Aıgólek

Shilde túskeli beri Almatyny býlyqtyra býǵan, tymyrsyǵan, tynys taryltqan qa­pyryq edi ol. Kesheli beri sol qatalatqan aptaptyń beti qaıtty. Qońyr salqyn samal lebi bilindi. Aýyq-aýyq ótkinshi jańbyr da jaýyp ótedi. Aspan kók teńizdeı kógerip, bir sát shańqıyp turyp ashylady. Endi birde kún kózin aq túbitshe sozylǵan aqsha bulttar ja­bady. Naızadaı shanshylǵan kók terek­terdiń basy baıaý ǵana teńseledi, shańnan tazarǵan japyraqtar sybdyrlaıdy, diril qaǵady. Úı irgesinde damylsyz júgirgen ar­yqtaǵy sý­dyń syldyrlaǵan kúmis úni, shy­ryl­daǵan torǵaılardyń birqalypty ý-shýy… Jaýyn­nan keıin kóterilgen yp-ystyq bý… Osy qubylystyń bárine terezeden kóz salǵan Baqytjan bir jánnat baqtyń tórinde otyr­ǵandaı qumarlyq otyna balqydy. «E, bul «Aıgólegiń» endi qandaı-qandaı jerlerdi sharlaıdy deısiń, Baqytjan!» Ol lebinen jalyn urǵan Qurmanbek Jandarbekovtiń tebirenisti lebizin estip otyrdy. Telefon shyldyr ete tústi. Baqytjan trýbkany kóterdi. – Allo, bul kim eken? – Baıqadamovtyń úıi me? – Iá. Beıtanys qońyr ún sál bógelip, kúr­singendeı boldy. Kúdikshil, sekemshil Baqyt­jan ań-tań. – Allo… allo! Baqytjan degbirsizdene tutyǵyp: – Bul kim? – dedi juqaltań sirińke júzi dýyldap. – Úıińde telefonyń bar eken… – Iá, ıá.. – Bul Muhtar Áýezov! – M…Mu- ha-a? Muhtar aǵa-a! – Sen óziń otyz segizinshi mektepte muǵa­limsiń ǵoı? – Iá, Muha-a… – О́ziń neshe jansyń? – On bir janbyz. Úı tar. Qurqyltaıdyń uıasy… Telefon osy. О́zim matematıkpin. Fı­zıkadan da sabaq beremin. – Úniń bir túrli ǵoı ózi. Álde asyǵyp tursyń ba? – Jo-oq, Muha-a. – Telefon soqqanym – jazǵan mýzykań jaıynda… Muhtar Áýezovtiń sap-salqyn zildi úni Baqytjannyń mysyn basyp bara jatty. Ol tili kúrmelip, tula boıyn birese ystyq ter, birese sýyq ter býdy, trýbkany ustaǵan qoly dirildep, Muhtardyń sóz syńaıyn kútti. – Ihim, ihim… ıá, áýeli óz áýletińdi aıtshy? Eptep habarym da bar edi, – dep Muhtar taǵy da irkile toqtady. Baqytjan birden ne derin bilmeı, úndemedi. – Tuqymyńda ónerli adamdar bar ma edi? – Shegetaı degen ájem ánshi edi, Muha, – dedi Baqytjan. – Qandaı ánderi esińde? Ándi eskilikti kisiler saqtaıdy ǵoı. – O, ánderi kóp edi. Mysaly, «Toıbazar» áni… – О́z shesheń she? Úrzıpa jeńgemizdi aıtamyn… – Á, án salady, dombyra tartady. Torǵaıda alǵash ret Keńes ókimeti ornaǵanda, ákem ekeýi oıyn-saýyq úıirmesin uıym­das­tyrǵan. Ákem de dombyrashy, ánshi… Áli esimde, Ahmet aǵa…– dep Baqytjan eptep sheshile bastady. – Qaı Ahmet? – Baıtursynov Ahmetti