Mine, búginde kómirdiń baǵasy keı óńirlerde 17 myń teńgege deıin kóterilip otyr. Aıtalyq, Shyǵys Qazaqstan óńirinde shilde aıynyń sońynda oblys ákimdiginiń qatysýymen bekitilgen memorandým boıynsha kómirdiń áleýmettik baǵasy – 8 350 teńge, bólshek saýdada – 8 800 teńge bolýy kerek edi. Alaıda «úıdegi kóńildi bazardaǵy naryq buzady» degendeı, alypsatarlardyń arany ashylyp ketkenin baıqamaý qıyn emes. Tipti atalǵan oblystyń eki iri ortalyǵy sanalatyn О́skemende turǵyndar kómirdi 8 800 teńgeden alsa, Semeıde tonnasy 7 400 teńgege satylýda. Al shalǵaıdaǵy aýdandarda 17 myń teńgege deıin jetken.
Bul jaǵdaı kómir satýshylardyń shyǵyndaryna baılanysty eseptelgen baǵa kórinedi. О́ńirdegi turǵyn úı-kommýnaldy sharýashylyq basqarmasy energetıka bóliminiń basshysy Nurlan Ramazanov alypsatarlar kómirdi tómen baǵaǵa alǵanymen, aýdandarda ózderiniń ústemesimen satatynyn, basqarma mamandary barlyq aýdandaǵy baǵany baqylaýynyń múmkin emestigin aıtady. Iаǵnı jeke kásipkerler baǵany ózderi qoıady. Al kómir tapshylyǵy kúzge qaraı bolýy múmkin, deıdi ol. Qazir atalǵan óńirdegi baǵa saıasatyna «Nur Otan» partııasynyń jergilikti fılıaly aralaspaq nıette. Al búginge deıin Shyǵys Qazaqstanǵa 244 myń tonna kómir jiberilgen. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 124 myń tonnaǵa artyq.
Jalpy, kómir tasymaldaýdyń negizgi operatory «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń «Júk tasymaly» aksıonerlik qoǵamynyń málimetinshe, bıylǵy mamyr-shilde aılarynda kómir tasymaldaý 2 mıllıon tonnaǵa jetkizilip, ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda
35 %-ke artty.
Osy maýsymda 850 myń tonna kómir tasymaldanyp, ótken jylmen salystyrǵanda 74% joǵary kórsetkishti qurady. Sońǵy úsh aıda Aqmola turǵyndaryna jáne kommýnaldyq mekemelerine 300 myń tonna qatty otyn jetkizildi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 126 myń tonnaǵa joǵary kórsetkish. Almaty oblysyna 456 myń tonna jiberilgen. Iаǵnı 194 myń tonnaǵa artyq. Qaraǵandy, Ońtústik Qazaqstan oblystaryna da kómir tasymaldaý isi qarqyndy túrde júrgizilip jatyr.
Iаǵnı kómir jetispeýshiligi joq. Al kómir baǵasynyń qymbattaýyna ne sebep?
Onyń ústine jazǵy maýsymdaǵy temir jolmen tasymaldaý tarıfi kóterilgen emes. Máselen «Qyzyljar – Astana» baǵdarymen bir tonna kómir tasymaldaý quny 1719,9 teńge bolsa, «Degeleń – Jańa О́skemen» baǵytyna 1500,7 teńge turady. «Degeleń – Semeı» baǵytyna 824,5 teńge bolyp bekitilgen. Sondaı-aq bıyl 1 tamyzdaǵy málimetke qaraǵanda, elimizdegi jylý ortalyqtaryndaǵy táýliktik kómir qory normadan joǵary. Aıtalyq, Energetıka mınıstrligi bekitken normatıvke qaraǵanda táýliktik qor 20 kúnge mejelense, munda 39 kúndik qor jasaqtalǵan.
Qazirgi tańda Kókshetaý qalasynyń jylý ortalyǵyna jóndeý jumystary júrgizilýine baılanysty kómir jetkizý toqtatyldy. 1 qyrkúıekten bastap aıyna 36 myń tonna kómir jetkizilmek. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ bastamashylyǵymen jyl basynan beri barlyq óńirdegi temir jol bólimsheleriniń ókilderi júk jóneltýshilermen, júk qabyldaýshylarmen, jergilikti atqarýshy organdardyń ókilderimen, iri kómir ken oryndarynyń basshylyǵymen, jyljymaly quramnyń menshik ıelerimen kezdesýler ótkizýde. Bul kezdesýlerde ákimshilik jáne júk jóneltýshilerge áleýmettik mańyzdy júkterdi tutynýshylarǵa erte jetkizý jaıy talqylandy. Tutynýshylarǵa kómir otynyn der kezinde jetkizý úshin óńirler júk jóneltýshilerge ýaqytynda kómir jetkizý týraly josparyn berýi tıis. Bul óz kezeginde tasymaldaýdyń jyl boıy retimen júrgizilýine yqpal etpek. Iаǵnı kúz túskende kómirge qatysty daý-damaıdyń aldyn alýǵa bolady. Qazirgi tańda beketterde jáne kómir qoımalarynda qatty otynnyń jetkizilýine monıtorıngtik baqylaý ornatylǵan. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ elimizdiń barlyq óńirine kómir jetkizýge qatysty vagondar sany jetkilikti ekendigin habarlady.
Al elimizdegi kómirdiń basym bóligin óndiretin óńir – Qaraǵandy oblysynda byltyr 32 mıllıon tonna kómir óndirilse, bıyl bul meje 38 mıllıonǵa deıin ulǵaıtylady. Oblys ákiminiń orynbasary Almas Aıdarovtyń aıtýynsha, sonyń ishinde turmystyq qajettilik úshin óndiriletin kómirdiń kólemi – 4,8 mıllıon tonna bolmaq. Árıne elimizde kómir Pavlodar men Shyǵys Qazaqstan oblystarynda da óndiriledi. Sondyqtan qatty otynǵa degen qajettilikti ken oryndary da, tasymal qyzmeti de oryndap otyr deýge bolady. Bulaı bolǵanda, kómir baǵasy negizsiz qymbattamaýy tıis edi. Alaıda kómir baǵasyn aspandatyp jiberetin alypsatarlardyń qýlyǵyna quryq boılamaı tur. Bul salada da baǵa saıasatyna qatań qadaǵalaý bolmasa, qaltasynan qaǵylatyn qarapaıym halyq bolyp qala bermek.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
