О́z jerimizde altyn ala almadyq

 «Klassıkter» úsh júldemen shekteldi

Álem birinshiliginiń shymyl­dyǵyn grek-rım kúresi balýandary ashty. «Klassıkter» bir kúmis, eki qola medal ıelendi. El qorjynyna alǵashqy qola medaldy 2017 jyly Parıj­de ótken birinshiliktiń kúmis júl­degeri Meırambek Aınaǵulov saldy. 60 kıloda beldesken otan­­dasymyz jartylaı fınalǵa deıin súrinbeı jetip, fınal joldamasy úshin talasta re­seılik Sergeı Emelınge 0:8 ese­bimen jol berdi. Sóıtip eki jyl bu­rynǵy jetistigin qaıtalaı almady.

Ekinshi qola medaldy 63 kılo salmaqta beldesken Almat Ke­­bispaev ıelendi. Úshinshi oryn úshin ótken kezdesýde Al­­mat qyr­ǵyzstandyq Tynar Shar­shen­bekovpen kezdesip, taza jeńiske jetti. Qorytyndy nátıje – 9:0. Bul Almat Kebis­paevtyń álem chempıonatyn­da jeńip alǵan úshinshi qola júldesi. Buǵan deıin ol 2010 jyly Máskeýde, 2015 jyly Las-Vegasta ótken álem birin­shiliginde qola medal enshilegen bolatyn. Sondaı-aq Almat 2011 jyly Túrkııada ótken álem chem­pıonatynyń kú­mis júldegeri atanǵan-dy.

Jalpy, kúres jankúıerleri álem birinshiligi óz elimizde ótip jatqan soń, 20 jyl armandaǵan altyn medaldy oljalaımyz dep kútken bolatyn. Tek jan­kúıerler ǵana emes, kúrestiń basy-qa­synda júrgen mamandar da bıyl altyn medal bolatynyn bol­jaǵan-dy. Mamandardyń boljamy jarystyń alǵashqy kúni-aq dál keleıin dep turǵan edi. 55 kıloda beldesken Qorlan Jaqansha fınalǵa shyqqanda barlyq jankúıer altyn medal el qorjynyna túsetinine senimdi bolǵan. Esh qıyndyqsyz fınalǵa shyqqan otandasymyz altyn úshin kúreste grýzııalyq Nýgzarı Sýrsýmııadan utylyp, el senimin aqtaı almady. Osy­laısha Qorlan jarysty kúmis júldemen aıaqtady. Esterińizde bolsa, grek-rım kúresinen sońǵy ret álem chempıonatynda altyn medaldy 1999 jyly Mhıtar Manýkıan jeńip alǵan. Mine, bıyl grek-rım kúresinen altyn almaǵanymyzǵa 20 jyl toldy.

27 jyldaǵy besinshi kúmis

Erkin kúres túrinen el namysyn qorǵaǵan 10 balýannyń arasynda úsh sportshymyz júl­degerler qatarynan kórindi. 2011 jyly Túrkııada ótken ja­handyq birinshilikte 55 kılo sal­maqta qola júlde oljalaǵan Dáýlet Nııazbekov bıyl 65 kılo salmaqta kúmispen kúpteldi. Otandasymyz fınaldyq saıys­ta reseılik balýan Gadjımýrad Rashıdovtan jeńildi. Sondaı-aq 70 kıloda beldesken Nurqoja Qaıpanov ta altynǵa synyq súıem qalǵanda taǵy bir reseılik balýan Davıd Baevke ese ji­berdi. Al byltyr Býdapeshtte ót­ken álem birinshiliginde 57 kı­­loda kúmis alǵan Nurıslam Sa­naev bıyl qola medalǵa qol jetkizdi.

Jalpy, 1991 jyldan beri erkin kúresten álem chempıonatynda tek bes balýanymyz fınalǵa shyqqan eken. Eń alǵash 1995 jyly Atlantada Elmádı Jabyraıylov kúmis medal jeńip alǵan. Cheshenstannyń týmasy Qazaqstan azamattyǵyn almas buryn Olımpııa oıyndary men álem chempıonatynda júlde enshilep, ábden tanylyp qalǵan bolatyn.

