Áýelgi mindet – áleýmettik jaýapkershilik

Elimiz Táýelsizdik alǵaly jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Sol jyldardan beri memleket kásipkerlik salasyn qolǵa alyp, bıznesti damytýǵa barynsha jaǵdaı jasap keledi. Sheteldik ınvestorlardy tartyp, shaǵyn jáne orta bıznes salasyna tekserýlerdi azaıtty. Otandyq bıznes ókilderi de qamqorlyqty az sezingen joq. Sondyqtan bolar, olar da múmkindiginshe áleýmettik salalarǵa qoldaý kórsetip, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin arttyrýda. О́z kezeginde memleket áleýmettik salaǵa qoldaý kórsetken zańdy jáne jeke tulǵalardyń eńbegin baǵalap, olardyń úzdik shyqqandaryn jyl saıyn «Paryz» baıqaýynda dástúrli túrde marapattaıdy. Qazaqstannyń munaı jáne gaz óndirý salasynda alǵashqy úshtiktiń quramyna enetin «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ ózekti áleýmettik máselelerdi sheshýmen qatar, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi týraly oń kózqaras qalyp­tastyryp úlgergen kompanııa. Bes jyl­dan beri bul kompanııa Qazaqstan jáne London qor bırjalarynda aksııalaryn saýdalap keledi. Satyp alý saıasatyn keńinen oılas­tyryp, negizgi aktıvterge ınvestısııalar salý baǵdarlamasyn ońtaılandyrýda ishki jáne halyqaralyq rynokta óziniń usta­nymdaryn birshama nyǵaıtty. Kompanııanyń negizgi óndiristik aktıvteri Mańǵystaý jáne Atyraý oblysta­ryn­da bolǵandyqtan, osy óńirlerdiń jer­gilikti turǵyndardyń ál-aýqatyn jaqsartý nazardan tys qalǵan emes. Kóp­tegen áleýmettik mańyzy bar jobalardy qarjylandyryp, aımaqtaǵy halyqtyń turmys deńgeıin kóterýde birshama sharýalar atqarýda. Máselen, Mańǵystaý oblysyndaǵy áleýmettik joba aıasyndaǵy atqarylǵan birqatar ıgilikti sharalardy erekshe atap ótsek bolady. «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ kelisim-sharttyq mindetteme sheńberinde Jańaózen qalasy jáne Qaraqııa aýdany­nyń áleýmettik ınfraqurylymyn da­my­tý baǵdarlamasyn qolǵa alǵan. Ol boıyn­sha 2008 jyldan beri jyl saıyn 900 mln. teńge bólip, kommýnaldyq-turǵyn úı sha­rýashylyǵyn damytyp keledi. Sonymen qatar Mańǵystaý oblysy ákimdigimen kelisilgen aımaqtyń áleý­mettik jobalaryn qosymsha qarjy­landyrý týraly Memo­ran­dýmǵa sáıkes 2010 jyly áleýmettik jumys oryn­daryn ashty. Qoǵamnyń bas aýrýyna aınalǵan baspana máselesin sheshýde 200 páterli kommýnaldyq turǵyn úı qurylysyn qarjylandyrdy. Tóńirek­shiń eldi mekenindegi qosalqy sharýa­shylyqty 500 gektarǵa deıin keńeıtip berdi. Bala­lardyń bolashaǵyn oılap, alpystan astam aýlany jabdyqtady. Qaladaǵy on mekteptiń aýmaǵynda qazirgi zamanǵa saı jasandy jabýy bar alań ornatty. «Túıe-Sý» men «Saýysqan» ken oryn­dary jáne Senek aýylyn aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin qarjylaı kómek kórsetý mindetin óz jaýapkershiligine aldy. Qaı qoǵamda bolmasyn, múmkindigi shekteýli jandarǵa, kóp balaly jáne ál-aýqaty tómen otbasy­larǵa, eńbek jáne soǵys ardagerlerine, jalǵyzbasty qart­tarǵa kómek kórsetý qajettiligi týyn­daıdy. Kompanııa atal­mysh toptarǵa qaıy­rymdylyq kómek kórsetýdi árqashan nazarda ustap keledi. 