Kórme zalynan bizdiń kózge áýeli ushyraǵan dúnıe – Balpyq bıdiń dýlyǵasy. Dýlyǵa som temirden biteý quıylypty. Tóbesi úıshiktelip, tórt jaǵynan tómen qaraı ózektelgen syrma bileý dýlyǵanyń kepeshti jıegine bekitilgen. Jádigerdiń ıesi Balpyq bı atamyz osydan 300 jyldaı ýaqyt buryn ómir súrgen kósheli tulǵa. Ári bı, ári sheshen, qol bastaǵan batyr. HVII ǵasyrdyń basynda Eskeldi bı, Qaban aqyn, Oraq batyrlarmen birge jońǵardan bosaǵan Jetisý ólkesine el qondyrǵan qaıratker.
Ekinshi bir kóztartarlyq dúnıe – ǵalym Shoqan Ýálıhanovtyń ataqty Qashqar sapary kezinde qoldanǵan – parsha belbeýi. Bul jádiger jaıly «Altynemel» memlekettik memorıaldy mýzeıiniń basshysy Sáýle Ábishevanyń aıtýyna qaraǵanda, belbeý 1985 jylǵa deıin Almatydaǵy Memlekettik Ortalyq mýzeı qorynda saqtalyp kelgen. Arǵy jaǵy beımálim. 1985 jyly «Altynemel» mýzeıi ashylǵanda osynda ákelip tabystalǵan. Budan basqa 1859 jyly Qashqarııa saparynan oralǵan Shoqanǵa patsha tarapynan berilgen «IV Dárejeli qasıetti áýlıe Vladımır ordeniniń» kóshirmesi jáne alaqanǵa syıyp ketetin shap-shaǵyn HVII ǵasyrda jasalyp, tótenshe barlaýshylarǵa arnalǵan jeńmyltyqty da kórýge bolady.
Qazaq tarıhyndaǵy aqtańdaqtardyń biri – 1916 jylǵy ult-azattyq qozǵalys. Osy kóterilis oshaqtarynyń biri – Jetisý ólkesi-tin. Mundaǵy kóterilis kósemderiniń biri – Uzaq batyr Saýryquly. Batyrdyń ákesi Saýryq ta el-jerin jońǵar-qalmaqtardan qorǵaǵan adam. Uzaq batyr men Jámeńke Mámbetuly 1916 jyly jazda Qarqara jaılaýynda halyqty jınap, maıdannyń qara jumysyna adam bermeýge bátýalasady. Bul jerdi halyq keıin «Ereýiltóbe» atap ketken. Kórmeden osy batyr atamyzdyń shoqpary ákelinipti. Shoqpar emen aǵashtan jasalyp, sabynda shyǵyrshyq ótkizetin tesigi bar, doǵal basy tórt tilinip, bileýlengen qysqa soıyl pishindes eken.
Bulardan basqa Jambyl atamyzǵa arnap 1932 jyly tiktirilgen juqa shapan men jyr alybynyń ózi ustaǵan dombyrasy, Esik qorǵanynan tabylǵan «Altyn adam» jáne onyń áshekeı buıymdarynyń kóshirmesi kórmeni tamashalaýshylardyń kóz sýsynyn qandyrdy.
Beken Qaıratuly,
Foto: Orynbaı BALMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
Sýrette: Jambyl Jabaevtyń shapany men dombyrasy.