aıtam, Muha, – deı bergeni sol edi, Muhtar julyp alǵandaı qatqyl únmen: – Ákeń biletin ánder! – dep oqys buryp kep jiberdi. Susty únnen sasqalaqtaǵan Baqytjan Ahmet aǵa ákemnen «Hararaý» ánin, al ákem Ahmet aǵadan «Aqqumdy» ólerdeı qyzyǵyp tyńdaǵan. Ekeýi «O, shirkin, Arqanyń án­deri!» desip, tolǵanyp otyratyn-dy. Ákem­niń daýysy lırıkalyq barıton edi, Muha. – «Aıgólekten» buryn án jazyp pa eń? – «Pıoner marshy» degen ánim bar. – Taǵy… odan basqa… – Odan keıin «Stalın týy astynda» degen ánim… – Ihim, – dedi Muhtar yńyrana, – «Aıgólektiń» sózin kim jazdy? – Nyǵymet Baımuqamedov. – Sen… – Muha… tyńdap turmyn sizdi… – Sen … – dedi kúrsine qınalǵan Muhtar, – maqtanysh úshin balalyq jasap… óziń jeńiltek ekensiń… álgi bir kisiniń… túsinip tursyń ba? Nege úndemeısiń? Bul sóz zer­deńe jetpedi-aý, Ahmet Baıtursynovtyń esimin aýyzǵa ala berme… Al jaqsy, – dedi Muhtar salqyn ǵana myrs etip, – jaqsy! Túkke túsinbeı dal bolǵan Baqytjan qyl ústinde qyltyldap esi shyqty. – «Jaqsy» dep turǵanym – úlken júrek súıinishim. Kóp-kóp oılap, aıtsam ba, dep júrgen oıym edi, Baqytjan inim. Sen bala emessiń, ómirdiń ne ekenin bile bastadyń, ańǵaldyǵyń da bar shyǵar. Oǵan mineziń, jastyǵyń kináli… – Iá, Muha, ıá… – Kóp beıbaq óz jolyn taba almaı sendeledi. Shatpyraqtap dińkeleıdi. Sóıtip, ol ónerpaz bolsa káni… ári-sári bop, sandalyp orta jolda qalady. Sen óz jolyńa túsipsiń, Baqytjan, ol – ońaı jol emes. Bul tańdaýdy saǵan sáýleli mýzyka arqyly táńirdiń ózi beripti. Mýzykant bop, mýzykamen ómir súr­genge ne jetsin. Sonyń nury, sonyń lebimen aıaǵyńdy erkin, nyq bas. Táltirekteme. Jan-jaǵyńa jaltaqtama. Has júırik tek aldyna ǵana qaraıdy. Tótenshe páleden aman júr, aınalaıyn… – Muha, bir kómegińiz… – Iá… – Muha… myna telefon sor boldy maǵan. Shyldyrlaıdy. Zárem qalmaıdy. Qorqam. «Bul kim?… Baıqadamov pa?» Osy bir sýyq ún… – Bilemin ol jaıdy, – dep Muhtar onyń aldyn kese sóıledi. – Meni NKVD… – О́te jaqsy bı – «Aıgólek»! – Ákem úshin NKVD… – Endi Sharanyń ansambline de jol ashyq! Ol «Aıgólekpen» jaınaıdy. Qandaı kórkem bı! Dúnıe Sharanyń úıirile tolqyǵan lebimen dóńgelenip jatady. «Aıgólegiń» shattyq sha­paǵy bop shashyla bersin, Baqytjan! – Men sizge ákemniń jaıyn aıtaıyn dep… – Men ne dep turmyn? Sen ne dep tursyń? Talant pen túısik eki dúnıe me? Birden sóz uq­paıtyn nesiń óziń? Saǵan endi ne deýim kerek? – О́letin boldym, Muha… Muhtar kókirek kere kúrsindi. Ýhilep turyp sharshaýly sózin qaıta jalǵady: – Kóp ómir alda, oǵan kele-kele