Qadaǵalaý pármeni arta tústi

Prokýrorlardyń qadaǵalaý qyz­metindegi eń ózekti baǵyttarynyń biri – bızneske ákimshilik qysym kór­­se­týdiń formalaryn anyqtap, onyń jolyn kesý. Osyǵan oraı kásip­ker­lik sýbektileriniń quqyq­taryn qam­tamasyz etý máselesi Bas prokýra­týranyń aıryqsha baqy­la­ý­yn­da tur. Aǵymdaǵy jyly kásip­kerlik týraly zańdardy buzýdyń 6 myńǵa jýyq faktisi anyqtalyp, prokýrorlyq yq­pal etý sharalary arqyly 4 myńnan astam bıznes sýbektisiniń quqyq­ta­ry qorǵaldy. Prokýrorlardyń keltirgen narazy­lyqtary boıynsha ká­sipkerlerdiń quqyqtaryna qatysty 350-den astam zańsyz aktiler joı­yldy jáne ózgertildi. Máselen, Taraz qala­sy­nyń prokýratýrasy salyq organy­nyń 20-dan astam sharýa­shy­lyq sýbektiniń bank shottaryndaǵy qar­jy operasııalaryn toqtata turý týraly zańsyz sheshimderiniń kúshin joıyp, olardyń kez-kelgen zańdy kásipkerlik qyzmette óz múligin erkin qoldaný jónindegi konstıtý­sııa­lyq quqyqtaryn qorǵady. Baqylaýshy qurylymdardyń bız­neske zańsyz aralasýynyń keń tara­ǵan ádisi – negizsiz tekserýlerdi josparlaý bolyp tabylady. My­saly, Shymkent qalasy Ál-Farabı aýdany boıynsha Memlekettik sa­nı­tarlyq-epıdemıologııalyq qada­ǵa­­laý bas­qar­masy epıdemıologııa­lyq mańyzy eleýsiz jáne josparly tekserýden jy­lyna bir ret qana ótýi tıis 20-dan astam kásipkerlik sýbektilerin toq­san saıyn tekserýdi josparlaǵan. Prokýratýra sha­ralarymen atalǵan tekserýler jospardan alyp tastaldy. Prokýrorlar shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń kúndelikti turmys-tirshiligin de nazardan tys qal­dyrmaıdy. Buryn habarlanǵa­nyn­daı, respýblıkanyń barlyq aý­ma­­ǵyn­da kásipkerlerdiń dabyl qa­ǵýymen dereý kelip, tekserýshiniń zańsyz is-áreketiniń jolyn kesetin prokýra­týranyń jedel toptarynyń jumysy uıymdastyrylǵan. Jyl basynan bas­tap osyndaı toptardyń senim telefonyna 260-tan astam kásipker habarlasyp, 150 zańsyz tekserý jó­nindegi málimet rastal­dy. Sonymen qatar, osy jyldyń sáýir aıynda engizilgen «Bıznes tiregi» jobasy da tabysty júzege asyryldy. Bul joba 6 aı ishinde 2,5 myńnan astam kásip­kerge qyz­met kórsetti. Jalpy qada­ǵa­laý qyz­me­tiniń qorytyndysy boı­yn­sha 800-ge jýyq zańsyz tekserý an­yq­taldy, 2 myńnan astam zańsyz tekserý aktilerin tirkeýden bas tartyldy. Prokýratýra organdary azamat­tar­dyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý boıynsha turaqty túrde jumystar atqarady. Ádettegideı, eńbekaqy­nyń der kezinde jáne tolyǵymen tóle­n­ý­in qamtamasyz etý másele­si­ne de kóńil bólingen. Ústimizdegi jyldyń ótken toǵyz aıynda prokýrorlar zań buzýshylyqty joıý tý­raly bir