2011 jylǵy 8 shilde, Astana, Úkimet úıi
Kemelermen bolǵan avarııalyq jaǵdaılardy tergeý qaǵıdasyn bekitý týraly
«Saýda maqsatynda teńizde júzý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2002 jylǵy 17 qańtardaǵy Zańynyń 4-baby 2-tarmaǵynyń 21) tarmaqshasyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi:
1. Qosa berilip otyrǵan Kemelermen bolǵan avarııalyq jaǵdaılardy tergeý qaǵıdasy bekitilsin.
2. Osy qaýly alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri K. MÁSIMOV.
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 8 shildedegi №780 qaýlysymen bekitilgen
Kemelermen bolǵan avarııalyq jaǵdaılardy tergeý qaǵıdasy
1. Jalpy erejeler
1. Osy Teńiz kemelerimen bolǵan avarııalyq jaǵdaılardy tergeý qaǵıdasy (budan ári – Qaǵıda) «Caýda maqsatynda teńizde júzý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2002 jylǵy 17 qańtardaǵy Zańyna sáıkes ázirlengen. 2. Osy Qaǵıda júzý kezinde nemese turaqta kemelermen bolǵan avarııalyq jaǵdaılardy tergeý tártibin belgileıdi. 3. Osy Qaǵıdanyń qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik týyn; 2) olardyń júzýi nemese Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaqtyq jáne ishki sý joldary turaǵy kezinde shetel týyn kóterip júzetin paıdalanýdaǵy teńiz kemelerine taralady. 4. Osy Qaǵıda Qazaqstan Respýblıkasynyń Áskerı-Teńiz Kúshteriniń jáne shekara qyzmetiniń teńiz bólimderiniń týyn kóterip júzetin kemelerge qoldanylmaıdy. 5. Osy Qaǵıdada mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady: 1) avarııalyq jaǵdaı – apatqa ushyraýǵa jáne teńizde júzý sapasyn joǵaltýǵa ákep soqtyrǵan kememen bolǵan oqıǵa, kememen basqa kemeni (kemelerdi), navıgasııalyq jabdyq quraldarynyń, jaǵalaý qurylystaryn, sý asty kabelin, sý asty qubyr joldaryn zaqymdaý, kemeniń tirkep súıretken obektisin joǵaltýy; 2) Komıtettiń aýmaqtyq bólimshesi – Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi Kóliktik baqylaý komıtetiniń aýmaqtyq bólimshesi; 3) navıgasııalyq qaýipsizdik – navıgasııalyq kartanyń jáne júzýge arnalǵan oqý quralynyń jetkiliktik pen dáldigi dárejesi, navıgasııalyq jabdyq quraldarynyń shtattyq ornynan aýysýy jáne olardyń sıpattamalarynyń ózgerýi týraly navıgasııalyq jedel aqparattyń, ýaqtylyǵy, júzý aýdanyn gıdrografııalyq qamtamasyz etýdiń tolyqtyǵy men senimdiligi, radıonavıgasııalyq quraldar sıpattamasynyń turaqtylyǵy, aýa raıy jaǵdaıyn boljaý sapasy júzýdiń qaýipsiz joldary týraly usynymdar jáne teńizde júzý qaýipsizdigin qamtamasyz etetin jáne basqa faktorlary; 4) paıdalanylý shekteýleri – avarııalyq jaǵdaıdyń nátıjesinde paıda bolǵan tehnıkalyq jaı-kúıi deńgeıiniń tómendeýin jáne/nemese teńizde júzý sapasynyń nasharlaýyn, jabdyqtaýda kemshilikterdiń paıda bolýyn, jabdyqtaýdyń tolyq bolmaýyn eskere otyryp, kemeni paıdalaný kezeńinde ýákiletti organ belgilegen