Áý basta, kóńildi elegiztken kóp suraq birden birge qalyńdap, sanamdy san-saqqa júgirtkeni anyq. Táýelsizdik jyldary elimiz qandaı belesterden ótti? Ishki, syrtqy saıasatty qalaı júzege asyrdy? Qıyndyqtardy qalaı eńserdi? Osyndaı suraqtardyń jaýabyn kitaptyń sońǵy betin japqanda taptym. Tórt bólimnen turatyn kitapta elimizdiń Táýelsizdik jyldarynda kezdesken qıyndyǵy men ony jeńgen salıqaly jobalar, keshegi jaǵdaı men búgingi tórt túligin túgendegen kezeńi egjeı-tegjeıli jazylǵan. «Táýelsizdik rýhymyzdy shyńdady», «Biz álemdik daǵdarys synaǵyna tótep berdik», «Álem moıyndaǵan kóshbasshylyq», «Jańa ekonomıkaǵa batyl umtylys», «Adam kapıtalynyń jańa sapasy», «Qazaqstannyń aıqyn jáne myzǵymas basymdyqtary» atty bólimderde zamanaýı qýatty memleket qurý, halyqaralyq dárejede moıyndalǵan naqty shekara, ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń biregeı úlgisi, Semeı ıadrolyq synaq alańynyń jabylýy, naryqtyq ekonomıkaǵa ótý, ulttyq valıýta, jańa elordamyz – Astanany salý, qýatty ári zamanaýı Qarýly Kúshterimizdiń qurylýy, keń kólemdegi ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý, áleýmettik jańǵyrý syndy egemen elimizdiń nysanaly isteri tolyqtaı qamtylǵan.
Árıne, óziń ómir súrip jatqan kezeńge tarıhı turǵyda baǵa berý ońaı emes. Degenmen, osy jyldar aıasynda elimizde ǵasyrǵa bergisiz jańalyqtar boldy dep aıta alamyz. Ulybrıtanııalyq saıasatker Djonanton Aıtkenniń «Nazarbaev jáne Qazaqstannyń dúnıege kelýi: «kommýnızmnen – kapıtalızmge» degen kitabynda: «Dúnıedegi saıası lıderler mańaıyna aýa raıyn jasaı biledi. Mańaıyna jarqyraǵan shýaq shashsyn ıa bolmasa nóser ákelsin, áıteýir, ózinshe aýa raıyn týǵyzǵan lıderler tegin bolmaıdy. Olar týraly jazý da, oqý da qyzyq. Men aıtsam: óziniń saıası ómirin Kennedı men Hrýshevtan bastap, osy kúngi Obama jáne Pýtınmen bir boılyqta qajyr-qaırat tanytyp júrgen el basshylary neken-saıaq. О́mir baspaldaǵy ónege baspaldaǵyna aınalǵan adam retinde Nazarbaev oqyrmandy qatty qyzyqtyrady» – dep tamsanýy oryndy. Prezıdenttiń osyndaı janqııar eńbegin aıta berseń taýsylmaıdy. Ol jas Qazaqstannyń az ýaqyttyń ishinde álemniń mańdaı aldy elderiniń birine aınalýyna jol ashty.
Bul úlken eńbek, Elbasynyń qalamynan týyndaǵan qundy shyǵarma. Sol tórt bólimniń ár betin paraqtap, ár sóılemin oqyǵan adam óziniń táýelsizdik jyldaryndaǵy jetken jetistigin, ósý barysyn taýyp alatyny anyq. Kitaptyń alǵashqy paraǵynan bastap, sońyna jetkenge deıin men de ózimniń sońǵy on jylda basyp ótken jolymdy, kórgenim men túıgenim, jetken jetistigim men shyqqan bıigimdi kóz aldymnan ótkizip otyrdym. Áli esimde, osydan on úsh jyldyń aldynda jalǵyz sómkemdi súırelep, shekaradan ımene ótip, tuńǵıyq bir álemge enip kele jatqan edim. Ol kezde aldaǵy bolashaǵym týraly oılaýdan da qorqatynmyn. «Táýekel degen jel qaıyq ótesiń de, ketesiń» degen júrekti jylytqan senim ǵana bar bolatyn. Onyń bárin tizbelep jatýdyń keregi de shamaly. Eń bastysy, basqalarmen eńsemdi teń ustap, eselene eńbek etýge múmkindik mol boldy. Elbasy kitabynyń ár tusynda aıtylǵan el damýy úshin qolǵa alynǵan salıqaly saıasat, sarabdal bastama, salmaqty mindetter árbir qazaqstandyqtyń jeńisti isterin jetildirip otyrdy.
