Keńes bastalmas buryn Elbasy kórme qalashyǵyn aralap, salynyp jatqan nysandardy kórip shyqqan bolatyn. Úkimet basshysy men mınıstrler, Astana qalasynyń ákimi, «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy, basqa da tıisti organdardyń basshylary qatysqan jıyndy ashqan Memleket basshysy halyqaralyq kórmeniń elimiz ben halqymyz úshin asa zor mańyzǵa ıe ekendigin atap ótti. Sheteldik meımandar men elimizdiń túkpir-túkpirinen keletin týrısterdi laıyqty kútip alyp, olarǵa durys jaǵdaı týǵyzý úshin jan-jaqty daıyndalý kerektigin aıtty.
– Biz búgingi jıyndy elimizde ótetin asa mańyzdy shara − EKSPO-2017 kórmesine 50 kún qalǵanda ótkizgeli otyrmyz. Táýelsizdik jyldaryndaǵy jetistikterimizdi aıtyp ótetin bolsaq, sonyń eń úlkeni halyqaralyq deńgeıdegi kórmeni ótkizý múmkindigin jeńip alǵanymyz. EKSPO-2017 – halqymyzdyń, Qazaqstannyń dárejesin álem aldynda taǵy bir satyǵa kóterýi kerek. TMD men Shyǵys elderiniń ishinde bizdiń elimiz bul sharany birinshi bolyp ótkizedi. Ony abyroımen atqarý halyqqa da, memleketke de, Úkimetke de úlken syn. Kórmege 115 memleket, 21 halyqaralyq uıym qatysady, 2,5 mıllıonǵa jýyq týrıst keledi dep kútilýde. EKSPO-nyń ashylýyna 48 kún qaldy. Qazir daıyndyq jumystarynyń sońǵy kezindemiz, kóp jumys atqaryldy. Qalǵan ýaqyttyń tyǵyzdyǵyn eskersek, isteletin jumys áli de kóp. Bul − birinshi. Ekinshiden, qala EKSPO-nyń ashylýyna daıyn bolýy kerek. Mıllıondaǵan adamdy qabyldaý, olardyń barlyǵyna qajetti jaǵdaıdy jasaý, jatatyn, tamaqtanatyn, emdeletin jeri, júretin kólik joldaryn qamtamasyz etý qalanyń moınynda bolady. Men jańa ǵana salynyp jatqan nysandardy kórip keldim. Daıyndyq joǵary deńgeıde, qurylys jaqyn arada aıaqtalǵaly tur. Nysandardy abattandyrý, tolyqtyrý jumystary júrýde. Kórme ótkizýdi laıyqty uıymdastyrý álemdik qoǵamdastyqqa táýelsiz Qazaqstannyń jetistikterin kórsetedi, – dedi Elbasy.
Osy jıynda talqylanǵan eki máseleniń biri halyqaralyq kórmege daıyndyq barysy bolsa, ekinshi másele elordanyń damýynyń jaı-kúıi ekenin joǵaryda aıtyp ótkenbiz. Memleket basshysy atap kórsetkendeı, el ekonomıkasyndaǵy Astananyń úlesi 12%-ǵa deıin kóterilipti. Iаǵnı, Qazaqstan taǵy bir qalaǵa – ózine salynǵan qarajatty memleket qazynasyna qaıtara bastaǵan qaltaly qalaǵa aınalyp, úlken aktıvpen baıydy deýge negiz bar.
– Búgingi tańda shahar ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 46%-dy quraıdy. Bul − eldiń ózge aımaqtary arasyndaǵy eń joǵary deńgeı. Astana mıllıoner qalaǵa aınaldy. О́tken jyly el aýmaǵynda 10,8 mıllıon sharshy metr baspana paıdalanýǵa berilse, sonyń 2,3 mıllıon sharshy metri nemese 20%-dan astamy Astanaǵa tıesili. Qala mańyzdy ári jahandyq sharalar men kezdesýlerdi uıymdastyratyn dástúrli orynǵa aınaldy, – dedi Prezıdent.
Qalanyń ıyǵynda qyrýar jumys bar
Jıyn barysynda Astana ákimi Á.Isekeshev, «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy A.Esimov, Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev jáne Ishki ister mınıstri Q.Qasymov sóz sóılep, halyqaralyq kórmege ázirlik barysyn baıandady. Olardyń baıandamasynda qurylys nysandary, kólik qatynasy, kórmege kelgen sheteldik jáne otandyq týrısterdi ornalastyrý, tamaqtandyrý, qaýipsizdikti qamtamasyz etý syndy mańyzdy máseleler qamtyldy. Halyqaralyq kórmeniń «Bolashaqtyń energııasy» degen taqyrybyna saı, onyń mazmunyn baıytý jumystary da ortaǵa salyndy.
