Belsene qatysý qajet

Qazaqstan Pre­zı­dentiniń alǵashqy resmı Jol­daýy 1997 jyly qazan aıynda jarııa etilgen bolatyn. Dál sol ýaqyttan bastap bizde kóptegen prezıdenttik respýblıkalarǵa tán dástúr berik qalyptasty. Sol dástúrdi sanaly túr­de jalǵastyra otyryp, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna óziniń alǵashqy Joldaýyn jarııalaǵan boltyn. Ol osy tarıhı qujatta qazirgi ýaqytta bizge táýelsizdiktiń jetistikterin eselep, elimizdi damýdyń jańa sapaly kezeńine shyǵarý múmkindigi berilip otyrǵanyn atap ótti. «Biz buǵan Elbasy saıasatynyń sabaqtastyǵyn saqtap, júıeli reformalar júrgizý arqyly qol jetkize alamyz. О́z­derińizge belgili, osynyń bári meniń saılaýaldy baǵdarlamamnyń negizi boldy. Qazir memlekettik organdar ony júzege asyrý úshin tıisti ju­mystar júrgizýde. Men halyqqa bergen ýádelerimdi mindetti túrde oryndaımyn», dedi Q.Toqaev.

Prezıdent óziniń Joldaýynda ekonomıkamyzdyń ósýi men qarjylyq múmkindikterimizge súıene otyryp, halqymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartý boıynsha jumystardy ári qaraı jalǵastyrý mindetin alǵa tartty. Ol «Bilim ekonomıkasy», eńbek ónim­diligin arttyrý, ınnovasııany damytý, jasandy ıntellekti jahandyq damý­dyń negizgi faktorlaryna aınal­ǵanyn atap kórsetti. Memleket basshysynyń pikirinshe, shıkizatqa baılanǵan mentalıtetten bas tartyp, ekonomıkany ártaraptandyrý, agroónerkásip kesheni men óńdeý ónerkásibin meı­linshe damytý qajet. Joldaýda bilim berý, quqyq qorǵaý, densaýlyq saqtaý jáne halyqty áleýmettik qorǵaý má­se­lelerine erekshe kóńil bólingen, óıt­keni olar memlekettiń basymdyq beriletin salalary bolyp sanalady.

Prezıdenttiń Joldaýynda kóteril­gen máselelerdiń barlyǵy ma­ńyz­dy. Sonyń ishinde bizdi erekshe qý­an­tatyny, azamattyq qoǵamǵa qol­daý kórsetý máselesi aıtyldy. «Aza­mattyq qoǵamǵa qoldaý kórsetý kerek, halyqty jalpymemlekettik ózekti tapsyrmalardy talqylaýǵa tartý kerek. Sol úshin de Ulttyq qoǵam­dyq senim keńesi quryldy. Belsen­di aza­mattyq qoǵam qurý úshin úki­mettik emes uıymdardyń bede­lin arttyrý qajet dep sanaımyn. Son­dyq­tan, jaqyn arada Azamattyq qoǵam­dy damytýdyń 2025 jylǵa deıin­gi tujyrymdamasyn ázirlep, qabyl­daýymyz kerek» dedi Q.Toqaev.

Qazirgi Qazaqstanda azamattyq qoǵam qalyptasýynyń uzaq tarıhy jáne tereń tamyrlary bar. Erte zamandardan-aq bizge azamattyq qo­ǵamn­yń tabysty jumys atqaryp, qoǵamnyń nyǵaıýyn qamtamasyz etken bıler soty, aqyn-jyraýlardyń shyǵar­mashylyǵy, batyrlardy mańyz­dy isterge tartý nemese olardyń óz­der­iniń belsendi qatysýy ispetti ıns­­tıtýttary bolǵany málim. Qazaq jer­leriniń otarlanýy, sodan keıingi bir­tutas keńes memleketi quramynda ómir súrip, eńbektenýge baılanysty kezeń­der qoǵam men adamnyń psıhologııa­syn, memleket taǵdyryndaǵy rólin túsi­nýin aıtarlyqtaı ózgerte oty­ryp, azamattyq bostandyq sezi­mi­niń qa­lyp­tasýyndaǵy tarıhı sabaq­t­as­tyqty úzgen-di. XX ǵasyr basyn­da­ǵy kóptegen belgili qaırat­ker­ler aza­mat­tyq sana-sezimdi oıatý jo­­lyn­daǵy kúreste jandaryn pıda etken. Son­dyq­tan Qazaqstanda azamat­t­yq qoǵam­nyń qalyptasýy, esh kúmán joq, jete saralanǵan sıpat alatyn bolady.