Atajurtqa oralǵan on eki jylymnyń on jylyn jaýapkershiligi mol jýrnalıstik salaǵa arnappyn. Qazirde qalyptasqan jýrnalıst retinde óz álemimdi qalyptastyrdym. Meni oqıtyn jáne oıymdy olja dep sanaıtyn oqyrmandarym barshylyq. Jeti kitap jazyp, ózimniń azamattyq ustanymymdy jurtqa jetkizsem, onyń bireýi Elbasyǵa tanystyrylyp, Elbasy kitaphanasyna saqtaýǵa alynǵan. Bul ekiniń biriniń mańdaıyna jazylmaǵan baq. Ǵylym jolynda qulashymdy keń jaıdym. Ásirese, rýnıkalyq jazba eskertkishterdiń álem jáne qazaq ádebıetindegi orny jaıly jazǵan ǵylymı dıssertasııam túrkitanýshy ǵalymdar arasynda bedelge ıe bolsa, Ilııas Jansúgirovtiń elge jetpegen eńbekterin jınaqtaǵan eńbekterim úshin «Jansúgirov» medalin, Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» maqalasyna oraı qolǵa alynǵan «Qazaqstannyń kıeli jerleri geografııasy» jobasyna oraı Jetisý jeriniń kıeli jerlerin anyqtaýda qatysyp, týǵan ólkeniń tarıhyn túgendeýge qosqan eńbegim úshin «Úzdik ólketanýshy» medalin keýdeme taqtym.
Sonymen qatar, halyqaralyq «Internewc» uıymynyń ortaazııalyq jýrnalıster arasynda uıymdastyrǵan ekologııalyq taqyryptaǵy jobalar baıqaýynyń Qazaqstan boıynsha birinshi jeńimpazy bolyp, atalǵan uıymnyń Qazaqstandaǵy ekologııa salasy boıynsha sarapshysy atandym. Osyǵan oraı, Almaty, Tájikstannyń Dýshanbe, Qyrǵyzstannyń Bishkek qalalarynda ótken halyqaralyq ekologtar forýmyna qatysyp, álemdik deńgeıdegi ǵalymdarmen suhbattas bolyp, óremdi ósirdim. G-GLOBAL, CGEGD green kaz, Eýrodaq, BUU jasyl ekonomıkany damytý koalısııasy tarapynan Qazaqstanda birinshi ret ótken «Jasyl Qazaqstan» baıqaýynyń jeńimpazy atanyp, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaevtyń Alǵys hatymen marapattalyp, mereılengenimdi aıtpaı ketýge bolmas. Sonymen qatar, «Atameken» UKP tarapynan ótkizilgen respýblıkalyq baıqaý men Tuńǵysh Prezıdent qory uıymdastyrǵan «Táýelsiz Qazaqstan jáne Elbasy» baıqaýynyń júldegerleri qatarynan kóringenimde eńsemdi bıiktete tústi. Astana tórin úsh aıy boıy dýmanǵa bólegen «Astana EKSPO – 2017» kórmesin nasıhattaýda tókken terim tekke ketken joq. «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasynyń sol kezdegi basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov pen birinshi orynbasary Álisher Pirmetovtiń Alǵys hatyn arqalap, aýylǵa maqtanyshpen oralǵanym úlken jetistik boldy. Mundaı jetistik áli de eselene túseri anyq.
Marapatym úshin maqtanyp otyrǵan joqpyn. Alaıda Táýelsiz Qazaqstannyń qanattandyrýy, Elbasynyń el úshin eńbek etýge jasaǵan jaqsy múmkindigi bolmasa, men úshin osyndaı deńgeıge jetý múmkin be edi? Elbasynyń «Táýelsizdik dáýiri» atty kitabyn oqyp otyryp, týyndynyń el órkenıeti men jeke basymnyń Atajurttaǵy tabystaryma qanshalyqty deńgeıde áser etkenin osylaı oı elegimnen ótkizdim.
Qajet ANDAS,
aqyn, jýrnalıst
Taldyqorǵan qalasy