talaptardy belgili bir qoldanýdan shyǵarý; 5) sıýrveıer – kemelerdi jáne júkterdi tekserýmen aınalysatyn jáne olardyń jaı-kúıi, avarııalyq jaǵdaı kezinde buzýshylyqtardyń mólsheri týraly, kemeniń teńizde júzýi týraly qorytyndyny beretin sarapshy; 6) teńizde júzý sapasy – kemeniń beriktiligine, ornyqtylyǵyna, júzýshiligine jáne batpaýshylyǵyna qoıylatyn talaptar jıyntyǵy; 7) ýákiletti organ – Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Kóliktik baqylaý komıteti. 6. Avarııalyq jaǵdaıdy tergeıtin organ teńiz portynyń kapıtany basqaratyn Teńiz portynyń ákimshiligi (budan ári - TPÁ) bolyp tabylady. 7. Ár túrli keme ıelerine tıesili kemelerdiń soqtyǵysýmen baılanysty avarııalyq oqıǵalardy, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy teńiz portynyń akvatorııasynda bolǵan avarııalyq oqıǵalardy TPÁ avarııaǵa ushyraǵan keme ıesi ókilderiniń qatysýymen tekseredi. 8. Navıgasııalyq-gıdrografııalyq qamtamasyz etýdiń kemshilikterinen bolǵan avarııalyq oqıǵany TPÁ Qazaqstan Respýblıkasynyń Áskerı-Teńiz kúshteri ókilderiniń qatysýymen tergeıdi. 9. Shet memleketterdiń múddesin qozǵaıtyn avarııalyq jaǵdaılarǵa, muzdy jerlerde júzý kezinde, avarııalyq-qutqarý jumystaryn júrgizý kezinde, navıgasııalyq qaýipsizdik qamtamasyz etilmeıtin aýdandarda nemese jaǵdaılarda júzý kezinde bolǵan kemeniń zaqymdanýyn, TPÁ tergeıdi. 10. Eger halyqaralyq sharttarda ózgeshe kózdelmese, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik týyn kóterip júzetin kememen bolǵan avarııalyq jaǵdaıdy TPÁ tergeıdi. 11. Keme kapıtany bolǵan avarııalyq jaǵdaı týraly keme ıesine dereý habarlaıdy. Eger avarııalyq jaǵdaı Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaqtyq sýlarynda nemese qazaqstandyq port akvatorııasynda bolsa, habarlama TPÁ-ge de jiberiledi, ol bolǵan avarııalyq jaǵdaı týraly Komıtettiń aýmaqtyq bólimshesine jáne kólik prokýratýrasyna dereý habarlaıdy. Komıtettiń aýmaqtyq bólimshesi avarııalyq jaǵdaıdy dereý ýákiletti organǵa habarlaıdy. 12. Sheteldiń aýmaqtyq sýlarynda oryn alǵan avarııalyq jaǵdaı týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik týyn kóterip júzetin keme kapıtany keme ıesine, ýákiletti organǵa, dıplomatııalyq ókildikke nemese konsýldyq mekemege habarlaıdy. Bolǵan avarııalyq jaǵdaı týraly keme saqtandyrylǵan saqtandyrý uıymynyń ókiline de habarlanady. 13. Keme ıesi navıgasııalyq jabdyq quraldarynyń barlyq zaqymdaný jaǵdaılary týraly TPÁ-ge, Qazaqstan Respýblıkasynyń Áskerı-Teńiz Kúshteriniń tıisti qyzmetine nemese zaqymdalǵan jabdyq kimniń qaraýynda bolǵanyna baılanysty sý qatynasy memlekettik kásipornyna dereý habarlaıdy. 14. Barlyq avarııalyq jaǵdaılar týraly keme ıesi TPÁ-ge habarlaıdy. 