Bázbireýler úshin jalań derek, qurǵaq sıfr bolyp kóringenimen, astarynda qanshama qajyrly eńbek, mańdaı ter jatqanyn, uıymdastyra bilgenniń isi ónikti, jumysy berekeli ekenin ańǵarý qıyn emes. Qyzyljar – topyraq qunarlyǵynyń bonıteti 50-55 paıyzdy quraǵanymen, jazy qysqa ári qubylmaly keletindikten aýa raıyna táýeldilik yqtımaldyǵy joǵary óńir. О́kinishke qaraı, keı sharýashylyq jetekshileri teriskeıdiń qatal tabıǵı-klımattyń jaǵdaıyna moıynsunǵandaı ósimdi molaıtýdyń, ónimdilikti eseleýdiń ornyna qolda bardy ǵana qanaǵat tutýmen shektelip júr. Zamana talaptaryn eskermeýdiń, irgeli izdenisterge barmaýdyń aqyry bankrotqa ushyratatyn jaıttar az kezdespeıdi. Eginshilik mádenıetin jetildirýmen júıeli aınalyspaý, aýyspaly egis júıesin saqtamaý, astyq salasyn ártaraptandyrmaý saldarynan bir mıllıon gektarǵa jýyq egistik jerlerge ıelik etken «Bogbı», «Transavto» sekildi alpaýyt fırmalarda jalaqyny keshiktirý, jumys oryndaryn qysqartý sekildi kóptegen áleýmettik teńgerimsizdik qalyptasqan. Áli kúnge deıin eńbekaqylaryn daýlap júrgen turǵyndar az emes.
Taıynsha aýdanynda «Ternovskoe» seriktestigi ár gektardan nebári 6 sentner ónim alsa, «Taıynsha Astyq» JShS 20 sentnerden aınaldyrǵan. Sondyqtan da búgingideı jahandaný úrdisinde ǵylym jetistikterine, ozyq agrotehnologııalarǵa arqa súıemeı óndiristi alǵa bastyramyn, jetistikke jetemin deý bos sóz shyrmaýynda qalý ekenin jergilikti tájirıbeler anyq uqtyryp otyr. Zaman talaby usynǵan osyndaı mańyzdy qaǵıdattardyń biri − aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý. Agroónerkásip keshenin qarqyndy damytýdyń zor múmkindikterin aıqyndap bergen «aqyldy tehnologııalardy» eginshilikte, mal sharýashylyǵynda qoldaný óz jemisin bere bastady. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «sıfrlandyrý degenimiz Qazaqstannyń ozyq el ataný jolyndaǵy maqsat emes, qural. Básekege qabiletti bolý, ósimdi, ónimdi arttyrý, mine, osy maqsat», degen talaptaryn basshylyqqa alǵan óńirdiń taýar óndirýshileri agroónerkásip keshenin tehnologııalyq turǵydan jańǵyrtýdyń ıgiligin kórip keledi.