kóziń jetedi áli. Se­niń sybaǵań – ónerde. Onda óz úlesiń bar. О́ner joly – qaq­ty­ǵys… tartys... eges… ári rahat! Bár – bárine «Aı­gó­­l­egińdeı» jarqyn mýzykań jar bola júrsin, aı­nalaıyn. Sharanyń nazaryna qalaı jaqsy ilik­kensiń. Jón-aq! Men seni ózim izdeımin. Bár-bá­rin aqylǵa jeńdirgeısiń. Osymen sóz támam… Baqytjan da kókiregin qysqan óksikten sál jeńildegendeı bop, áıtse de tańǵalysty kúıde trýbkany jaılap ornyna qoıa berdi. Júzi sýyńqyrap oıǵa batty. «О́te jaqsy bı – «Aı­gólegiń»! Osy sóz salqyn tartqan júregine dyz etkizip qan quıdy. Mundaı tolǵanys ústinde oı da júırik. Biri ustatpaı qashady, biri úıirilip ózi keledi. Ol sál ezý tartyp, áldenege súısingendeı boldy. Biraq, kóz aldyna taǵy da muń perdesi tartyla qaldy. «Joq, sen endi jasqanyp, tartyna berme, Baqytjan! Oý, men de birdemeni sezemin. Mende de án uǵatyn túısik bar. Myna «Aıgólek» óz júregińniń lúpili. Bul baıaǵy ájeler aıtatyn «Aıgólektiń qulpyrǵan, ózgeshe túrlenip, jańarǵan túri. Sen munyń qoltyǵyn sógip, adymyn uzartyp, aıdynyn keńeıtip jiberdiń. Bul seniń óz «Aıgólegiń!» Kim? Kim aıtýshy edi bul sózdi? Baqyt­jannyń kózin ystyq jas kúıdirip ótti. Keshe ǵana sonaý Oral oblystyq komsomol komıte­tiniń hatshysy bolyp, jaınap ósip kele jatqan jezdesi, Danabıkeniń jan joldasy Aryslan Qojahmetov osylaı demeýshi me edi. Mine, úshinshi jyl… Aryslan jezdesi joq endi. «Qarǵys atqyr otyz jetinshi jyl!». Baqytjan ornynan tura bergende syrttan Danabıke apasy julqyna sóıleı kirdi. – Ádilet bar! Ol joq bolsa myna dúnıe tul bolar edi. Aqtyq demim bitkenshe arpalysyp kóreıin. О́lgen ákem tirilmeıdi. Biraq, arýaǵyn óltire qoımaspyn! Danabıke reńi qashyp, sostıyp turǵan Baqytjanǵa bir qarap qoıdy da qalshyldaǵan kúıi kereýettiń shetine otyra ketti. Baqytjan ne bolǵanyn bildi. NKVD-ǵa barǵan kúni Danabıke dál óstip qany qaraıyp, búlinip keledi. «Búgin de NKVD…» dedi saryla ýaıym shekken Baqytjan. Oǵan Baqytjannyń ózi de jıi-jıi shaqyrylyp júrgen-di. Esil áke… Baıqadam Qaraldın! Torǵaı eli­niń bir marǵasqasy! Keshegi Amangeldi batyr­dyń jan serigi! Endi sol Baıqadam Qaraldın «halyq jaýy!» 1880-92 jyldary Torǵaı óńirin eki ret surapyl jut turalatty. Qaratorǵaı bolysy Baımurat pen onyń uly Aıtqul bı – bular Baıqadamǵa shóbere bop keledi. Aıtqul men Baıqadam maldan basqa esh qareketi joq beıǵam elge egin egýdi úıretip, qyryqtan astam áýletti ashtyqtan qutqardy. Dala qazaǵynyń ómirinde kezdese bermeıtin osyndaı isteri úshin Aıtqul men Baıqadam kúmis