15. Avarııalyq jaǵdaılar týraly habarlama mynadaı málimetterdi qamtýy tıis: 1) kemeniń ataýy, shaqyrý belgileri, tıpi (serııasy), jasalǵan jyly men orny. Muzdan bolǵan avarııalyq jaǵdaı kezinde korpýstyń muzǵa qarsy kúsheıtilýiniń naqty sanaty kórsetilsin; 2) kúni, kemedegi ýaqyt; 3) aýdan (port, aılaq, buǵaz, shyǵanaq, reıd, ishki jáne aýmaqtyq sýlar, ashyq teńiz), koordınattar; 4) kemeniń sońǵy shyqqan pýnkti jáne onyń baratyn baǵyty; 5) júkpen nemese tepe-teń, júktiń túri (egep keme suıyq júk tasıtyn bolsa, onda gazdan tazartý, ınertti gazdardyń júıesi týraly málimetter); 6) gıdrometeorologııalyq jaǵdaılar (jeldiń baǵyty jáne kúshi, teńizdiń tolqyndaýy, kishkene tolqyndar, aǵysy, kórý múmkindigi, muz jamylǵysynyń sıpaty, aýa raıy boljamy); 7) bortta losmannyń bolýy, tirkep súıreýdi paıdalaný; 8) avarııalyq jaǵdaıdyń mán-jaıy: soqtyǵysý kezinde: baǵyt, jyldamdyq, vahtanyń quramy, kemeni kim basqardy, jaǵdaı (basyp ozý, qarsy júzý, qıylysatyn baǵytpen júzý); qaırańda turǵan kezde: topyraqtyń sıpattamasy, avarııalyq jaǵdaıǵa deıin jáne keıin shógýi (aldyńǵy, artqy jaǵymen), shógýdi joǵaltý, qısaıý, baǵyt, tasý mólsheri, bir santımetr shógýge keletin tonnanyń sany, trıýmdar, tankter boıynsha júkterdi ornalastyrý, keme betindegi palýbadaǵy júk, tirkeme arqannyń jáne bragaǵa arnalǵan arqannyń bolýy jáne ólshemi; 9) avarııalyq jaǵdaıǵa tap bolǵan kemelerdiń ataýy, olardyń týy, tirkelgen porty, ıeleri týraly málimetter; 10) kemelerdiń teńizde júzý qabiletterin joǵaltýy, aılaqtyń (obektiniń) paıdalanýdan shyǵarylýy; 11) tegi, aty, ákesiniń aty, laýazymy kórsetilgen zardap shekken adamdardyń sany; 12) sý ortasyn lastaý, kemeden tastalǵan munaı ónimderiniń jáne basqa zııandy zattardyń kólemi, orny, boljamdy sebebi, túri jáne mólsheri; 13) adamdarǵa kómek kórsetý jáne qutqarý, zaqymdanýlardy jáne teńizdi lastaý saldaryn joıý jóninde qabyldanatyn sharalar. Sýǵa túsirilgen qutqarý quraldarynyń sany jáne tıpi; 14) ómirsheńdik úshin kúres jónindegi is-qımyldardy úılestirý, kemelermen jáne jaǵalaýlyq stansııalarmen baılanys; 15) kapıtannyń tegi, aty, ákesiniń aty, týǵan jyly, bilimi, kapıtan laýazymyndaǵy jumys ótili, osy kemede jumys istegen ýaqyty; 16) avarııalyq jaǵdaıdyń mán-jaıyn jáne onyń zardaptaryn sıpattaıtyn qosymsha málimetter.2. Avarııalyq jaǵdaılardy tergeý tártibi
16. Avarııalyq jaǵdaıdy tirkeý úshin avarııalyq jaǵdaıǵa ushyraǵan keme kapıtany, keme nemese onyń ekıpajy birinshi qazaqstandyq portqa kelgennen keıin bolǵan avarııalyq jaǵdaı týraly keme ıesine habarlaıdy, sondaı-aq jıyrma tórt saǵattyń ishinde TPÁ-ne teńiz porty kapıtanynyń atyna avarııalyq jaǵdaı týraly jazbasha ótinishti jáne olar bekitken tehnıkalyq aktini usynady nemese joldaıdy. 17. Avarııalyq jaǵdaı týraly jazbasha ótinish erkin nysanda jazylady, onda avarııalyq jaǵdaıǵa kim ushyrady, kúni, ýaqyty, bolǵan jeri kórsetiledi. 