qarsańynda, taǵdyr synǵa túsken sol bir shaqta Qazaqstandy óz Otanym, bul meniń de táýelsizdigim dep qýanǵan, bir kisideı qoldaǵan ózge ult ókilderine qazaqtyń aǵa býyn aqsaqaldarynyń atynan shyn júrekten alǵys aıtýǵa ruqsat etińizder, dep bir qaıyrdy M.Joldasbekov. «Bólingendi bóri jeıdi» deıdi qazaq. Bólinbeıik, ylǵı osylaı birge bola bereıik, baýyrlarym! Elbasymyz Táýelsizdik alǵan kúnnen bastap yntymaq-birligimizdi tý etip keledi. Qazaqstan halqy Assambleıasyn da tatýlyǵymyz myzǵymasyn dep qurdy. Osy bir qasıetti uǵymdy jelbiregen Týymyzdaı, Eltańbamyzdaı, Ánuranymyzdaı, Ata Zańymyzdaı únemi qasterlep kelemiz. Biz úshin ómir súrýdiń, órkendeýdiń basqa joly joq. Nurly Jol, Qazaqstan joly osy! Odan ári M.Joldasbekov Qazaqstannyń álem moıyndaǵan beıbitshil, mámileger memleketke aınala bastaǵanyn aıtty. Byltyrǵy jylǵy tar kezeńde Reseı Prezıdenti V.Pýtınniń, Fransııa Prezıdenti F.Ollandtyń, Ýkraına Prezıdenti P.Poroshenkonyń, AQSh-tyń Memlekettik hatshysy D.Kerrıdiń, Japonııa Premeri S.Abeniń Aqordadan aqıqat izdep, aqyl surap kelýi; Elbasynyń Fransııaǵa, Anglııaǵa, Qytaıǵa barǵan saparlary; – sonyń kýási, dedi taǵy da. Arǵy-bergi zamanda qazaqtyń basyna mundaı baq qonǵan joq, mundaı dáýrendi qazaq basynan keshken joq. Osynshama bergen dáýletti kóterip tura alsaq bolǵany. «Qara qyldy qaq jaryp otyrsań da, ketedi bireý maqtap, bireý dattap», dep dana Tóle bı aıtpaqshy, adamnyń bári birdeı emes. Elbasy Qazaqstandy sútteı uıytyp, kúlli álemdi aýzyna qaratyp otyrǵanda, otbasy, oshaq qasynda kúńkildeýdiń, baıaǵy bir eski áýenge salýdyń endi jóni joq. Búginde Adam basqa, Zaman basqa, Qoǵam basqa, Zań basqa, deı kelip, M.Joldasbekov sózin myna tilektermen aıaqtady: «Jegenimiz dámdi bolsyn, Kıgenimiz sándi bolsyn. Elimiz máńgi bolsyn, Qazaqstan qatarynyń aldy bolsyn. Elimiz de, Elbasymyz da aman bolsyn, Qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zaman bolsyn!». Astana qalasynyń ákimi, «Nur Otan» partııasy Saıası keńesiniń múshesi Ádilbek Jaqsybekov óziniń sózinde egemen elimizdiń 25 jyldyq mereıtoıy aldynda partııa sezin ótkizý óte mańyzdy ekenin atap kórsetti. Sebebi, búgingi sezd – partııa jumysyn baǵalaıtyn jaýapty shara. Májilis pen máslıhattar saılaýlaryn birge ótkizý de óte oryndy. Partııanyń baǵdarlamasyn sapaly oryndaý el birligin nyǵaıtýǵa jáne ekonomıkanyń ári qaraı damýyna jańa serpin beredi. Sondyqtan, bizge júktelgen mindet te, jaýapkershilik te joǵary bolmaq, dedi Á.Jaqsybekov. Odan ári Astana ákimi táýelsizdik jyldarynda Prezıdenttiń «aıryqsha jobasy» dep tanylǵan elordanyń búgingi tynys-tirshiligine toqtalyp ótti. Qalyptasý jyldarynda Astananyń aımaqtyq jalpy óniminiń (AJО́) kólemi 156 ese ósip, 4 trıllıon teńgeden asqanyn, munyń shıkizatsyz aımaq úshin buryn bolyp kórmegen deńgeı ekenin jetkizdi. Jan basyna shaqqandaǵy AJО́ 3,5 mln. teńgeni qurap, respýblıkalyq ortasha kórsetkishten eki ese artyq bolǵan. Investısııa kólemi 40 ese artyp, 6 trln. teńgeni quraǵan, tek 2015 jyly ǵana ol 773 mlrd. teńgege jetipti. Sonymen