medal aldy. Baıqadamnyń bir «kinási» osy! 1904 jyly 12 maýsym kúni Baıqadamnyń basshylyǵymen Torǵaı ózenine kópir salyndy. Bul patsha úshin emes, el úshin istelgen is edi ǵoı. Al, 1909 jyly Torǵaı men Syrdarııa ob­lystarynyń jer-sýyn, jaıylym-qystaýyn zert­tegeni úshin gýbernator Strahovskıı Baı­qadam Qaraldınge alǵys jarııalady. Tyrnaq astynan kir izdegen páleqorǵa bul – Baıqa­damnyń ekinshi «kinási». 1910 jyl, 5 qarasha. Baıqadam Qaraldın Qabyrǵa ózeniniń ústinen Albar bóget sý júıe­sin tartty. Egin jaıqaldy. Orynbor gýberna­tory Evarsmannan taǵy da bir alǵys. Bul – úshinshi «kiná». 1910 jyldyń 20 qarashasynan Baıqadam Torǵaı ýezdik basqarmasynda kolledjdik regıstrator. Tilmash! Oraıyn keltirse bul da «kiná» eken. Al 1928 jyldyń 30 qazany kúni Batpaqqara aýdanyndaǵy ekinshi aýyldyń azamaty Baıqa­dam Qaraldındi baı dep mal-múlkin konfıskiledi, oǵan Amangeldi batyrdyń ólimine kináli degen aıyp taǵyp, jalǵan qaýeset taratyldy. Arada alty jyl ótti. Baqytjan jetinshi jyly KazPI-di bitirdi. Almatynyń kitaphana tehnıkýmynda sabaq berip júrip, qyzmetten qýyldy. Odan otyz segizinshi, otyz toǵy­zyn­shy… mine, qyrqynshy jyl… Áli úreıli. NKVD-ǵa birde Danabıke, birde Baqytjan shaqyrylady… Al, ómirdi qara! Onyń óz zańy, óz áýeni bar. Polshasynan bezip, shermende bop júrip, qasi­retti janarynan úzilgen ystyq tamshy qýa­tymen nebir nurly mýzyka tókken Shopen tá­rizdi osylaısha bir súısindirip, bir kúıindirgen aýmaly-tókpeli kúnderde bul Baqytjan «Aı­gólegimen» dúnıeni tań shapaǵyna bólegisi keledi. Á, ol solaı boldy da ǵoı. Muhtar Áýezovtiń jańaǵy bir sózi! Ony ol kútip pe edi? Ekiniń biri nana ma soǵan? «Jo-joq, ómirde zulym­dyqtan basqa jaqsylyq bar, mahabbat, meıirim bar. Muhtar aǵaı sııaqty zııaly jandar bar». «Aıgólek» – dál osy tunjyratqan aýyr sátte de ony sergitip, esin jıǵyzdy. Telefon bezek qaqty. Ekeýi onsha qozǵala qoımady. Árqaısysy óz oıymen álek. – Bar. Tyńdashy, Baqytjan! Baqytjan túri buzyla tú­­regelip baryp telefon trýb­kasyn kóterdi: – Al… ne? – dep aıǵaı saldy. Danabıke selk ete qaldy. – О́ı! Esiń durys pa? Qyzaryp ketken Baqyt­jan Danabıkege kóz qıyǵyn salǵan da joq. Trýbkany sy­ǵymdaı ustaǵan kúıi: «Taǵy terge! Apar da jap!» – degen kúıi qalsh-qalsh etken onyń júzine kenet qyzyl boıaý júgirdi. – A? Qudaı atty meni, aǵa… Qurmanbek aǵasyz ba? Oý, Qureke… Men sizdi álgi bir qylı kóz tergeýshi me dep… Sol ǵoı basqan izime shy­raq alyp túsip... Alla-aı, únińiz qatty uq­saı­dy eken. Ol da qyryldap