18. Tehnıkalyq aktide mynadaı málimetter kórsetiledi: 1) kúni, orny, kemeniń borty; 2) aktini jasaǵan tulǵalardyń laýazymy, tegi, aty, ákesiniń aty; 3) avarııalyq jaǵdaıdyń túri, orny jáne kúni; 4) zaqymdanýlardyń tolyq sıpattamasy jáne zalaldy atap kórsetý; 5) zardap shekken adamdardyń tizimi, joǵalǵan júktiń (múliktiń, kerek-jaraqtyń, jabdyqtardyń, jabdyqtaýdyń, radıogrammalar kóshirmeleriniń) tizbesi; 6) aktiniń sońynda aktini jasaǵan tulǵalardyń qoly qoıylady. 19. Avarııalyq jaǵdaıdy TPÁ laýazymdy tulǵasy avarııalyq jaǵdaı týraly ótinishti jáne tehnıkalyq aktini alǵan kezde Avarııalyq jaǵdaılardy tirkeý jýrnalyna tirkeıdi. TPÁ Avarııalyq jaǵdaılardy tirkeý jýrnalyna avarııalyq jaǵdaılardy synyptaý týraly málimetterdi engizedi. TPÁ keme kapıtany bergen qujattardy qaraǵannan keıin avarııalyq jaǵdaıdy synyptaıdy. 20. TPÁ keme kapıtanynan tergeýge qajetti qujattardy ýaqtyly berýin talap etedi. 21. Keme kapıtany avarııalyq jaǵdaı týraly qujattardy tergeý organdaryna beredi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń saýda maqsatynda teńizde júzý zańnamasyna sáıkes teńizdik narazylyqty resimdeıdi. 22. Keme kapıtany keme nemese onyń ekıpajy birinshi qazaqstandyq portqa kelgennen soń úsh táýlik ishinde TPÁ-ge mynadaı qujattardy usynady: 1) erkin túrde jazylatyn avarııalyq jaǵdaıdyń jaı-kúıin, sebepterin, saldaryn oǵan qatysty tulǵalardy kórsetýmen avarııalyq jaǵdaı týraly tolyq habarlama; 2) keme qujattarynan kóshirmeler; 3) avarııalyq oqıǵaǵa qatysy bar tulǵalar men kýágerlerdiń túsiniktemeleri; 4) qajet bolǵan kezde – ózi jazatyn lentalar, olardyń maǵynasyn ashý, tósemmen birge jol kartasy; 5) manevrleý syzbasy, radıolokasııalyq planshetter; 6) zaqymdanýdyń syzbalary men keskinderi; 7) TPÁ-niń talaby boıynsha avarııalyq jaǵdaıǵa qatysty qujattar. 23. Tergeý prosesinde keme kapıtany TPÁ talap etýimen avarııalyq oqıǵa nátıjesinde bolǵan kemeniń zaqymdanýyn baǵalaýǵa múmkindik beretin mynadaı qosymsha qujattardy beredi: 1) súńgýirdi qarap tekserý baıqaý jáne/nemese doktyq qarap tekserý; 2) synyptamalyq qoǵam nemese Keme qatynasy tirkelimi qyzmetkerleriniń tehnıkalyq qarap tekserý akti; 3) zaqymdanýlardyń fotosýretteri; 4) jóndeýdiń aldyn ala kalkýlıasııasy; 5) avarııalyq zaqymdardy joıýdy júrgizgen mamandandyrylǵan uıymdardyń shottary; 6) kemeniń zaqymdanýyn baǵalaýǵa múmkindik beretin qujattar. 7) avarııalyq jaǵdaı kezinde keme ıelenýshi qol qoıatyn shyǵyndar mólsheri týraly anyqtama, mynadaı málimetterdi qamtıdy: kemeniń ataýy, keme ıesiniń ataýy; avarııalyq jaǵdaı bolǵan kúni jáne orny; avarııalyq jaǵdaı boıynsha shyǵyndardyń jalpy somasy (myńnyń onnan birine deıingi dáldikpen, teńgemen); kemeniń teńizde júzý sapasyn qalpyna keltirý úshin avarııalyq zaqymdanýlardy joıýdyń quny; qutqarý operasııalarynyń jáne/nemese avarııalyq kemeni tirkep súıreýdiń jáne/nemese onymen ilesip júrýdiń quny; joǵalǵan júktiń quny jáne/nemese avarııalyq jaǵdaıdyń nátıjesinde onyń zaqymdanýynan, qaıta qalaýdan, artyq tıeýden kelgen shyǵyndar. TPÁ obektıvti sebeptermen kórsetilgen qujatty bere almaǵan jaǵdaıda, keme kapıtany óz betinshe bolmasa táýelsiz sıýrveıerdiń kómegimen avarııalyq jaǵdaı boıynsha shamamen alynǵan shyǵyn esebin jasaıdy jáne usynady. 