jarym myńnan astam usynys pen uıǵarym engizdi, 700-ge jýyq zańǵa túsinik berildi. Pro­ký­rorlyq yqpal etý sharalarymen 146 myń jumys­shynyń jalaqysy boıynsha 8,1 mıllıard teńge soma­syn­daǵy bereshek qaıtaryldy. Pro­kýratýra organda­ry alǵa qoı­ǵan mindetterdi sapaly ári jedel oryndaý maqsatynda ju­mys berýshi uıymdarǵa úshinshi tul­ǵa­lardan de­bıtorlyq bereshekti óndirip alýǵa kómektesedi. Mysaly, «Qaraqu­dyq­munaı» seriktestiginiń «Pasıfıko Drılıng end Maınıng» kompanııa­sy aldyndaǵy aqshalaı min­det­te­me­sin oryndaýyn qamtama­syz etti. Bul sharalar óz kezeginde keıin­gi­siniń 180 qyzmetkerine 48 mıllıon teńge jalaqy boıynsha bereshegin tóleýge múmkindik berdi. Azamattardy eńbek quqyqtaryn buzǵany úshin jaýapkershilikke tartý máselesi prokýrorlardyń erekshe baqylaýynda bolady. Almaty qa­la­sy Alataý aýdanynyń proký­ratýra­sy qozǵaǵan qylmystyq is boıynsha «Vtorma Ecology Co» se­riktestiginiń dırektory R.Parmanbekov jumys­shy­lardyń jalaqysyn birneshe már­te keshiktirgeni úshin 500 aılyq eseptik kórsetkish kóle­minde aıyppul tó­leý jazasyn ta­ǵaı­yndaı otyryp, jazalaıdy. О́t­ken kezeńde prokýrorlar osy sanat­ta­ǵy 17 qylmystyq is qozǵap, 2 myń­nan astam adam ákim­shilik jáne tár­tiptik jaýapkershilikke tartyldy. Bas prokýratýra basqa quqyq qorǵaý jáne ókiletti organdarmen birlese otyryp, zańnamamen tyı­ym salynǵan aqparatty taratý faktilerin anyqtaý jáne aldyn alý maqsa­tynda ınternet keńistigine turaqty túrde monıtorıng júrgizip otyra­dy. Búgingi tańda ekstre­mızm­ge sha­qy­ratyn, sondaı-aq terrorıstik aktilerdi jasaýdy qoldaıtyn materıaldar jarııalanǵan 400-ge jýyq saıt­tar anyqtaldy. Astana qalasy­nyń prokýrory men Baı­lanys jáne aq­parat mınıstrliginiń talap-aryz­da­ry boıynsha astana­lyq aýdandyq sot­tar osyndaı 151 saıttyń ónimin zań­syz dep taný jáne Qazaqstan Res­pýblıkasy aý­ma­ǵynda taratýdy toq­tatý týraly sheshimder shyǵar­dy. Prokýra­týra­nyń 215 saıtqa 14 ta­lap-aryzy já­ne Baılanys jáne aq­parat mı­nıs­tr­liginiń 11 saıtqa qa­tys­ty 1 ary­zy sot qaraýynda, al ta­ǵy 100-den asa saıt boıynsha talap-aryzdar daı­yn­dalý ústinde. Árıne, Bas prokýratýra da ınter­net­t­iń erkin jáne ashyq paıdala­nylýyna múd­­deli. Alaı­da, ol basqa azamat­tardyń qu­qyq­tary men bos­tan­dyqtaryna, ha­lyq­tyń ómiri men densaýlyǵyna qaý­ip tóndirmeýi tıis. Osyǵan oraı, prokýratýra organ­dary ózge de múd­deli organdarmen birlese oty­ryp, aldaǵy ýaqytta da azamat­tar­dyń qaýipsiz­di­gi­ne, ómi­ri­ne, densaý­l­y­ǵy­na, quqyq­ta­ry men bos­tan­dyq­­taryna qaýip tón­beýi úshin barynsha atsalysady. Sharafaddın ÁMIR.