sóıleıdi, pát­shaǵar… – Keshirińiz, repetısııa deısiz be? Baram. Keshki jeti. Áli eki-úsh saǵat bar. Muhtar aǵa da repetısııaǵa kele me? Ǵajap-aı! Maǵan Muhtar aǵa telefon soqty. Álginde ǵana… О́zi bógelip-bógelip sóıleıdi eken. Alǵashynda tipti kim ekenin tanymaı… taǵy da NKVD-nyń bireýi me, syz­dap turǵan dep, zárem ketip… Joq, birte-birte jumsaq qońyr úni ashyla tústi. Muhtar aǵa ekenin bilip, ýh dedim ishimnen. «Aıgólekti» jaq­sy kórip deısiz be? Iá, Muhań onysyn aıtty. Danabıke Baqytjanǵa tesile qadalǵan kúıi jetedi degendeı yńǵaı tanytty. – Bizdiń Danash apaı meni kóp sóılep kettiń dep ursyp tur, – dep laq etkizgen Baqytjan Qurmanbekpen sóılesip bitti. Danabıke ekeýi birazǵa deıin únsiz túıildi. – Jańa ǵoı, Muhtar Áýezov telefon soqty desem, nanbas ediń, Danash, – dedi Baqytjan. – Qosyp jiberetin ádetiń bar. Keı sózińe senbeıtinim ras, – dep Danabıke zorlana ezý tartty. – Muhańnyń peıili durys eken maǵan, – dedi Baqytjan Danabıkege jyǵyla sóıleıtin ádetimen. – Biz qajydyq deımiz al. Muhańnyń taý­qymeti… Zaman túzý bolsa Muhańdaı adam­nyń ár sózi dárý bop, bolashaq úshin iske asyp jatar edi ǵoı. Sharanyń ansambli úshin de sóılesip kórip edi, joǵarǵy jaqpen, sózi ótpedi. Soǵan qınalǵanyn kórseń. Biraq, kúńirene kún keshken Muhań syndy danalardyń kóregen oıynyń baǵyn ashatyn ońtaıly sát týar bir. Ishteı so­ny tileıik degen Danabıke endi bir sát Baqyt­janǵa emirene kóz saldy. O, ebelekteı elpildegen qulynym! Muhań… Kúlásh… Shara… Qur­manbek… Osy kisilerdiń kóleńkesinde júrseń, taryǵa qoımassyń. Bar, búgingi repetısııaǵa! Sharanyń ár bıi bir ǵajaıyp ómir emes pe?! Baqytjan taǵy da «Aıgólektiń» partıtý­rasyn aldyna jaıyp salyp, oıǵa shomdy. Oǵan ár nota juldyz bop jarqyrady, tańǵy shyqtaı móltildedi. Partıtýradan Almatynyń gúldi alańynyń juparyn jutyp, Alataýdyń myń buralǵan ózenderiniń erke tolqynyn kórdi. Baqytjannyń kókiregi bı álemi bop dúbir­ledi. «Aıgólektiń» partıtýrasyna taǵy bir úńile berip edi, Qurmanbekpen, Sharamen júz­desken kúni esine tústi. Almatydaǵy Amangeldi atyndaǵy otyz segizinshi orys-qazaq orta mektebi… Bir kúni, ıá, otyz toǵyzynshy-qyrqynshy oqý jylynyń ba­syn­da qalalyq komsomol komıtetiniń tap­syr­masy boıynsha Kúlásh Baıseıitova, Shara, Qur­manbek Jandarbekovter kelip, oqýshy­lar­dyń ónerpazdar úıirmesiniń jumysyna qyzý kirisip ketken-di. Baqytjan osy mektepte mu­ǵalim, oǵan qosa oqýshylar horyn, orkestrin basqarady. Kezekti bir ázirliktiń aıaqtalǵan kezi. Bir top qyz «Aıgólekke» bılep júrdi. Sálden soń ártister de, balalar da jón-jónine tarady. Bir kezde jurttyń sońyn ala shyǵa bergen Qur­manbek: – Baqytjan inim, sen erteń keshke bizdiń úıge kelip, bir shaı iship ketshi, – dedi. Sál ańyryp qalǵan Baqytjan: – Jaqsy, aǵa! Kelem! – dedi yńǵaısyzdana qysylyp. Erteńinde Baqytjan Fýrmanov pen Kalının kóshesiniń qıylysqan je­rindegi záýlim sur úıde Shara men Qur­man­bektiń syı-qurmetin kórip, jıhaz toly sáý­letti keń zalda kóńili ósip otyrdy. Syrtta qańtar aıynyń syqyrlaǵan aıazy. Dám ústinde Qurmanbek Baqytjandy birden sózge tartty. – Seniń biraz ánderiń bar eken, Baqytjan. Mýzykadan da bilimiń jap-jaqsy sııaqty. – Orynborda Álibı Jangeldın ashqan úlgi-tájirıbe mektebin estýińiz bar shyǵar, sol mektep 1926 jyly Qyzylordaǵa qonys aýdardy. – Bilem. – Osy mektepte Vladımır Pershın degen mýzykanttan saýat ashtym. О́zi óte qaıyrymdy, izetti, elgezek jan edi. Shekti aspaptar orkestrinde oınadym. Horǵa qatystym. Álgi kisi maǵan bar altyn ýaqytyn bólip, mýzyka teorııasynan da dáris berdi. – «Aıgólegiń» jaıly aıtshy, – dedi osy sát Shara áńgimege aralasyp. – «Aıgólekti» men otyz jetinshi jyldyń aıaǵy, otyz segizinshi jyly biraz oılap júrip… Odan otyzynshy jyly atylǵan ákemniń «kiná­si» úshin biz qýǵynǵa túsip… sondaı jaǵdaıda otyz toǵyzynshy jyly aqyry án ǵyp shyǵar­dym. Ony áýeli ózimniń eki qaryndasym Kúnim­jan men Aısulýǵa úırettim. Ekeýi de ózim istep júrgen otyz segizinshi mektepte oqıdy, – dedi Baqytjan muńaıa sóılep. – Á, inim, ótti ǵoı bir kúnder. Qudaı endi onyń betin aýlaq qylsyn, – dep kúrsindi Qur­manbek. Úsheýi ún-túnsiz sarǵaıdy. – Sen «Aıgólekti» án deısiń, – dep mylqaý tynyshtyqty buzǵan Qurmanbek – Al, men… – Men de! – dedi kúlim qaqqan Shara jeńil kúrsinip qoıyp. – Biz… Qurekeń ekeýimiz «Aı­gó­lekti» bı deımiz! Bı! Tógilip, úıirilip tur ózi. – Qane, eptep  aıtyp kórshi «Aıgólekti»… Baqytjan qıpaqtady. Júzi órtendi. Eki ıyǵyn ebedeısiz qozǵap qoıdy. Sharanyń otty janary shydatpady. Jaılap ornynan turdy. Shamy jarqyraǵan keń zalda qaly kilem ús­tinde qamshydaı qatqan qaǵylez jigit qaratory júzi alaýlaǵan kúıi saýsaqtaryn syrtyldata oınatyp, qushaǵyn jaıa ándetip, bıleı jóneldi. Ánniń ekinshi shýmaǵynda Qurmanbekti sha­byt qysty, «Aıgólektiń» úshinshi shýmaǵy Sha­rany da tynysh otyrǵyzbady. Endi bir sátte eliktiń laǵyndaı lyp-lyp etip, aq sháıi kóıleginiń etegi urshyqtaı úıirile jazylyp, eki kózi jaquttaı jaltyldaǵan Shara bılep bara jatty, Baqytjanmen qatarlasyp. – Mine, jigit! Maǵan