– Soltústik Qazaqstannyń qol jetpes baılyǵy – aýylsharýashylyq jerleri, ony tıimdi ıgerý, durys paıdalaný óte mańyzdy. Oblys turǵyndarynyń jartysynan astamy eldi mekenderde turady, 100 myńǵa jýyǵy agrarlyq salada eńbek etedi. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy sheńberinde aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń keshendi jospary túzilip, shyǵyndardy azaıtýdyń, ýaqyt, qarjy únemdeýdiń, jedel aqparattar men qyzmetter almasýdyń, qujat resimdeýdiń, jumys kúshin tıimdi paıdalanýdyń jetildirilgen, ońtaılandyrylǵan joldary qarastyrylǵan. Búginde egis alqaptarynyń elektrondy kartasy qurylyp, oǵan 1,9 mıllıon gektar egistik, 4,6 mıllıon gektar shabyndyq jer engizilgen. 107 sharýashylyq egin egý men astyq jınaýdyń, ýaqytyn boljaýdyń, «aqyldy sýarýdyń», mıneraldy tyńaıtqysh sebýdiń, ósimdik zııankesterimen kúresýdiń joldaryn kúni buryn anyqtap, tıisti sharalar qabyldap otyrady. Sóıtip jumystardyń sapaly ári merziminde atqarylýy durys jolǵa qoıyldy. Sondaı-aq dálme-dál eginshilik júıesi de eńbek ónimdiligin arttyrýǵa aıtarlyqtaı áser etip otyr. Egis keshenderi arnaıy baǵdarlamalar arqyly janar-jaǵarmaı shyǵynyn, bastyrylǵan astyqtyń kólemi men sapasyn naqty esepteı alady. Mal sharýashylyǵyna da basymdyq berilýde. 17 sıfrly ferma jumys isteıdi. Keleshekte olardyń sany 200-ge deıin kóbeıedi, – dedi oblys ákiminiń birinshi orynbasary Aıdarbek Saparov. Onyń aıtýynsha, sıfrly júıeni qoldanýdyń arqasynda bıyl eńbek ónimdiligi – 7, astyq túsimi 5 paıyzǵa artqan. Et óndirý − 10,3, sút − 3,2, jumyrtqa 27,9 paıyzǵa molaıǵan. Alda eksportqa óńdelip shyǵarylatyn azyq-túlik ónimderiniń mólsheri 142,4 mıllıon dollardy quramaq. Bir adamǵa eseptegende eńbek ónimdiligi 6 mıllıon teńgege deıin arttyrylmaq.
Aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń kásibı merekesine oraılas ótken saltanatty jıynda aýyl sharýashylyǵy salasyna sıfrly tehnologııalardy júıeli engizgeni úshin «Atameken Agro» AQ arnaıy atalymǵa ıe boldy. Aksıonerlik qoǵamnyń bas dırektory Kental Eslámovpen sóıleskenimizde, ol eginshilikpen, mal sharýashylyǵymen, qus ósirýmen aınalysatyndaryn, 3 myńǵa jýyq adam eńbek etetinin, jer óńdep, astyq sapasyn arttyrýdyń tıimdi tásilderi jetik meńgerilgenin jetkizdi. Sońǵy úsh jylda astyq jınaý tehnıkasy parki 45 paıyzǵa jańarǵan. Bıyl 7 mıllıard teńgege 36 traktor, 17 dán sebý kesheni, 45 kombaın satyp alyndy. Tehnıkalardyń elektrondy esebi jasalǵan jáne kompıýter arqyly basqarylady. Elevatorlarda astyq qabyldaý qujattary osy úlgide toltyrylady. Alqaptardyń elektrondy kartalary, naqty meteoderekter, sensorlar men datchıkter paıdalanylady. «Astyqty aımaqtyń áleýeti men múmkindikteri orasan. Shetelge táýeldilikten qutylý úshin aldymen ishki naryqtaǵy azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge basymdyq berýimiz kerek. Bul oraıda kez kelgen baǵdarlamanyń, bıznes jospardyń tehnologııalyq turǵydan jetildirilgen nusqalaryn sıfrly júıemen tyǵyz ushtastyrý birden-bir durys qadam sanalady», deı kelip, tájirıbeli basshy «aqyldy tehnologııalardyń» basqa da jetistikterimen bólisti.
