Iá, 2011 jyldyń sáýir aıynda qala ákimdiginiń qaýlysy boıynsha Astana qalasynyń Kólik jáne jol-kólik ınfraqurylymyn damytý basqarmasynyń qatysýymen «Astana LRT» kompanııasy qurylǵan bolatyn.
Kompanııanyń negizgi atqaratyn mindetteri – qalanyń keshendi kólik syzbasyn ázirleýge qatysý, zııatkerlik kólik júıesin engizý, kólik aǵyndaryn basqarý, ártúrli sheshimder arqyly joldardyń júktemesin azaıtý, qoǵamdyq kólikti dıspetcherleý, qoǵamdyq kólik salasyndaǵy quqyq buzýshylyqty aıqyndaý men joıý, jol aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesine (JTEJ) qyzmet kórsetý, qoǵamdyq kóliktiń baǵdar jelisin jańǵyrtý, kólik mamandaryn oqytý jáne basqalar. Bul qala aýqymynda kólik salasyndaǵy atalǵan mindetterdi atqaratyn Qazaqstandaǵy jalǵyz kompanııa ekenin aıta ketken jón.
Sońǵy 10 jylda elorda halqy 2 eseden astam óskeni belgili. Qalada birneshe shaǵyn aýdan salyndy, jańa kósheler, adamdardyń jappaı tartylý oryndary paıda boldy. Qalamen birge halyqtyń kóliktik qamtamasyz etýge qajettiligi de qatar ósýde. Qazir elorda turǵyndary eýropalyq deńgeıdegi jaıly avtobýstardy qalypty jaǵdaı dep qabyldaıdy. Al 5-6 jyl buryn elordada talaptarǵa saı emes avtobýstar qatynaıtyn edi. Múmkindigi shekteýli adamdardyń qajettilikteri eskerilmeıtin eski, sýyq avtobýstar kóp boldy. Qalanyń avtoparkin jańartý mindeti «Astana LRT» kásipornyna júkteldi. 2014 jyldan bastap 2018 jylǵa deıin City Bus jobasy aıasynda 738 avtobýs satyp alynǵan. Bul rette talaptarǵa saı emes 400 eskirgen avtobýs jeliden shyǵarylǵan. Osylaısha jyljymaly quram 70%-ǵa jańartyldy. Al avtobýstardyń 73%-y turǵyndardyń qozǵalysy shekteýli toptary úshin qoljetimdi bola bastady. Bıyl «Astana LRT» JShS Yutong markaly 100 elektrobýs satyp alý týraly shartqa qol qoıǵan-dy. Jańa avtobýstardy satyp alý qalanyń baǵdar jelisin aýqymdy túrde jańǵyrtýǵa múmkindik berdi. 2013-2014 jyldary sheteldik sarapshylardy tarta otyryp, taldaý júrgizildi. Sonyń nátıjesinde 70 baǵdar ońtaılandyrylyp, 35 jańa baǵdar iske qosylǵan. Jańalyqtar engizilgenge deıin óte uzaq qalalyq baǵyttarǵa kólikter keıde qatynap, keıde múldem qatynamaıtyn edi. Qazir qala mańyndaǵy avtobýstar kúndelikti 29 eldi mekenniń 50 myń turǵynyn tasymaldaıdy.