birge, Á.Jaqsybekov Astanadan memlekettik bıýdjetke túsken kiris 63 ese artyp, 850 mlrd. teńgeni quraǵanyn aıtty. Astananyń óz kirisi 1997 jyldan bastap eseptegende 29 ese ósip, 200 mlrd. teńgege jetti, dedi ol. Sóıtip, Astana 2015 jyldan bastap respýblıkalyq bıýdjettiń 4 donorynyń biri bolǵan eken. Odan ári ákimAstananyń qurylys jumystaryna keńirek toqtalyp ótti. Jyl saıynǵy qurylys jumystarynyń kólemi 14 ese artty. Tek byltyr ǵana 750 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Eger 1997 jylmen salystyratyn bolsaq, onda búkil Qazaqstan boıynsha 1 mln. 344 myń sharshy metr turǵyn úı salynǵan edi. Astananyń qalyptasý jyldarynda 150-den asa iri áleýmettik nysandar iske qosyldy. Aqordanyń mamandandyrylǵan medısına klasteri ortalyqtarynda Qazaqstannyń turǵyndary ǵana emes, shetelderden kelgen qonaqtar da densaýlyqtaryn túzeıdi. Astananyń JOO-larynyń bedeli de alysqa tanyldy. Munda «Nazarbaev Ýnıversıtet» sııaqty ýnıversıtetterdiń úshinshi urpaǵy ómirge keldi. Qalamyz jumyssyzdyq degendi múlde bilmeıdi deýge bolady, 1 mıllıondyq qalanyń resmı tirkelgen jumyssyzdarynyń sany 2 myń ǵana bolyp otyr. Olarǵa usynylatyn vakansııalar sany birneshe ese artyq, dedi qala basshysy. Odan ári Á.Jaqsybekov elordanyń ındýstrııalyq múmkindikterine toqtaldy. Astana qalyptasý kezeńine aıaq basqanda munda jumys istep turǵan eki zaýyt ta jabylyp, qalada ónerkásip múlde bolmaǵan edi. Búgingi kúni Astanada túrli salanyń ondaǵan kásiporyndary jumys isteıdi. Olardyń kóptegen ónimderi eksportqa shyǵarylady. Sóıtip, 18 jylda ónerkásip óndirisi 23 ese artyp, 344 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilgen. Búgingi kúni munaı jáne basqa da shıkizat rynogynda toqyraý bolyp tur. Al Astana, munaıy men basqa da resýrstary joq aımaqtar jańa tehnologııalyq óndirister engizip, logıstıkalyq ınfraqurylymdar jasap, ındýstrııalyq damýdyń tamasha úlgisin kórsetip otyr. Sonyń ishinde Elbasynyń talabyna saı shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy joǵary deńgeıge jetkizip otyrmyz. Muny ekonomıkalyq eń basty baǵdar retinde Prezıdent óziniń barlyq baǵdarlamalyq qujattarynda atap ótti. Búgin men sizderge Astanadaǵy aımaqtyq jalpy ónimniń 61 paıyzyn shaǵyn jáne orta bıznes qurap otyrǵanyn maqtanyshpen jetkize alamyn, dedi Á.Jaqsybekov. Bul respýblıkalyq ortasha kórsetkishten bes ese joǵary eken. Al ákim ári qaraı EKSPO-2017 kórmesine daıyndyqtyń oıdaǵydaı júrgizilip jatqanyn atap ótti. Bul ǵalamdyq jobanyń iske asýyn biz Astananyń barlyq salasyn damytýǵa serpin bolady dep sanaımyz, deı kelip sóziniń sońyn Á.Jaqsybekov: «Uly Dala eli – Otanymyz órkendeı bersin! Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn! Qazaqstan jasasyn! Elbasy jasasyn!» – dep aıaqtady. Kaspıı óńirlik zamanaýı kolledjiniń dırektory Baqytgúl Hamenova óziniń sózin: Eń aldymen, jas urpaqty tehnıkalyq kásipterge baýlıtyn 780 kolledjde eńbek etetin 38 myń ustaz ben jarty mıllıon shákirttiń atynan Sizge zor alǵysymdy bildiremin», dep Prezıdentke rızashylyǵyn jetkizýden bastady. Sizdiń Qazaqstan halqyna Joldaýyńyzda bergen tapsyrmańyz boıynsha barshaǵa birdeı tegin kásiptik bilim berý baǵdarlamasy qolǵa alynýda. Bul bizdi azamattaryn tegin kásiptik bilimmen qamtamasyz etetin dúnıejúzindegi birden-bir, teńdessiz el etedi. Qazaqstan óz Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıli belesinde halqy kásibı ult bolýǵa bet burǵan biregeı memleketke aınalýda. Onyń basty sebebi, bizdiń Elbasymyz – 9 jyl boıy bolat balqytyp, shynaıy eńbekte shyńdalǵan tulǵa, dep jalǵastyrdy óz sózin sheshen. Odan ári B.Hamenova Sizdiń eńbek jolyńyz árbir jasqa ómirlik úlgi. Siz eń aldymen eńbek adamynyń qamyn oılaısyz, jaǵdaıyn jasaısyz, deı kelip, búgingi tańda Qazaqstan úshin eń qajetti nárse – tehnıkalyq kásip ıeleri. Siz jolyn ashqan myńdaǵan jas qazir – «Nurly Joldyń», ındýstrııalyq damý baǵdarlamasynyń mamandary, dedi. Odan ári ol ózi qyzmet etetin kolledj týraly baıandady. Bizdiń kolledj 15 mamandyq boıynsha bilim beredi. Túlekterimiz joǵary suranysqa ıe bolyp, tipti, bolashaq jumys oryndaryn tańdaıtyn dárejege jetti. Qazir Atyraý óńirindegi transulttyq kompanııalardyń ózderi bilikti mamandardy alystan izdep áýre bolmaıdy. Bizdiń shákirtterimiz kez kelgen sheteldik mamanmen básekelestikke túse alady. Biz barlyq oqýshylarǵa Sizdiń tapsyrmańyzben tegin bilim berip, dýaldy júıe arqyly biliktilikterin shyńdap, qajet bolsa, qaıta daıarlyqtan ótkizip, eń bastysy, eńbek etemin degen adamǵa barlyq múmkindikterdi jasap otyrmyz, dedi B.Hamenova. Kelesi kezekte ol óziniń Elbasyn kórgenin ómiri umytpaıtynyn, aýylǵa barǵan soń búkil elge aıtyp beretinin jetkizdi. Búgingi kúni birlik pen beıbitshilik basty ustanymy bolǵan «Nur Otannyń» 940 myń múshesiniń 62 paıyzy áıel-analar eken. Álemdegi tolqýlar elimizdegi árbir anany da alańdatatyny haq. Al árbir ananyń armany – tynyshtyq pen turaqtylyq, beıbitshilik, urpaǵynyń alańsyz ósýi. Allaǵa shúkir, elimiz aman, jurtymyz tynysh. Búgingi kúni, Nursultan Ábishuly, ózińizdi kórip, júrekten shyǵyp, júrekke jeter sózderińizdi tyńdaı otyryp, bul synaqtardan da aman-esen ótetinimizdi, urpaǵymyzdyń bolashaǵy baıandy bolatynyn taǵy bir márte uqtym, dedi sóz sóıleýshi. Sońynan, «Nur Otannyń» aldyńǵy saılaýaldy tuǵyrnamasynda kózdelgen mindetterdi ýaqytynan buryn oryndap shyqqanyn, partııanyń jańa saılaýaldy baǵdarlamasy da tap-tuınaqtaı oryndalaryna barshanyń senetinin, sebebi, «Nur Otan» – istiń partııasy ekenin atap kórsetti. B.Hamenova sózin bir aýyz óleńmen túıindedi: Kókjıekten arǵy jaqty kóretin, El-jurtyna sheksiz qýat beretin. Soqsa-daǵy zamananyń daýyly, Barsha halqy tek sońynan eretin. Elbasyndaı eren tulǵa turǵanda Men elimniń erteńine senemin! Odan keıin sóz alǵan «Rodına» agrofırmasynyń bas dırektory Ivan Saýer «Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasynda Qazaqstannyń bolashaq ekonomıkalyq ósiminiń sheshýshi draıverleriniń biri agrarlyq sektor bolatyndyǵy bolashaqqa senim uıalatyp, sonymen qatar, jaýapkershilik júkteıtindigin jetkizdi. Ivan Adamovıchtiń