2010 men 2012 jyldar aralyǵynda Jańaózen qalasynda 50 stasıonarlyq orny bar emdeý-medısınalyq ortalyǵy salynbaqshy. «Kendirli» demalys keshenindegi medısınalyq-saýyqtyrý orta­ly­­ǵy men Kaspıı teńizi jaǵalaýynda jalpy quny 570 mln. teńgeni quraıtyn 250 oryndyq balalardy emdeý orta­lyǵy da «QazMunaıGaz» Barlaý О́n­dirý» AQ bas­tamasymen júzege asyryldy. Áleýmettik qoldaý baǵdarla­masynyń sheńberinde kom­panııa 3 myńǵa jýyq adamdy óz qam­qorlyǵyna alǵan. Olardy demalys oryn­daryna joldamamen jiberý, respýblı­kalyq jáne aımaqtyq merzimdi basyl­ym­darǵa tegin jazdyrý, munaıshylardyń balalaryn taıaý shetelderge demalysqa jiberý sekildi sharalardy qarjylandy­rýdy turaqty túrde rettep keledi. Aı­maq­taǵy sportty damytý jáne salamatty ómir saltyn nasıhattaý da basym baǵyt­tarynyń biri. Jalpy, 2009-2011 jyldary áleýmet­tik baǵdarlama aıasynda bólingen 4,5 mlrd. teńge qarjyǵa jıyrmadan astam mańyz­dy nysandar salynǵan. Atyraý oblysyndaǵy júzege asqan áleýmettik jobalar da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Maqat aýdany, Dossor poselkesinde ashylǵan 80 balaǵa laıyq­talǵan «Botaqan» balabaqshasy túgeldeı zamanaýı tehnıkamen jabdyqtalǵan. Oıyn alańdary, sharýashylyq bólimderi óz aldyna arnaıy soǵylǵan. Nysannyń quny 180 mln. teńgege baǵalanǵan. Oblys­­taǵy «Munaıshy» mádenıet sara­ıyna qaıta kúrdeli jóndeý jumystary júr­gizilip, ınjenerlik ınfraqurylym­dyq jeliler jańartyldy. Atqarylǵan ju­mys­tyń quny 127 mln. teńgeni qurap otyr. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna, Dossor munaıynyń 100 jyldyǵyna, Mań­ǵystaý munaıynyń 50 jyldyǵyna, Qum­kól munaıynyń 20 jyldyǵyna arnal­ǵan «Kaspıı: munaı men máde­nıet» fotoal­bomnyń jaryqqa shyǵýy­na tikeleı qoldaý kórsetti. Bul eńbekte Mańǵystaý jáne Atyraý, sonymen qatar, Reseıdiń Astrahan aýmaǵyna júr­gizilgen alǵashqy ekspedısııa týraly ǵylymı-pýblısıstı­kalyq jarııala­nym­dar berilgen. Aıta ketetin taǵy bir másele, bilim salasyn damytý baǵdarlamasy sheńbe­rin­de Dossor poselkesindegi dene shy­nyq­tyrý kesheni tolyǵymen jóndeý­den ótti. Keshenge qosymsha jattyǵý jáne kórer­men zaldary salyndy. Injenerlik jeliler ornatyldy. Al Mııaly poselkesinde paıdalanýǵa berilgen dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin salýǵa 150 mln. teńge qarjy bólindi. Elbasy Joldaýyna sáı­kes buqaralyq sportty damytýda Inder, Mahambet, Jylyoı aýdandarynda ja­ńa­dan sporttyq nysan­dar boı kóterip, halyq ıgiligin kórýde. Kompanııa tek qana atalmysh eki oblysqa ǵana emes, sondaı-aq sý tasqy­nynan zardap shekken Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zelenov jáne Tasqala aýdan­daryna jańadan qurylys nysan­da­ryn júrgizýge 1 mlrd. teńge bóldi. Jyl saıyn balalar úıine, mektep oqýshylaryna, eńbek jáne soǵys ardagerlerine, múgedek­ter men zeınetkerlerge, kópbalaly otba­sylarǵa qaıyrym­dylyq sharalaryn uıym­dastyrýdy Atyraý oblysynda da dástúrge aınal­dyrǵan. Áleýmettik jaýapkershilik jónindegi osyndaı ıgilikti sharalardy «Qaz­MunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ aldaǵy ýaqytta da basymdyqpen jalǵastyra bermek. Jylqybaı JAǴYPARULY.