24. Avarııalyq jaǵdaı týraly dálelderdi izdeý qajet bolǵan kezde avarııalyq jaǵdaıǵa tartylǵan kemeler kelip toqtaǵan teńiz porttarynyń kapıtandary qajetti aqparatty jınaýǵa qatysady. 25. Avarııalyq oqıǵalar: 1) kemeniń apatqa ushyraýy; 2) avarııa; 3) avarııalyq oqıǵa; 4) paıdalanylý zaqymdary bolyp jikteledi. 26. Kemeniń apatqa ushyraýyna mynadaı: 1) kemeniń qıraýy nemese onyń tolyq konstrýktıvtik buzylýy nátıjesinde qalpyna keltirip jóndeý maqsatqa saı bolmasa; 2) keme súıretip kele jatqan obektiniń joǵalýy nátıjesinde bolǵan avarııalyq jaǵdaılar jatady. 27. Avarııaǵa mynadaı avarııalyq jaǵdaılar jatady: 1) adam (adamdar) ólimine ákelgen jaǵdaı. Oqıǵa eger adam ólimi avarııalyq jaǵdaı saldarynan bolsa avarııa bolyp jikteledi. 2) jolaýshylar kemesindegi avarııalyq jaǵdaı, kemeniń zaqymdanýy nátıjesinde bolǵan kem degende teńizde júzýdiń bir sapasyn joǵaltatyn nemese belgili bir paıdalanymdyq shekteýlerdiń paıda bolýyna baılanysty óndiristik qyzmette kederginiń paıda bolýyna ákeletin jaǵdaı. 28. Avarııalyq oqıǵalarǵa mynadaı avarııalyq jaǵdaılar jatady: 1) nátıjesinde kemeniń zaqymdanýyna ákelgen, teńizde júzýdiń kem degende bir sapasyn jáne/nemese belgili bir paıdalanylý shekteýleriniń paıda bolýyna baılanysty óndiristik qyzmette kederginiń paıda bolýyna ákeletin; 2) nátıjesinde kemeniń sý asty kabeline, sý asty qubyr ótkizgishterine, navıgasııalyq jabdyq quraldaryna, jaǵalaý qurylystaryna jáne ózge obktilerge zaqym kelip, olardyń paıdalanýdan shyǵýyna ákelgen; 3) nátıjesinde keme alynǵan jáne/nemese keltirilgen zaqymdanýdyń ólshemi men sıpatyna qaramastan 24 saǵattan artyq qaırańda turǵan; 4) nátıjesinde kemedegi tasymaldanatyn júk jyljyp ketse jáne/nemese eń bolmaǵanda bir kemeniń teńizde júrý sapasyn joǵaltýǵa ákep soǵatyn kemeniń fızıkalyq-hımııalyq qasıetteri ózgerse; 5) nátıjesinde kemege basqa kemeniń zaqym keltirýi, qandaı da bir paıdalanylý shekteýlerine baılanysty kemeniń (kemelerdiń) óndiristik qyzmetine kedergi jasaıtyn jaǵdaılar; 6) arqandardyń jáne/nemese torlardyń espeli vıntterge jáne/nemese rýlge oralýy oryn alsa, qandaı da bir paıdalanylý shekteýlerine baılanysty kemeniń (kemelerdiń) óndiristik qyzmetine 48 saǵatqa jáne odanda artyq ýaqytqa kedergi jasaıtyn jaǵdaılar. 