Dıplomatııa jańasha kózqarastardy qajet etýde

«ÁLEM. HHI ǴASYR» MANIFESI.

Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Bakýde BUU О́rkenıetter alıansi VII jahandyq forýmynda sóz sóıledi. Senat Tóraǵasy forýmǵa qa­tysýshylardyń nazaryn Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine aýdardy. «Bul jahandyq qataklızmniń jo­lyn kesip, joıqyn apattyń betin qaıtarý jolynda barsha álem qaýym­dastyǵy basshylyqqa alýǵa tıis ózekti qaǵıdattar usynylǵan bire­geı saıası qujat bolyp tabylady», dep atap ótti Q.Toqaev. Qa­zaqstan Prezıdenti qazirgi kez­degi birde-bir el soǵysta jeńimpaz bolmaıtynyn aldyn ala eskertip otyr. Jańa soǵysta jappaı qyryp-joıatyn qarýdy qoldanbaý múmkin emes bolady. Beıbit únqatysý men syndarly kelissózder memle­ketter arasyndaǵy barlyq talas-tartystardy retteýdiń negizgi kúshine aınalýy kerek. Sondyqtan, Elbasy ıadrolyq qarýdan tolyqtaı azat álemge qaraı dáıekti túrde ilgerileýge; ornyqty álem geografııasyn qalyptastyrýǵa; áskerı bloktardy túbegeıli joıýǵa; qarý­syzdaný úderisterin jańa tarıhı jaǵdaılarǵa beıimdeýge; qarjy, saýda-sattyq jáne da­mý salalaryndaǵy jahandyq báse­ke­lestiktiń ádiletti paradıgmasyn nyǵaıtýǵa shaqyrady. Q.Toqaevtyń pikirinshe, BUU О́rkenıetter alıansynyń aldynda adamdardyń sana-sezimin tereń ýlap jatqan mılıtarızm vırýsyna qarsy kúreske salmaqty úles qosý mindeti tur. «Beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, halyq­aralyq yntymaqtastyqty or­natýǵa, memleketterdiń turaq­ty damýyn qamtamasyz etýge jáne adamdardyń quqyǵyn qor­ǵaýǵa baǵyttalǵan BUU-nyń eń basty maqsattarynyń oryndalýyna soǵys qaýpi úlken qater tóndirip otyr. Mádenıetterdiń, dástúrlerdiń, dinderdiń, órke­nıetterdiń úndestikte tirshilik etýi halyqaralyq ahýaldy turaqsyzdandyrý áreketterine toıtarys beretin laıyqty ja­ýap bola alady jáne solaı bolýy tıis», dedi Senat Tóraǵasy. Q.Toqaev alıanstyń adamzat órkenıetiniń shynaıy qundy­lyqtaryn jastarǵa túsindirýdegi qyzmetiniń mańyzdylyǵyn atap ótti. Onyń pikirinshe, «kele jat­qan ónerkásiptik tóńkeris pen ekonomıkadaǵy túbegeıli óz­gerister jańa kózqarasqa ıe, eskishildikten, arazdyq pen daý-janjaldan azat jastardyń qa­lyp­tasýyn talap etedi». Forýmnyń «Inklıýzıvti qo­ǵam­darda qatar ómir súrý» taqy­ryby týraly aıta kelip, Q.Toqaev sharaǵa qatysýshylarmen máde­nı áralýandyqty saqtaý men damytýdyń qazaqstandyq táji­rıbesimen bólisti. «Búginde ár­alýandylyq – halyq birliginiń kepili, dedi ol. Etnosaralyq keli­simdi qamtamasyz etetin kons­tıtýsııalyq mártebege ıe organ – Qazaqstan halqy Assambleıasy jıyrma jyldan astam ýaqyt jumys istep keledi». Q.Toqaev ekstremızm men terrorızm qaýpine qarsy is-qımyl boıynsha keshendi jáne batyl áreket etip, zańnamalyq deńgeıde sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy. «Din men