uqsaıtyn jeriń osy! – dep Qurmanbek saq-saq kúlip, eki alaqanyn shapalaqtap, jer-kókke syımaı qýandy. Shara men Baqytjan «Aıgólekti» qaıta-qaıta bıledi... Otyrys sońynda Qurmanbek oılanyp-tolǵanyp sóıledi: – Bul qańtar aıy, Baqytjan. Ortalyq komıtettegi jaýapty kisiler bizdiń oıymyzdy endi túsingen sııaqty. Aıtqan ýájimizdiń bá­rin qup aldy. Baıqaımyn, Muhtar Áýezov aǵań­nyń yqpaly boldy-aý deımin. О́zinen suraýǵa batpaı júrmin. Mundaıdy ózi de aıta bermeıdi. Biraq, ishimiz biledi. Bir nıettemiz. Isimiz ońǵa basqan sııaqty. Armenııadan asa bilikti baletmeıster Ilıa Arbatov sha­qyrylyp otyr. Ol kisi Sharany burynnan biledi. Sharanyń biraz bıleri qazirdiń ózinde ázir ǵoı. Úlken teatr baletiniń solısi Aleksandr Artemevıch Aleksandrovty estýiń bar ma? Sharaǵa horeografııa esigin ashqan osy kisi. – Oı, Qurekem-aı, bilimpaz baletmeıster men úshin táńir ǵoı, – dedi Shara janary jarq-jurq etip. – Álbette, Shara! Mine, Baqytjan, «Byl­­­qyldaq», «Balbyraýyn», «Kelinshek», «Aı­jan­qyz», «Qarajorǵa»… taǵy ne bar? E, «Sa­daq» bıi. Endi seniń «Aı­gólegiń»! Oı, Muhtar Áýezovtiń buǵan degen yqylasy. Keı­de ol kisi bala bop kete me, qyzyq. Seniń osy ánińe qandaı-qandaı asyl sózderin tók­ti! Kez kelgen zııaly jandardan estı beremiz be mundaı kóńil hoshyn, a?! Já… Biraz jaı aıtyldy. Alǵashqy premera – naýryz aıynda! Kóktem shyǵa Almatyda fılarmonııa zalynda Shara ansambliniń premera konserti boldy. Dúnıege bir-aq ret kelgen sulýlyq perishtesi syndy Shara aq bilegi aq shabaqtaı oınap, aıdyn kól­di syzǵan aqqýsha qanat jaıyp, «Aı­gólektiń» bylq-bylq etken erke nazdy áýenimen synaptaı syrǵydy; sharasy keń jaqut janaryna jaınaǵan jalǵan­dy jarqyrata syıǵyzyp, uly tirshilikke shýaq taratyp, oı, bir tolyqsydy-aı tógilip! Tolyqsydy-aı! Kóldeı shalqyp jas ómir, Tasyp jatqan shaǵynda, Kemerinen shalyqtap, Asyp jatqan shaǵynda, Oıyn oınap, án salmaı, О́ser bala bolar ma, Kúmis kúlki kórmeı ol, Kemeline tolar ma, Aıgólek-aý, Aıgólek, Aıdyń júzi dóńgelek. Aıgólek, dep án shyrqa, El bóbegi, kel, bóbek! – degen óleń joldaryna ishteı qo­syl­ǵan jurtshylyq Sharamen birge yrǵaldy. Konsert bitti. Sahnaǵa japatar­ma­ǵaı júgire shyǵyp, Sharany quttyqta­ǵan jandardyń dabyr-dúbiri basylyp, zal bos qalǵan sátte birinshi qatarda baǵanaly beri sabyr saqtap turǵan úlken shoǵyr – Muhtar Áýezov, Qanysh Sátbaev, Sábıt Muqanov, Ahmet Juba­nov, Ǵabıt Músirepov, Kúlásh, Qanabek Baıseıitovter, Qurmanbek Jandarbekov pen Ba­qytjan Baıqadamov… jáne