29. Paıdalanylý zaqymdanýyna mynadaı avarııalyq jaǵdaılar jatady: 1) nátıjesinde osy Qaǵıdanyń 28-tarmaǵynyń 1), 4), 5), 6) tarmaqshalarynda kórsetilgen belgilerge saı kelmeıtin kemeniń fızıkalyq-hımııalyq qasıetteriniń ózgerýi jáne/nemese onyń jáne basqa kemeniń zaqymdanýy nemese tasymaldanatyn júktiń oryn aýystyrýy; 2) júzý sapasyn joǵaltqanyna qaramastan nátıjesinde muzdy jerlermen júzý kezinde ekıpajdyń durys áreket etýi kezindegi keme zaqymdary; 3) nátıjesinde teńizde júzý sapasyn joǵaltqanyna qaramastan, navıgasııalyq qaýipsizdik qamtamasyz etilmegen jaǵdaıda aýdandarda nemese júzý kezinde ekıpajdyń zańdy áreketi kezinde kemeniń zaqymdanýy bolǵan; 4) nátıjesinde teńizde júzý sapasyn joǵaltqanyna qaramastan avarııalyq-qutqarý operasııalaryn júrgizý ýaqytynda ekıpajdyń zańdy áreketi kezinde kemeniń zaqymdanýy bolǵan; 5) nátıjesinde kemeni paıdalanýdan shyǵarýǵa ákelmegen navıgasııalyq jabdyq quraldaryna zaqymyn tıgizgen; 6) osy Qaǵıdanyń 28-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasynda kórsetilgen belgilerge jatpaıtyn, nátıjesinde ekıpajdyń teńizde arqanmen baılaý jáne/nemese júk artý jáne/nemese býnkerlik operasııalardy júrgizý ýaqytynda zańdy áreketi kezinde kemeniń zaqymdanýy; 7) nátıjesinde keme jıyrma tórt saǵattan kem qaırańda turǵan bolsa, jáne bul rette keminde bir teńizde júzý sapasyn joǵaltýǵa ákeletin jáne/nemese qandaı da bir paıdalanymdyq zaqymdanýlardyń paıda bolýyna baılanysty óndiristik qyzmetine kedergi keltiretin zaqymdaný bolmasa; 8) kemeniń sý asty kabelderin, sý asty qubyr ótkizgishtikterin, jaǵalaý qurylystaryn olardy paıdalanýdan shyǵarýǵa ákelmegen basqa obektilerdi eleýsiz zaqymdaýmen baılanysty avarııalyq jaǵdaı. 30. Avarııalyq jaǵdaılar túrleri, sebepteri, saldary boıynsha avarııalyq jaǵdaıdardy jikteý kestesine sáıkes jikteledi. 31. Avarııalyq jaǵdaıdy tergeý merzimi onyń tirkelgen kezinen bastap esepteledi, bul jóninde ýákiletti organǵa jáne aýmaqtyq ýákiletti organǵa habarlanady. Avarııalyq jaǵdaıdy tergeýdi onyń tirkelgen kúninen bastap otyz kún ishinde TPÁ júrgizedi. Tergeý nátıjeleri boıynsha TPÁ qorytyndy jasaıdy jáne tergeý materıaldarynyń kóshirmelerin ýákiletti organǵa, keme ıesine jáne kólik prokýratýrasyna bes jumys kúni ishinde jiberedi. Quqyq buzýshylyqtar tabylǵan jaǵdaıda kórsetilgen materıaldardyń kóshirmeleri quqyq qorǵaý organdaryna jiberiledi. 32. TPÁ-niń árbir negizdelgen usynymy boıynsha ýákiletti organ tergeý merzimin on jumys kúnine uzartady. 33. Avarııalyq jaǵdaıdy tergeý nátıjesinde TPÁ mynalardy belgileýi tıis: 1) kemeniń, ekıpajdyń, jaraqtardyń, jabdyqtyń belgilengen talaptarǵa sáıkes kelýi; 2) navıgasııalyq jaǵdaıdy taldaý; 3) avarııalyq jaǵdaıǵa ákelgen jaǵdaılar men mán-jaılar; 4) avarııalyq jaǵdaıǵa ákelgen sebepter, onyń saldary men synyptalýy; 5) avarııalyq jaǵdaıǵa qatysty adamdardyń áreketin olarǵa syrtqy faktorlardyń áserin esepke alyp, baǵalaý, olardyń psıhologııalyq jaı-kúıi, sharshaý deńgeıi; 6) avarııalyq oqıǵaǵa ákelgen nemese bolýyna áserin tıgizgen, kimniń nusqaýymen jáne qandaı normatıvtik talaptardyń