«Qoǵamdyq kólik úshin BusLane arnaıy jolaǵy bólindi. Búgingi tańda uzyndyǵy 77 shaqyrym 24 jol ýchaskesi qamtyldy. BusLane arqyly baǵdar jelisiniń negizi qalyptasyp, magıstraldy kósheler qamtyldy. Bul shara aıaldamalarda avtobýsty kútý ýaqytyn 24%-ǵa qysqartýǵa múmkindik berdi. Zııatkerlik kólik júıesi sheńberinde qoǵamdyq kólikti dıspetcherleýdiń biryńǵaı júıesi engizildi. Zamanaýı GPS úılestirý jabdyǵy, baqylaý sezbekteri, sondaı-aq avtobýstardyń qozǵalys kestesin beıimdi basqarý onlaın rejimde avtobýstardy baqylaý men basqarýdy durys jolǵa qoıýǵa múmkindik berdi. Nátıjesinde kelesideı ereje buzýshylyqtar tyıyldy, ıaǵnı bekitilgen baǵdardy buzý, aıaldamadan toqtamaı ótip ketý, aýysymdy ýaqytynan buryn aıaqtaý jáne t.b. Sondaı-aq turǵyndardyń avtobýs qozǵalysy týraly aqparatqa qoljetimdiligi qamtamasyz etildi. Baqylaý onlaın ǵana emes, sonymen qatar jelide de júzege asyrylady. Kóliktik baqylaý departamenti quryldy. «Astana LRT» janynan qurylǵan kóliktik baqylaý departamenti menedjerleri kún saıyn tasymaldaýshylar men júrgizýshiler jáne jolaýshylar tarapynan bolatyn qoǵamdyq kóliktegi buzýshylyqtardy baqylaıdy. Jol aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesi – zııatkerlik kólik júıesiniń quramdas bóligi. Bul jolaýshylar aǵynyn dál sanaýǵa jáne baǵdarlar jelisin jaqsartýǵa múmkindik beredi. Kólik mamandarynyń biliktilik ortalyǵy – qoǵamdyq kólik qyzmetkerlerin: júrgizýshiler, baqylaýshylar, kondýktorlar jáne tipti baılanys ortalyqtarynyń operatorlaryn daıarlaý men qaıta daıarlaýǵa mamandanǵan Qazaqstandaǵy birden-bir ortalyq. Jol júrý qaǵıdalary boıynsha standartty sabaqtardan basqa, júrgizýshiler alǵashqy medısınalyq kómek, psıhologııa, jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý mádenıeti jáne taǵy basqa pánderdi oqıdy. Kúızelis deńgeıine, reaksııa jyldamdyǵyna test ótkiziledi. Qajet bolǵan jaǵdaıda qaıta oqytylady, qosymsha konsýltasııalardan ótedi. Jyl basynan beri ortalyqta oqý jáne qaıta oqýdan 1130 júrgizýshi, 69 baılanys ortalyǵy operatorlary, 15-ten astam basqa mamandar ótti. Biz qoǵamdyq kólikti damytý jáne ony jolaýshylar úshin jaqsartýǵa árqashan daıynbyz», dedi «Astana LRT» kompanııasynyń mamandary.
«Astana LRT» JShS basqarma tóraǵasy Bekmyrza Igenberdınov ótken jyldyń 21 shildesi – elordanyń qoǵamdyq kóligi úshin aıtýly kún bolǵanyn, dál sol kúni elorda ákimdiginiń qaýlysy kúshine enip, qalanyń kólik salasynyń serpindi damýynyń jańa belesi aıqyndalǵanyn atap ótti.
«Saralanǵan tarıf engizilgennen keıin nebári 10 kún ishinde kólik kartalaryn paıdalaný úlesi 46-dan 66 paıyzǵa deıin artty. Jolaqy tóleýdiń balamaly tásilderi qoljetimdi boldy. Kólik kartalaryn qashyqtan toltyrý múmkindigi paıda boldy. Qalanyń birneshe avtoparki kondýktorlar qyzmetinen bas tartty. Bul shyǵyndardy qysqartyp, qarajatty qaıta bólýge jáne nátıjesinde júrgizýshilerdiń jalaqysyn arttyrýǵa, saralanǵan tarıf tasymaldaýshylarǵa qoıylatyn talaptardy kúsheıtýge múmkindik berdi. Eger buryn avtoparkterdiń bir bóligi júrgizýshilermen avtobýsty jalǵa berý júıesi boıynsha jumys istese, endi saralanǵan tarıftiń engizilýi arqyly barlyq júrgizýshiler básekege qabiletti eńbekaqymen, áleýmettik toptamamen jáne júrgizýshilerge qoıylatyn belgilengen talaptarmen shtatqa qabyldandy. Sondaı-aq aınalymdardy oryndaý jáne baǵdardy qatań ustaný boıynsha talaptar kúsheıtildi. Osy sharalardyń nátıjesinde rastalǵan statıstıka boıynsha, aıaldamadan ótip ketý, bılet bermeý týraly jolaýshylardyń shaǵymdary azaıdy. Nebári 6 aı ishinde aqysyz tóleý úlesi eki ese ósip, qazirgi ýaqytta 95 paıyz deńgeıinde saqtalyp tur. Saralanǵan tarıf engizilgennen keıin tasymaldaýshylardyń tabysy artty. Kóleńkedegi aqsha aınalymynyń 30 paıyzy jaryqqa shyqty. Osynyń bári qolma-qol aqsha aınalymyn barynsha azaıtý arqyly múmkin boldy. Tabystyń kóbeıýi nátıjesinde avtobýs parkteri júrgizýshilerge eńbek jaǵdaıyn jaqsartyp, qaryzdaryn ótep, avtobýstardy birtindep jańartyp, kóbeıte alady. Búginde 22 baǵdarda avtobýstardyń sany ulǵaıdy, baǵdarlar sany artty. Eger saralanǵan tarıfke deıin jolaýshylarǵa 86 baǵdar qyzmet kórsetse, 2019 jyldyń tamyz aıynda 91-ge jetti. Munyń bári oń ózgeristerdiń basy ǵana», dedi «Astana LRT» JShS basqarma tóraǵasy.