Elordada jańa áýejaı termınaly men temir jol vokzaly salynyp jatqany belgili. Qala ákimi Áset Isekeshevtiń aıtýynsha, bul eki nysan halyqaralyq kórmege deıin salynyp bitip, ýaqytynda paıdalanýǵa beriledi.
– Eki nysan ýaqtyly paıdalanýǵa beriledi. Investısııalar jáne damý mınıstrligi barlyq qajetti qosymsha poıyzdardy, áýe reısterin pysyqtady. Úkimettiń qoldaýymen avtobýstar satyp alyndy. Halyqaralyq delegasııalar úshin 110 avtobýs bóldik. 167 avtobýsty shattl-bastyń 7 baǵdaryna jiberemiz, ıaǵnı bul arnaıy eksprester meımandardy EKSPO aýmaǵyna tasymaldaıdy. Sonymen qatar, «Astana taksı» qyzmeti quryldy, – dedi Áset Isekeshev.
Ákimniń aıtýynsha, EKSPO qalashyǵy aýmaǵyna keletin kólikter avtoturaqtarmen qamtamasyz etiledi. Qaýipsizdik jaǵy da tolyq oılastyrylǵan. Halyqqa medısınalyq kómek kórsetý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesip tıisti jumystar jasalǵan. Kórme kezinde EKSPO aýmaǵynda 7 medısınalyq pýnkt, qala aýmaǵynda 13 medısınalyq mekeme úzdiksiz jumys isteıtin bolady.
44 memlekettiń adamdary bılet alǵan
«Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov kórmege daıyndyq barysy týraly baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, qazir EKSPO qalashyǵyndaǵy 20 nysannyń 18-i tolyq aıaqtalǵan. Qalǵan eki nysan – Kongress-ortalyq pen qonaqúıdiń qurylysy da kóp uzamaı aıaqtalýy tıis.
– Kongress-ortalyq Sizdiń tapsyrmańyzben qaıta jobalandy, qonaqúı de bergen eskertýlerińiz boıynsha ózgertildi. Sonymen qatar, qurylysqa ınvestorlar tartylyp, nátıjesinde onyń quny 20 mlrd teńgege kemidi. Investorlardyń salǵan qarajatyn eskersek, memlekettik bıýdjet qarjysynyń shyǵyny 30 mlrd teńgege deıin qysqarady. Bul eki nysannyń qurylysy mamyr aıynyń sońynda aıaqtalýy tıis. Shet el prezıdentterin osy jerde qarsy alamyz, EKSPO-nyń ashylýy osynda ótedi, − dedi ol.
Ahmetjan Esimovtiń aıtýynsha, kórmege qatysatyn 115 memlekettiń 110-y ózderine tıesili pavılondardy alǵan, 90 el pavılondy bezendirýdi bastap ketipti. Qatysýshylarǵa qyzmet kórsetetin, «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin ortalyq ashylǵan.
– Búgingi tańda 28 myńnan astam adam akkredıtteýden ótti. 500 BAQ ókiline arnalǵan baspasóz ortalyǵy quryldy. Kórmeniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý ortalyǵy da bar. Qazirgi tańda 930 myń bılet satyldy. Bıletterdi óz elimizden bólek, 44 shet memlekettiń adamdary satyp aldy, – dedi A.Esimov.
Sıfrly tehnologııalardy engizý qajet
Memleket basshysy N.Nazarbaev baıandamalardy tyńdap, tıisti tapsyrmalar júktedi. Kórmege ázirlik barysyna qatysty qala tarapynan jiberilgen kemshilikterdi de tizbelep ótti.
– Qalany basqarýdyń barlyq salasynda qazirgi zamanǵy sıfrly tehnologııalardy engizý qajet. Úkimet Astanany sıfrly tehnologııalar engiziletin negizgi alańǵa aınaldyrýy kerek. Meniń tapsyrmam boıynsha, EKSPO aýmaǵynda IT-startaptardyń halyqaralyq tehnoparki ashylatyn bolady, – degen Elbasy shahardy Dýbaı, Gonkong, Sıngapýr qalalarynyń úlgisimen damytýdy jáne onda Eýrazııa keńistigi aýqymyndaǵy qarjylyq jáne iskerlik hab qurýdy tapsyrdy.