Sharaǵa yqylas­t­y opera teatrynyń bıshiler toby júzderi gúl-gúl jaınap, júrekteri lúpildep turdy. Osy kezde Muhtar Áýezov: – Shara, sen endi myna Baqytjanǵa buryl. Bizdiń Baqytjan inimizdi dál qa­zir óń men tús arasynda desek bolady. Áli tol­qýly. Báıbishelerdiń sonaý baǵzy zamandar­dan beri balalardy óbektep, erkelete oına­tatyn qarapaıym ǵana ániniń eski jurnaǵy bop jetken kelte qaıyrmasynan qandaı tamasha án órip shyǵarǵan, bul Baqytjan! Ony sen, Shara, qandaı kórkem bı etip shalqyt­tyń búgin! Mezgil synyna tózip baqqan shynaıy óner esh ýaqytta ólgen emes. «Aı­gólek» sonyń jarqyn dáleli, – dedi tolǵana irkilip. – Al Baqytjanǵa ár shyǵarmańdy ha­lyqtyń tól áýezimen tamyrlas qyp, soǵan, tipti, uqsas etip… keıbir júni jyǵylyp, baǵy ashylmaı júrgen jupyny nusqalardyń reńin qulpyr­typ, múshe-múshesin jetildirip, ózge ándermen ıyǵyn teńestirip, boıyn túzep, jeter jerine jetkizip, ony qaıta tiriltip, osylaısha shyǵara ber, dep tilek bildiremin. Shara tógilte bılegen saıyn «Aıgó­lek­tiń» rahatyn kórdi, talaı eldiń sahnasyna shyraı berip, qazaqtyń ulttyq bıiniń klas­sıkalyq qudiretin tanytyp, mereıin kóterdi. Buǵan qyrýar mysaldardyń ishinen bireýin-aq aıtsa da jetkilikti. Qytaı Halyq res­pýblı­ka­sy­nyń astanasy Pekınde bolatyn resmı salta­natty jıyndarda Shyńjan ólkesindegi qazaq­tardyń óner juldyzdary ázirlegen konsertterde Abaı men Maıranyń ánderine qosa, mindetti túrde «Aıgólek» bıin oryndaý ádetke aınalǵan. О́ıtkeni, Qytaı halqynyń uly kó­se­mi Mao Sze Dýn «Aıgólekti» erekshe súıgen. …1960 jyldyń aqpanynyń jıyrma­syn­shy juldyzynda Baqytjannyń ákesi Baıqa­dam Qaraldın aqtaldy. Sol jyldyń jaz aı­ynda Muhtar Áýezov Amerıka Qurama Shtat­tarynda bolyp qaıtqan saparyn jer-jerde sel-sel áńgime etip, jıi-jıi kezdesýler ót­kizdi. Mereıi tasyǵan sol kúnderdiń birinde ol Baqytjanǵa telefon soǵyp: – Shirkin, ómir! Qalaı-qalaı qubylady, á? Sol bir úreıli, qaterli jyldarda súıikti ákeńniń qaıǵyly taǵdyryna kúıip júrip, ár nota­sy­na kóz jasyń tamǵan «Aıgólegińniń» shat­tyq bıi bop shyǵatynyn oıladyń ba, oılamadyń ba, ol ózińniń jan qupııań. Sonda ne qudiret bul?! Jazmysh tálkeginen jeńilmeıtin, sheginbeıtin jannyń álýeti, pármeni me? Keıde adamnyń jylap otyryp kúletini ras bol­ǵa­ny ma, Baqytjan inim? Sulýlyq ólmeıdi. Ádilet ólmeıdi. «Aıgó­lek» meniń júrek súıinishim. Shara qartaı­masa eken dep tileımin! – dedi. Bul – «Aıgólekke» ińkár kóńilmen sheksiz berilgen Muhtar Áýezovtiń sońǵy sózi boldy. Ilıa JAQANOV.