buzylǵandyǵyn, oryndalmaǵandyǵyn, saqtalmaǵandyǵyn kórsetýimen laýazymdy tulǵalardyń tizbesi; 7) aqtalǵan táýekeldi esepke alyp, jasalǵan áreketterdiń teńizde júzý qaýipsizdigi boıynsha belgilengen talaptarǵa sáıkes kelýi. Táýekel bir ýaqytta mynadaı jaǵdaılarda aqtalǵan bolyp tanylady: 1) táýekel ózi arnalǵan maqsatqa sáıkes bolýy tıis; 2) maqsatqa qarapaıym, táýekelmen baılanysty emes árekettermen qol jetkizilýi múmkin emes; 3) táýekel jalǵan zalal keltirýge shamadan ótpeýi kerek; 4) materıaldyq obektiler, táýekel nysany bolyp tabylady. 34. TPÁ-niń laýazymdy tulǵasy avarııalyq jaǵdaıdy tergeý barysynda avarııalyq jaǵdaıǵa qatysy bar adamdarǵa jáne kýágerlerge cupaý júrgizedi. Avarııalyq jaǵdaıǵa qatysy bar adamdarǵa men kýágerlerge suraý júrgizgen kezde suraý hattamasy júrgiziledi. Avarııalyq jaǵdaıǵa qatysty tulǵalar men kýágerlerdi suraý úshin shaqyrý keme ıesin nemese keme kapıtanyn resmı túrde eskertý jolymen júrgiziledi. Eger suralýǵa tıisti tulǵa tergeý organy ornalasqan jerde bolmasa, tergeý organynyń jeke tapsyrmasy boıynsha suraý osy tulǵanyń nemese kýágerdiń turǵan jeri boıynsha uqsas tergeý organynda júrgiziledi. Eger suralatyn adam suraý júrgiziletin tildi bilmese, aýdarmashy shaqyrylady, onyń qatysýy hattamada kórsetiledi. 35. TPÁ júrgizetin tergeý prosesine aýdarmashylar, tıisti mamandar tartylýy, zerthanalyq jáne basqa taldamalar nemese saraptamalar júrgizilýi múmkin. Tergeýge aýdarmashylardy, tıisti mamandardy tartý, zerthanalyq nemese ózge de taldaýlardy, saraptamalar men tájirıbeler júrgizý qajettiligin TPÁ-men belgileıdi. Keme ıesi TPÁ-ge avarııalyq jaǵdaıdy tergeý júrgizýde barlyq kómekti kórsetedi. 36. Keme ıesi TPÁ-niń qorytyndysymen kelispegen jaǵdaıda keme ıesi tergeý materıaldaryn alǵannan keıin on jumys kúni ishinde óziniń narazylyǵyn ýákiletti organǵa jiberedi. Narazylyq hattyń kóshirmesi TPÁ-ge de jiberiledi. 37. Ýákiletti organ TPÁ-niń qorytyndysy men avarııalyq oqıǵa boıynsha materıaldardy ol berilgen kúninen bastap otyz jumys kún ishinde qaraıdy, osydan keıin ol boıynsha eger oryn alsa, keme ıesiniń narazylyǵyn esepke alyp, mynadaı sheshimderdiń birin qabyldaıdy, eger mundaı jaǵdaı oryn alsa: 1) qorytyndyny bekitedi; 2) qorytyndy boıynsha eskertýdi kórsetip pysyqtaýǵa jiberedi; 3) otyz kúntizbelik kún merzimge qosymsha tergeýge jiberedi. 38. Keme ıesi qorytyndyny alǵannan keıin aldaǵy ýaqytta osyndaı jaǵdaılardyń qaıtalanýyn boldyrmaıtyn profılaktıkalyq sharalar júrgizedi, áreketteri avarııalyq jaǵdaıǵa ákelgen jáne/nemese yqpal etken qyzmetkerlerdi tártiptik jáne materıaldyq jaýapkershilikke tartady, sondaı-aq kemeniń tehnıkalyq jaı-kúıin, odan ári paıdalaný jáne/nemese jóndeý sharttaryn anyqtaý maqsatynda synyptaý qoǵamǵa kýálandyrýǵa nemese Keme qatynasynyń tirkelimine jiberedi. Eger avarııalyq jaǵdaı kemeni ýákilettik organǵa kýálandyrýǵa usynýǵa múmkindigi joq shetel portynda nemese osyndaı birinshi kirý porty bolyp tabylsa, onda bul keme Qazaqstan Respýblıkasy tanyǵan sheteldik synyptaý qoǵamyna usynylady. 