– Búginde Astanada sheteldik 2700 kompanııa jumys isteıdi. Olar qala ekonomıkasyna 3,2 mıllıard AQSh dollary kóleminde ınvestısııa saldy. Degenmen, bul rette qolda bar múmkindikter tolyq paıdalanylmaı otyr. Astana arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń áleýeti jetkiliksiz paıdalanylýda. Elordany odan ári damytý barysynda ýrbanızasııa úrdisin eskerýge tıispiz. 2030 jylǵa qaraı qala turǵyndarynyń sany taǵy 1 mıllıon adamǵa ósýi múmkin. Bul qala aldyna únemi jańa jumys oryndaryn ashý arqyly el-jurtty eńbekpen qamtamasyz etý mindetin qoıady, – dedi Prezıdent.
Elbasy turǵyn úı sektoryn damytý jaıyna arnaıy toqtalyp, Úkimetke memlekettik turǵyn úı qorynan baspana alý úshin kezekte turǵandardyń máselesimen aınalysýdy tapsyrdy. Jyl saıyn jalpy kólemi kem degende 2 mıllıon sharshy metr bolatyn turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berip otyrý qajet ekendigin aıtty. Ortalyq aýdandardy eskirgen úılerden tazartý qajettigin jetkizgen N.Nazarbaev Astana ákimine elorda qurylysyn yqshamdap salý jóninde usynys engizýdi tapsyrdy.
Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti turǵyn úıdi jalǵa berý jóninen «kóleńkeli» naryqtyń beleń alyp otyrǵanyna, úleskerler problemalaryna toqtaldy, zamanaýı kólik ınfraqurylymyn uıymdastyrý qajettigine nazar aýdardy.
– Týrıstik ortalyqqa aınalý úshin Astananyń áleýeti jetkilikti. Úkimetke ákimdermen birlesip, elorda týrızmin damytý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy elordany azyq-túlikpen qamtamasyz etý jumysynyń kemshin tustaryn da tizbelep ótti. Elbasy aıtyp ótkendeı, qalada salynǵan kókónis qoımasy, kommýnaldyq bazar, saýda pavılondary jelisi áli de tolyq paıdalanylmaı otyr. Máselen, segiz kókónis qoımasynyń ekeýi jumys istemeıdi, al qalǵandarynyń tórtten bir bóligi ǵana toltyrylǵan. О́tken eki jyl ishinde ǵana Astanaǵa quny 42 mlrd teńgeden asatyn qarajatqa ımporttyq azyq-túlik ákelingen. Olardyń kóbisi – ózimiz óndire alatyn ónim. Munyń bári, túptep kelgende, Astana tóńireginde azyq-túlik beldeýin damytý jónindegi jumystyń sátsiz bolǵanyn bildiredi.
Memleket basshysy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine qalanyń daıyndyq barysyna qatysty Ulttyq kompanııa men Úkimet aldyndaǵy mindetterdi aıqyndap berdi.
– Nysandardyń kópshiliginiń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilýge daıyn. Sonymen birge, Kongress-ortalyq pen meıramhananyń qurylys jumystary áli de jalǵasýda. Olardyń ýaqtyly tapsyrylýyn qamtamasyz etý kerek. Qonaqtar alǵash áýejaı men vokzalǵa kelgen sátten bastap-aq kórgenin kóńilge túıe bastaıdy. Barlyq ınfraqurylym tolyq daıyn bolýy kerek. Almaty, Qaraǵandy jáne Kókshetaý qalalarynyń da áýejaılary rezerv retinde qonaqtardy kútip alýǵa daıyn bolsyn, – dedi Elbasy.
Sondaı-aq, keńes barysynda kórme ótetin kúnderi mádenı-kópshilik is-sharalar uıymdastyrý, aqparattyq jumys, Astana qonaqtary men turǵyndarynyń qaýipsizdigi, qonaqtardy qarsy alýǵa volonterlerdi daıyndaý syndy máseleler de qamtyldy.
– Endi kórmeni mazmundyq jaǵynan toltyrý máselesine keleıik. Qatysýshy elder ekspozısııa jobalaryn áli bekitip bolǵan joq. Barlyq sheteldik qatysýshylardyń óz pavılondaryn mazmundyq jaǵynan toltyrý úderisin tezdetýdi «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy men Syrtqy ister mınıstrligine tapsyramyn. Qazaqstannyń pavılonyna da erekshe nazar aýdarylady. Oǵan otandyq 28 ázirleme, sonyń ishinde joǵary oqý oryndarynyń jobalary iriktelinip alyndy. Bizdiń eksponattar halyqaralyq eksponattardan kem túspeýge tıis, – dedi Elbasy.
Memleket basshysy aıtyp ótkendeı, bas qalanyń ǵana emes, eldiń mártebesin arttyratyn aýqymdy sharanyń ashylýyna 48 kún qaldy. Prezıdent Úkimetke, Astana ákimdigine, «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasyna osy ýaqyt aralyǵynda atqarylýǵa tıis mindetterdi aıqyndap berdi.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