«Taıynsha Astyq» agrofırmasynyń bas dırektory Anatolıı Rafalskııdiń pikirinshe, jerge qatysty tutynýshylyq kózqarasty joıýda, qarym-qatynasty ózgertýde ınnovasııalyq sıpatqa ıe baǵdarlamalardyń tıimdiligin, aýyl sharýashylyǵyna berer zor paıdasyn aıtpaǵanda áli kúnge deıin mán-maǵynasy men qadir-qasıetin jete sezinbeı júrgen tárizdimiz. Bázbireýlerdiń memleket tarapynan beriletin sýbsıdııalyq jeńildikterdi tegin kelgen oljadaı sanaıtynyn, utqyr ýaqytpen ilese kelgen jańalyqtardy eskere bermeıtinin jasyrmaıdy. «Sıfrlandyrýdyń adamı faktorǵa, aýa raıyna táýeldilikti azaıtatyn artyqshylyqtaryn bilgenimizben, keı áriptesterimizdiń áreketi Keńes Odaǵyn eske túsiredi. Áli kúnge deıin ábden tozǵan, eskirgen tehnıkalardy paıdalanýy, alǵa qaraı umtylmaýy, ekstensıvti sharýashylyq júrgizýden asa almaýy esh aqylǵa syımaıdy. Ondaılar «balapandy kúzde sanar» shaqta ózin emes, aýa raıyn, basqalardy kinálap shyǵa keledi. Bizdiń agrofırmada alqaptarǵa spýtnık arqyly monıtorıng júrgizý, malǵa chıp taǵý, fotobeıne esepter engizilgen. Dálme-dál mal sharýashylyǵy elementterin qoldaný arqyly azyqtandyrýdyń, saýylatyn súttiń mólsherin anyqtasaq, áýe drondary, kvadrokopterler, jer serigi arqyly jerdiń qunarlyǵy, tyńaıtqyshtardy qansha mólsherde sińirý, ósip ketken aramshóp túrleri boıynsha tolyq sıpattamalar alynady. «GPS» qurylǵylary ornatylǵan egis keshenderinde, kombaındarda bıdaıdyń salmaǵy men sapasy monıtor arqyly kórsetiledi. Zyǵyr, raps sekildi paıdasy mol maıly daqyldardyń ózindik qunyn anyqtaý jumystaryn avtomattandyratyn modýldi engizý boıynsha qanatqaqty joba iske qosyldy», – deıdi A.Rafalskıı.
Anatolıı Bronıslavovıch shetelde bilimin shyńdap, kóp nárseni kókeıge túıip qaıtypty. Ol «Qazaqstanmen tabıǵat jaǵdaıy uqsas elderdiń jetistikterine tańyrqap, tamsana bergenshe ozyq dástúrlerinen úırengen abzal. О́ndiriske engizý úshin aldymen tehnıkalardy jańalap alý kerek. Sonda ǵana aýyl sharýashylyǵy salasy jańa sapaǵa kóteriledi. Zamanaýı tehnıkalardyń «tilin» biletin mamandar daıarlaý da − ózekti máselelerdiń biri. Osy jaǵyna jete kóńil bólgen jón» degen pikirin alǵa tartty.
Soltústik Qazaqstan mal jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, bıologııa ǵylymdarynyń doktory Áıip Ysqaq bolsa, agrarlyq sektordy ekonomıkanyń jańa draıverine aınaldyrý baǵytynda memlekettik baǵdarlamalar qabyldanǵanyn, onyń bir baǵyty óndiriste suranysqa ıe agrarlyq ǵylymı-zertteýlerge salynatyn ınvestısııa kólemin arttyrýǵa negizdelgenin aıtady. Et, sút ónimderin eksporttaıtyn elge aınalýdyń basty bir sharty – sapaly jemazyq ázirleý. Mal azyǵy negizinen jaıylym-shabyndyqtardan daıyndalady. Olar jańartylmaǵandyqtan, kútim jasalmaǵandyqtan ónimdiligi, qorektik qasıeti tómen, aqýyz tapshy. Pishen, pishendeme, súrlem sııaqty jemshóp qorynyń azdyǵy saldarynan karotın, qant, taǵy basqa bıologııalyq belsendi zattar jetise bermeıdi. О́ńirde birjyldyq jáne kópjyldyq mal azyǵyna degen qajettiliktiń 15 paıyzy ǵana óteledi. Arnaıy egilip, baptap ósiriletin mal azyǵynyń sapasy men kólemin ulǵaıtýda tabıǵı-klımattyq jaǵdaıǵa beıimdelgen tuqym sharýashylyǵyn qalyptastyrýdyń, bul salaǵa da sıfrlandyrý baǵdarlamasy engizýdiń, birlesken jobalardy júzege asyrýdyń máni aıryqsha. S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetinde aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý taqyrybynda ótken halyqaralyq alqaly basqosý ǵalymnyń sýarmaly jerlerdi údemeli ıgerý sıfrlandyrýmen tikeleı baılanysty degen oıynyń ózektiligin dáleldeı túsedi.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