39. Avarııalyq jaǵdaı kezinde TPÁ-niń esepke alýyna keme ıesi usynatyn mynadaı shyǵyndar jatady: 1) keme apaty bolǵan jaǵdaıda - keme apatqa ushyraǵan aıdyń aldyńdaǵy birinshi kúnine (tozýdy esepke almaǵanda) onyń balanstyq quny; 2) avarııalyq jaǵdaı nátıjesinde paıda bolǵan buzylýdy jóndeýdiń quny: kemeniń teńizde júzý sapasyn qalpyna keltirýge ketken shyǵyndar; qutqarý operasııalarynyń nemese avarııalyq kemeni tirkep súıreýdiń quny; avarııalyq jaǵdaı nátıjesinde júktiń zaqymdanýynan kelgen shyǵyndar jáne/nemese shyǵyndardyń quny. Avarııalyq jaǵdaı nátıjesinde bolǵan zaqymdanýlardy joıýdyń qunyn anyqtaý úshin avarııalyq zaqymdanýlardy joıý jónindegi jumystardy oryndaýǵa arnalǵan smetalyq kalkýlıasııany paıdalaný kerek, bul osy jumystardy oryndaǵan (qazaqstandyq nemese sheteldik) uıymnyń esepterine sáıkes jasalady. Smetalyq kalkýlıasııaǵa jumys kúshiniń shyǵyny, paıdalanylǵan materıaldar, kemeni jóndeýshi uıymnyń ústeme shyǵyndary men doktaý quny kiredi. Eger avarııalyq jaǵdaılar boıynsha shyǵyndar erkin aıyrbastalatyn valıýtamen berilse, onda onyń somasy avarııalyq jaǵdaı oqıǵa bolǵan kúnge Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki belgilegen baǵam boıynsha teńgege aýdarylady. 40. Ýákiletti organ bekitken TÁP qorytyndysy boıynsha keme ıesi júrgizetin is-sharalardy baqylaýdy aýmaqtyq ýákiletti organ júzege asyrady. 41. Avarııalyq jaǵdaıdy tergeý aıaqtalǵannan keıin tergeýdiń barlyq materıaldary jeke papkaǵa tigiledi, betteri nómirlenip, qujattar tizbes jasalady. Papka «Avarııalyq is» dep atalady. 42. Tergeý organy ýákiletti organnyń tıisti ruqsaty negizinde avarııalyq jaǵdaıdy tergeýdi toqtatyla turylýyna negiz bolǵan jaǵdaılardyń mán-jaılar tolyq nemese ishinara joqqa shyǵarylǵanǵa deıin toqtata turady. Joqqa shyǵarylǵanda ol ýákiletti organnyń sheshimimen qaıta bastalady. Tergeý toqtatyla turǵan jaǵdaıda tergeý organy tergeýdiń toqtatyla turǵany jáne onyń toqtata turý negizderi týraly múddeli tulǵalar men kólik prokýratýrasyna úsh jumys kúni ishinde habarlaıdy. Avarııalyq jaǵdaıdy tergeý mynadaı jaǵdaılarda tolyq nemese ishinara toqtatyla turady: 1) zańda qózdelgen tártippen kýálandyrylǵan, avarııalyq jaǵdaıǵa qatysty tulǵanyń ýaqytsha psıhıkalyq buzylýy nemese ózge de aýyr naýqastanýy; 2) avarııalyq jaǵdaıǵa qatysty tulǵanyń Qazaqstan Respýblıkasynan tysqary jerde bolýy; 3) avarııalyq tergeýdiń odan ári júrgizilýine kedergi bolatyn eńserilmeıtin kúshtiń áreketi; 4) tıisti saraptama júrgizý. Kórsetilgen mán-jaılar joıylǵannan keıin, osy Qaǵıdada belgilengen tártipke sáıkes avarııalyq jaǵdaıdy tergeý júzege asyrylady.