Arada 21 jyl ótkende qazaq balýany ekinshi ret álem birin­shiliginiń fınalynda kúresti. 2016 jylǵy Majarstandaǵy dodada 70 kıloda synǵa túsken Nurlan Bekjanov sheshýshi báse­kesinde reseılik Magomed Kýrbanalıevten utyldy. Desek te, Bekjanov erkin kúresten álem chempıonatynyń fınalynda beldesken tuńǵysh qazaq ekenin aıta ketýimiz kerek. Odan keıingi qazaq balýany qatysqan fınaldy byltyrǵy álem chempıonatynda kórdik. Al bıyl óz elimizde ótken básekede eki birdeı oǵlanymyz fınalǵa shyq­ty. О́kinishke qaraı, álem  chempıonaty óz jerimizde ótse de, qorjynymyzǵa altyn júl­de túsken joq. Osylaısha erkin kúres sheberleri jahan birin­shi­li­gin eki kúmis, bir qolamen túıindedi.

Bıylǵy dodada qyzdarymyz da júldesiz qalmady. Qyzdar kúresinen 50 kılo salmaqta beldesken Valentına Islamova kishi fınalda ýkraınalyq Oksana Lıvachtan 5:0 esebimen basym túsip, álemdik synnyń qola júldesine ıe boldy. Byltyrǵy álem birinshiliginde qyzdarymyz birde-bir júlde alǵan joq edi. Eń úzdik nátıjeni 53 kılodaǵy Juldyz Eshımova kórsetken-di. Onyń kórsetkishi – 5-oryn bolatyn. Bıyl abyroı bolǵanda bir qola medal enshiledik.

Jalpykomandalyq eseptegi jaǵdaı

Majarstanda ótken chempıo­natta 10 altyn medal alyp, aıdy aspannan shyǵarǵan Reseı Federasııasynyń balýan­da­ry bıylǵy básekede 9 medal enshilep, bul jyly da óz bı­i­gi­nen túsken joq. Kúres túr­lerinde komandalyq esep medal sany boıynsha emes, upaı sany boıynsha esepteledi. Mundaı jaǵdaıda Qazaqstannyń erkin kúres sheberleri 2-orynǵa tu­raqtady. Byltyr 13-oryn ıe­len­gen bolatyn. Al grek-rım kúresiniń quramasy 5-orynǵa jaı­­ǵasty. Qyzdarymyz altyn­shy orynnan kórindi. Al kúres­tiń úsh túri boıynsha medal sa­ny jóninen Qazaqstan 14-orynda.

Bir aıta keterligi, el astanasy – Nur-Sultan kúres túrlerinen uıymdastyrylǵan álem chempıonatyn qabyldaǵan onynshy qala retinde tarıhqa endi. 2005 jylǵa deıin kúrestiń úsh túrinen álem chempıonaty jeke-jeke ótkizilip kelgen. Keıinnen kúres túrleri birigip, álem chem­pıonatynyń mártebesin arttyryp, jankúıerlerdi kóptep tartýdy kózdegen bolatyn. Buǵan deıingi álem chempıonaty 4 ret Majarstan astanasy Býdapesht qalasynda ótken. Bul qala álem chempıonatyn 2005, 2013, 2016 jáne 2018 jyldary uıym­dastyrǵan. Sondaı-aq Gýanch­joý (Qytaı, 2006), Baký (Ázerbaıjan, 2007), Hernıng (Danııa, 2009), Máskeý (Reseı, 2010), Ystanbul (Túrkııa, 2011), Bý­dapesht (Vengrııa, 2013), Tash­kent (О́zbekstan, 2014), Las-Vegas (AQSh, 2015) jáne Parıj (Fran­sııa, 2017) qalalarynda álem chem­pıonaty ótken bolatyn.

Sonymen qatar bıylǵy bi­rin­shilikte álem chempıony ataǵy ǵana sarapqa salynbaı, Olımpııa oıyndaryna da jol­dama berildi. El namysyn qorǵaǵan 30 balýannyń tek segizi ǵana Olımpıada joldamasyn ıelendi. Atap aıtar bolsaq, grek-rım kúresinen Meırambek Aınaǵulov (60 kg) pen Ashat Dil­muhamedov (77 kg), erkin kúres balýandarynan Nurıslam Sanaev (57 kg), Dáýlet Nııazbekov (65 kg), Danııar Qaısanov (74 kg), Álisher Erǵalı (97 kg), qyzdar kúresinen Valentına Islamova (50 kg) jáne Elmıra Syzdyqova (76 kg) Tokıo Olımpıadasyna lısenzııa jeńip aldy.

Kúres túrlerinen kelesi álem chempıonaty 2021 jyly Nor­vegııa astanasy Oslo qala­synda ótedi.