aıtýynsha, buryn-sońdy agrarlyq salada aýyl sharýashylyǵy, agrarlyq ǵylym, jańa tehnologııalardy engizýde basty basymdyq bolyp tabylatyn ınfraqurylymdy damytý máselesi sheshilmeı kelgen edi. Biz álemdegi astyq eksporttaýshylardyń ondyǵyna senimdi túrde kiremiz. О́ıtkeni, qazaqstandyq bıdaı – álemdik brend. Bizde jarnamany qajet etpeıtin keremet otandyq tájirıbe jınaqtaldy. Ony «Rodına» agrofırmasynyń mysalynan-aq kórýge bolady. Jalpy ónimniń kólemi 5 mıllıard teńgege jaqyndady, mal sharýashylyǵy ónimi 3 jyl boıy 40%-dan astamyn quraıdy, bul – óndiristi ártaraptandyrýdyń joǵary deńgeıin kórsetedi degen sóz. Jyldyq ortasha eńbek ónimdiliginiń ósimi 17%-dan asady jáne 1 jumys isteıtin adamǵa 9 mıllıon teńgeden asty, degen delegat-dırektordyń sózi sezge qatysýshylardyń kókiregine kádimgideı senim uıalatty. Agrofırmada 1000 bas sıyrǵa arnalǵan malsharýashylyq kesheni salynyp, aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartysynda paıdalanýǵa berilmekshi. Aýyldy órkendetýge degen kelesi qadamdy memleket Ult Jospary jáne «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasymen birge jasaıdy. Ult Josparyn biz agrarlyqtardyń basty jospary retinde qabyldaımyz, dedi Ivan Saýer. Qazirgi ýaqytta «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha salynǵan 20 úıdiń aınalasyn kógaldandyryp, qonys toıyn toılaǵaly jatyrmyz, dedi agrofırmanyń bas dırektory. I.Saýer sóziniń sońynda partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasynyń nátıjesi oıdaǵydaı bolatynyna senimin bildirdi. Aral balyq óńdeý zaýytynyń aǵa sheberi Kúlmarııam Kemalova áýeli ózi týǵan Aral aımaǵynyń bastan keshken taýqymetine toqtaldy. Bir kezde Aral teńizi jaǵasynan 100 shaqyrymǵa alystap ketkenin barshańyz bilesizder. Araldyń tabanynan ushqan tuz Antarktıdadan tabylyp, qazaqtyń qasireti ǵalamdyq problemaǵa ulasty. Sol kezde ataqonysty qımaı, elde qalǵandardyń bar úmiti Siz edińiz, qurmetti Nursultan Ábishuly! – dedi Kúlmarııam Bolatqyzy Elbasyna qarap. Siz halyqtyń úmitin jalǵap, belsendi áreketke bastadyńyz. Soltústik Araldy qutqarýdyń «SARATS» jobasyn dúnıege ákeldińiz. «Ǵasyr jobasy» atanǵan osy jumystyń arqasynda Aralymyz qaıta oraldy. Kúlmarııam Bolatqyzy óz sózinde qazir Aral ǵana emes, buryn tandyry kepken tanapqa aınalǵan qanshama kól qaıtadan sýǵa tolyp, balyq aýlaý jáne ony óńdeý 10 esege kóbeıip, 2 myń jumys orny ashylǵanyn tilge tıek etti. О́zi jumys isteıtin kásiporyn jylyna 6 myń tonna ónim shyǵaryp, Araldyń balyǵy Reseı, Grýzııa, Ýkraına, Ázerbaıjan, Polsha, Avstrııa, Germanııa, Gollandııa, Túrkııa men Norvegııaǵa eksportqa shyǵarylatynyn rızashylyq sezimmen baıandady. Elimiz úshin qazirgideı jaýapty shaqta altyn besik – aýyl halqy Sizdiń janyńyzdan, Siz basqaratyn «Nur Otan» partııasynyń janynan tabylady, dep túıindedi óz sózin K.Kemalova. Qarapaıym jol sheberi jáne qarapaıym partııa múshesi «QazaqJolQurylys» JShS Soltústik-shyǵys fılıalynyń sheberi Dmıtrıı Sýrskıı aıtqan sóz delegattardy baýrap aldy. Ol eń aldymen «Nurly Jol» baǵdarlamasyna