Qazaqstanda azamattyq qoǵamnyń alǵashqy kórinisteriniń biri – úki­met­tik emes uıymdardyń (ÚEU) qalyp­tasýy. Olar memleket pen azamattar arasyndaǵy deldal retinde ózderine qoǵamda oryn alyp jatqan kóptegen áleýmettik ózgeristerdiń mindetterin qabyldap, ártúrli, ekologııa, qoǵamda áıelder róliniń artýy, sondaı-aq tutynýshylar, jastar, kóp balaly jáne jalǵyzbasty analar, jetim balalar, múgedekter, zańsyz qýda­laý qurbandary jáne basqalary­nyń qu­qyq­tary máselelerin sheshý isine eleýli úles qosady. Búginde elimizde 3500-ge jýyq úkimettik emes uıym jumys istep, áleýmettik-ekono­mı­kalyq máselelerdi sheshedi, el azamat­tary­nyń qoǵamdy demokratııalandyrý úderisterine belsendi túrde qatysýyna kómektesedi.

Joldaýdyń taǵy bir erekshe ma­ńyz­­dy bóligi – qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý máselesi. «Áleýmettik jáne et­nostyq toptar arasyndaǵy keli­sim – búkil qoǵamnyń birlesken eńbe­gi­niń nátıjesi. Osyǵan oraı, saıası úr­disterdi saralap, birligimizdi nyǵaı­ta túsý úshin naqty sharalar qabyl­daý kerek», dedi Memleket basshysy. Aldymen «osy maqsatta qazaq hal­qy­­nyń memleket quraýshy ult retin­degi rólin bekemdep, etnosaralyq tatý­lyq pen dinaralyq túsinistikti qalyp­tastyra berýimiz qajet» dep jalǵas­tyrady, Prezıdent óz oıyn.

Bizdi, tarıhshy-ǵalymdardy, ult­tyq tildiń janashyry retinde qýanta­tyny, Memleket basshysynyń osy qujatta: «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin» degeni. Biraq mundaı dárejege jetý úshin, onyń pikirinshe, bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerek. Prezıdentimiz qoıǵan osy mindetti oryndaý bizdiń de azamattyq boryshymyz dep oılaımyn.

Buǵan qosa, Memleket basshysy keler jyly atalyp ótetin mańyzdy mereıtoılar men eleýli oqıǵalarǵa daıyndyq jumystary bastalatyny, ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵy, Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereı­toılaryn ótkizetinimiz týraly aıtty. Mereıtoı barysynda ysy­rap­shyldyqqa jol bermeı, ǵulama tulǵa­larymyzdyń eńbekterin halyq ara­synda dáripteýimiz kerektigin tilge tıek etti. Bul mindettiń de bizdiń ǵalym­darǵa tikeleı qatysy bar.

Joǵaryda aıtylǵandardy qory­tyn­dylaı kele, Memleket basshysy Q.Toqaevtyń Qazaqstan halqyna arna­ǵan alǵashqy Joldaýynda kóterilgen ıdeıa­lar­ men qoıylǵan mindetterdi to­lyq qoldaı otyryp, aldaǵy ýaqytta ola­r­dy nasıhattaýǵa biz belsene qa­ty­­sýy­­myz qajet degen pikirimdi bildi­remin.

Talǵatbek ÁMINOV,

Memleket tarıhy

ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, dosent