Sonymen qatar ol qoǵamdyq kólikte aqsha qarajatynyń kóleńkeli aınalymy qalaı azaıǵany týraly aıtty.
«2018 jyldyń mamyr aıynda avtoparkterdiń tabysy 1 mlrd 47 mln teńgeni qurady. Onyń 75%-dan astamy jyrtylmaly orama bıletterdi satýdan túsken. Al 2019 jylǵy mamyrda avtoparkterdiń tabysy 40%-ǵa artyp, 1 mlrd 529,3 mln teńgeni qurady. Bul rette qolma-qol aqsha tóleý úlesi tek 7% kórsetkishke ıe. Biz búgingi tańda Prezıdent Joldaýynda basa nazar aýdarǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdasyna saı jumys istep jatyrmyz. Bıyl 70%-ǵa jýyq avtobýs parkin jańartyp, 100 elektrli avtobýs satyp aldyq. Kún saıyn 50 myńnan astam halyq qala mańyndaǵy eldi mekenderge qatynaıdy. 2 gis, AstraBus jáne Senim úsh mobıldi qosymshasy búginde suranysqa ıe, qala turǵyndary óte belsendi paıdalanýda. Tıimdi ózgeristerdiń nátıjesine halyq kýá bolyp otyr. Biz qala turǵyndary men azamattardyń ótinishterin únemi taldap otyramyz. Osydan bir-eki jyl buryn bizge bılet bermegen avtobýs kondýktorlary týraly turǵyndardan kóptegen shaǵymdar kelip tústi. Bul jolaýshylar tólegen aqsha kólik parkteriniń kassalaryna túspegenin jáne josyqsyz jumysshylardyń qaltasyna ketkenin bildiredi. Keıbir adamdar qoǵamdyq kólikte jolaqysyn tóleýden qashady. Tegin júrip-turǵysy keletin jandardy túsinbeımin», dedi ol.
Jáne de «Astana LRT» kólik mamandarynyń biliktiligin arttyrý ortalyǵynyń dırektory Jeńis Jalbyr aldaǵy ýaqytta jolaqyny qymbattatý josparda joq ekenin jetkizdi.
«Jolaqyny ósirý aldaǵy josparlarda qarastyrylmaǵan. Sebebi bul eń birinshi halyqtyń múddesi jáne basym kópshiligi qoǵamdyq kólikti paıdalanatynyn eskergendikten týyndap otyr. Bizdiń maqsatymyz – turǵyndarǵa sapaly qyzmet kórsetý. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, biz 20-baǵdarǵa jolaqysyn viza kartasy arqyly tóleýdiń qanatqaqty jobasyn engizgen bolatynbyz. Soǵan sáıkes jańa qurylǵylar da ornatyldy. Osy tájirıbe tabysty júzege asatyn bolsa, basqa baǵyttardaǵy kólikterge de osy tájirıbeni engizemiz» dedi J.Jalbyr.
Sondaı-aq is-sharada avtoparkterdiń basshylary da baıandama jasap, kásiporyndardyń aǵymdaǵy qarjylyq jaǵdaıy, kirister, shyǵystar týraly aıtty.