zorlyq-zombylyqtyń múldem bólektigi týraly san márte aıta berýge bolady, bul óz aldyna aqıqat nárse, alaıda dinı urandardyń tasasynda adam quqyqtary men bostandyqtarynyń taptalýy, terrorlyq shabýyldardyń jasalýy, adamdardyń urlanýy, vandalızm oryn alyp jatqandyǵyn da moıyndaý qajet», dep atap ótti Tóraǵa. Senat basshysy Qazaqstan BUU-nyń Zorlyqshyl ekstremızmdi boldyrmaý jónin­degi tutastaı is-qımyl josparyn iske asyrýǵa óz úlesin qosyp jatqanyn eske saldy. Tóraǵa О́rkenıetter alıan­sy­nyń maqsattary Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin shaqyrý týraly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev­tyń bastamasymen úndes ekenin atap ótti. Bıylǵy 31 mamyrda sezd aıasynda «Din terrorızmge qarsy» taqyrybynda konferensııa ótetini, onda túrli memleketterdiń parlamentshileri men dinı qaıratkerleri alǵash ret bas qosatynyn atap ótti. «Dinı faktordyń yqpaly aıtarlyqtaı ósip otyrǵan álemde dástúrli dıp­lomatııa jańasha kózqarastardy qajet etýde», – dedi Q.Toqaev. Jahandyq forým barysynda Senat Tóraǵasy Taýly Qarabaq tóńiregindegi jaǵdaı týraly saýaldarǵa jaýap bere kelip, Pre­zıdent N.Nazarbaev Reseıdiń birinshi Prezıdenti B.Elsınmen birge osy máselemen 1990 jyldary tikeleı aınalysqanyn eske saldy. «Ázerbaıjan – bizdiń dosymyz ári áriptesimiz, biz Armenııamen yqpaldastyq birlestikterde odaqtas bolyp tabylamyz. Bul kúrdeli máse­le Reseıdiń róli edáýir EQYU-daǵy Mınsk tobynyń aıasynda she­shilýi tıis dep sanaımyz», dep atap ótti Q.Toqaev. Senat basshysy sonymen birge BUU О́rkenıet­ter alıansy saıası qaıshylyq­tar men daýly máselelerden azat bolýy tıis ekenin atap ótti, Jahandyq forým jumysyn saıasılandyrýǵa bolmaıdy. Forýmda sóılegen sózinde «Biz forýmnyń taqyrybyna qatysty máselelerdi talqylaýymyz kerek, forým bizdi alshaqtatatyn halyqaralyq máseleler boıynsha málimdeme jasaıtyn tuǵyrnama retinde paıdalanylmaýy tıis», dedi. Bakýde ekijaqty kezdesýler aıasynda Q.Toqaev Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi boıynsha aýqymdy túsindirme jumystaryn júzege asyrdy. Odan basqa, Senat Tóraǵasynyń Ázerbaıjan Mıllı Medjlısiniń Tóraǵasy Oktaı Asadovpen kezdesýi barysynda eki memleket parlamentteriniń ózara is-qımylynyń keleshe­gi talqylandy. Q.Toqaev pen Geıdar Álıev atyndaǵy qordyń prezı­denti Mehrıban Álıevamen kezdesýde eki eldiń mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵy máseleleri boıynsha pikir almasyldy. Tóraǵa M.Álıevany Astanadaǵy Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń Kitap­hanasyn kórýge shaqyrdy. Jahandyq forým aıasynda Q.Toqaev BUU О́rkenıetter alıansi jónindegi BUU Joǵar­ǵy ókili Nasır Abdýlazız an-Nasermen jáne Belarýs Ult­tyq jınalysy Respýblıka keńe­siniń Tóraǵasy Mıhaıl Mıasnıkovıchpen kezdesti, dep habarlady Parlament Senatynyń baspasóz qyzmeti.