óziniń sheksiz alǵysyn bildiretinin aıtty. Bizder, jolshylar úshin eńbek jaǵdaıy jasalǵan. Laıyqty jalaqy da, erteńge degen senim de bar, dedi Dmıtrıı Vladımırovıch. Sondaı-aq, ol Pavlodarǵa jaqyn mańda Ertis arqyly ótetin jańa kópir qurylysy aıaqtalyp qalǵanyn aıtty. Alǵashqy mashınalar legi osy kópir arqyly bıyl ótetin bolady. Bizdiń kópir – Ortalyq Azııadaǵy eń uzyn kópir. Biz ony «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń alǵashqy nysandarynyń qatarynda tapsyramyz. Ol «Batys Eýropa – Batys Qytaı úlken halyqaralyq jobasynyń bólshegi bolyp tabylady, dedi D.Sýrskıı. Dmıtrıı Vladımırovıch Elbasynyń arqasynda pavlodarlyqtardyń kópten bergi armany oryndalyp, atalǵan aımaq arqyly Qytaıdan Astanaǵa deıin, odan ári qaraı Reseıge deıin zamanaýı jolǵa ulasatynyn maqtanyshpen jetkizdi. Qarapaıym sheber óziniń sózin de ádemi túıindedi: «Nursultan Ábishuly, Sizdiń barlyq ıdeıalaryńyz adamdarǵa naqty paıda ákeledi. Bul «Nurly Jolǵa» da, Ult Josparyna da qatysty. Biz olardy «Halyqtyq jospar» dep ataımyz. О́ıtkeni, ol qarapaıym jáne barshaǵa túsinikti. Bizdiń partııamyz ótken saılaýaldy tuǵyrnamasynda aıqyndalǵan barlyq maqsattarǵa qol jetkizdi. «Nur Otannyń» jańa saılaýaldy baǵdarlamasyn ıgeretinimizge de senimdimin. О́z kezeginde «Qazaqstan barysy» týrnıriniń eki dúrkin jeńimpazy Beıbit Ystybaev Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń el sporty salasyna kórsetip kele jatqan qoldaýyna ekpin berdi. Men ǵana emes, osy zalda otyrǵan Ulan Rysqul, Gennadıı Golovkın, Ilıa Ilın, Serik Sápıev jáne basqa da chempıondardyń barlyǵy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qamqorlyǵymen úlken tabystarǵa jetti. Táýelsizdik jyldarynda talaı baıraqty básekelerde Kók Týymyzdy bıikte jelbiretti. Burynǵy zamanda alapat aıqastarda jeńiske úles qosqan batyrlarǵa handarymyz taıtuıaq syılaǵan. Osy dástúrdi jalǵap, «Qazaqstan barysy» týrnırinde maǵan Elbasy altyn taıtuıaq syılady. Bul – meniń sporttyq jolymdaǵy eń úlken marapat, dedi B.Ystybaev. Al telejúrgizýshi Maııa Bekbaeva Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń áıelder qaýymyn únemi qoldap-qýattap kele jatqanyna toqtala kelip, kópultty elimizdegi tatýlyq pen yntymaqtyń berik ornap otyrǵanyna nazar aýdardy. Qazirgi tańda álemde túrli kıkiljińder oryn alyp jatyr. Bul jaǵdaıattar bizge el birliginiń, qoǵamymyzdaǵy ózara kelisimniń qanshalyqty mańyzdy ekenin uqtyrady. Bizdiń Otanymyz Elbasy saıasatynyń arqasynda yntymaǵy jarasqan qýatty elge aınaldy, dedi. Buǵan qosa, ol «Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasy turaqtylyq pen ornyqty damýǵa úndeıtinin jetkizdi. «Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi» aksıonerlik qoǵamy jentek óndirý fabrıkasy dırektorynyń orynbasary Rýslan Ismuhambetov óz sózin osydan 8 jyl buryn Rýdnyı qalasynda Elbasymen kezdesken sátin eske alýmen bastady. Sonymen birge, ol Elbasy Joldaýynda atap kórsetilgen, 2017 jyly qolǵa alynǵaly otyrǵan barshaǵa arnalǵan tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý isiniń mańyzdylyǵyna toqtala kelip, elimizde ındýstrııalandyrý saıasatynyń durys júrgizilip kele jatqanyn sóz etti. Buǵan qosa, R.Ismuhambetov «Sokolov-Sarybaı» kombınaty qazirgi qarjy qıyndyqtaryna qaramastan, jumys oryndarynyń qysqarýyna jol bermeı otyrǵanyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, bul kásiporynnyń ónimderi otandyq naryqqa jáne Reseı men Qytaıǵa jóneltilýde eken. Qaraǵandy oblysyndaǵy «KazPlast» JShS bas dırektory Sergeı Vodko jıyn barysynda ózi basqaratyn kásiporynnyń jumysymen tanystyryp ótti. Bizdiń kásiporyn sońǵy ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan, álem boıynsha qubyr óndirý salasyndaǵy úsh tańdaýly zaýyttyń biri. Onda jylyna 600 tonna ónim shyǵarylady, dedi S.Vodko. Budan bólek, spıker elimizdiń táýelsizdik jyldaryndaǵy tabystary jóninde aıta kelip, el damýynyń basty kepili bolyp otyrǵan el birliginiń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Sondaı-aq, ol «Nur Otan» partııasynyń halyq seniminen shyǵyp, kóptegen ıgi isterge uıytqy bola beretinine senetinin jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, Elbasy usynǵan reformalar Qazaqstandy damýdyń dańǵyl jolynan adastyrmaıdy. «Nazarbaev Ýnıversıtet» stýdenti Dáýren Leshan memleket tarapynan jastardyń bilim alýyna barynsha jaǵdaı jasalyp otyrǵanyna toqtala kelip, osy qoldaýdyń arqasynda ózi de zaman talabyna saı bilim nárimen sýsyndaýǵa múmkindik alǵanyn jetkizdi. Meniń ákem – ınjener, al sheshem – muǵalim. Olar jastaıymnan meniń sanama adam ómirinde bilimniń orny bólek ekenin quıyp keldi. Sondyqtan da men bilim alýǵa qushtar bolyp óstim. Osy qushtarlyqtyń arqasynda men Elbasynyń bastamasymen ashylǵan «Nazarbaev Ýnıversıtetke» oqýǵa túsýge múmkindik aldym. Osy oqý ornynda alǵan bilimim maǵan ǵylym grantyn ıelenip, Fransııadaǵy jetekshi ýnıversıtetterdiń birine baryp oqýyma jol ashty, dedi D.Leshan. Onyń aıtýynsha, qazaqstandyq jastardyń sheteldegi qurdastary elimizdiń kóptegen stýdentteriniń «Bolashaq» baǵdarlamasymen álemdegi tańdaýly oqý oryndarynda tegin bilim alatynyna qyzyǵa qaraıdy. Buǵan qosa, ol elimizdiń irgeli jetistikterin maqtanyshpen sóz etti. Qazaqstannyń aldynda aldyńǵy qatarly 30 eldiń qataryna kirý mindeti tur. Qazirdiń ózinde bizdiń memleketimiz bul baǵytta jaqsy nátıjelerge qol jetkizýde. Máselen, IýNISEF-tiń baǵalaýy kórsetip bergendeı, búginde Qazaqstan jastardy qoldaýdyń jahandyq ındeksi boıynsha 27-orynǵa jaıǵasty, dedi D.Leshan. Sóziniń sońynda ol «Nur Otan» partııasynyń jemisti qyzmeti odan ári jalǵasyn taba beretinine, ásirese, qazaqstandyq talantty, maqsatker jastar bul saıası uıymnyń tyń bastamalaryna únemi qoldaý bildiretinine senim bildirdi. Sonymen, «Nur Otan» partııasynyń kezekten tys XVII sezi óz jumysyn aıaqtady. Aıtýly jıyndy qorytyndylaǵan Elbasy, partııa Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev barsha qazaqstandyqtarǵa, sezd delegattaryna el ıgiligi úshin atqaryp jatqan jumystarynyń tabysty bolýyn tiledi. «Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.