Qoǵamda jemqorlyqpen kúrestiń qarqyny kúsheıgenimen, kóleńkeli qylmysqa jol berýshilerdiń sany azaımaı tur. Sonyń ishinde, jaýapty memlekettik laýazymdy atqaratyn jáne memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen azamattardyń qyzmettik ókilettikterin teris jáne zańsyz paıdalaný, kásipkerlik qyzmetke zańsyz aralasý, kedergi jasaý, para alý, para berý, paraqorlyqqa deldal bolý, qyzmettik jalǵandyq, jeke jáne zańdy tulǵalardyń zańsyz materıaldyq syıaqy berý syndy sybaılas jemqorlyq derekteri áli de el aýmaǵynda beleń alýda. Memleket bıýdjetin maqsatsyz paıdalaný, qyzmet babyn jeke bas paıdasyna jaratý, jumysqa qabyldaý barysynda belgili bir qarajat mólsherin talap etý, tekseris mekemeleriniń kelýine oraı qarjy jınaý sekildi sybaılas jemqorlyq táýekelderi de qazir qoǵamda jıi ushyrasyp keledi.
Qaıtpek kerek?! Mundaı jaǵdaıda el azamattarynyń qoldaýy men belsendiligi, ashyqtyǵy men operatıvtiligi aıryqsha mańyzǵa ıe. Anyǵynda, «Jemqorlyqqa qarsymyz!» degen ortaq uran kóptiń kókeıinde kólkip turǵanmen, iske kelgende qoǵam indetine qarsy turý jalqynyń jumysy, ardyń isi bolyp sanalady. Sondyqtan qandaı da bir sybaılas jemqorlyq kórinisterine kýá bolǵan azamattyń áleýmettik indetke kóz juma qaramaýy, belsendi áreket ete bilýi – elimizdiń erteńi úshin jasalǵan eren erlikpen jáne eleýli eńbekpen para-par.
Eń aldymen, qandaı da bir jemqorlyq quqyqbuzýshylyq faktisi týraly aqparat bilgen azamat Agenttiktiń táýlik boıy tegin qyzmet etetin «1424» Sall-ortalyǵyna qońyraý shalýy tıis. Onda habarlasýshynyń jeke aqparaty qupııa túrde saqtalyp, berilgen túrli aqparattar men aryz-shaǵymdar, usynystar men pikirler operatorlar arqyly qabyldanady. Turǵyndardan sybaılas jemqorlyq táýekelin jasady degen aqparat kelip túsken jaǵdaıda, jedel jeliniń operatorlary abonentti agenttiktiń kezekshi ofıserimen tikeleı baılanystyryp, árbir habarlamany basty nazarǵa alyp otyrady. Tipti keıbir turǵyndar óz aqparatyna senimsizdik bildirse, tegin konsýltasııalyq keńester berilip, aqparattyq kómekter kórsetiledi. Búginde «1424» senim telefony arqyly kelip túsken habarlamalardyń nátıjesinde qanshama is qozǵalyp, birqatar kóleńkeli qylmystyń beti ashylyp úlgerdi.
Sondaı-aq qoǵam indeti turǵysynda tıisti mekemege habarlaýdyń ózge de joldary qarastyrylǵan. Máselen, agenttikke ne bolmasa agenttiktiń aýmaqtyq departamentterine jazbasha túrde aryz qaldyrý arqyly habardar etýge bolady. Qazirgi tańda agenttik «Halyq únine qulaq asatyn memleket» ıdeıasyn negizge ala otyryp, árbir turǵyn tarapynan kelip túsken aqparatqa aıryqsha den qoıýda. Azamattardyń quqyqbuzýshylyq týraly bergen málimeti rastalyp, sot qaýlysy nemese aıyptaý úkimi zańdy kúshine engen bolsa, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń jumysyna járdemdeskeni úshin atalǵan azamattarǵa birjolǵy aqshalaı syıaqy tólenedi jáne olardyń jeke bas qaýipsizdigi memleket tarapynan qatań baqylaýda bolady.
Quqyqbuzýshylyq faktisi týraly habarlaǵan azamattardy kótermeleý, ıaǵnı birjolǵy aqshalaı syıaqy berý mólsheri sybaılas jemqorlyq qylmysynyń deńgeıine sáıkes beriledi. Qazirgi tańda 1 aılyq eseptik kórsetkish 2778 teńgeni quraıtyndyǵyn eskersek, ákimshilik ister boıynsha – 83 340 teńge (30 AEK), qylmystyq ister boıynsha – 111 120 teńge (40 AEK), ortasha aýyrlyqtaǵy qylmystyq ister boıynsha – 138 900 teńge (50 AEK), aýyr sanattaǵy sybaılas jemqorlyq qylmystar týraly qylmystyq ister boıynsha – 194 460 teńge (70 AEK) jáne asa aýyr sanattaǵy sybaılas jemqorlyq qylmystar týraly qylmystyq ister boıynsha 277 800 teńge (100 AEK) mólsherinde aqshalaı syıaqy berý rettiligi qarastyrylǵan. Buǵan qosa, quny 2 778 000 teńgeden (1000 AEK) asatyn sybaılas jemqorlyq quqyqbuzýshylyqtar boıynsha birjolǵy aqshalaı syıaqy para nemese keltirilgen zalal men kórsetilgen qyzmetter somasynyń 10%-yn quraıdy.
Bul ádis «barmaq basty, kóz qysty» áreketterdiń anyqtalýyn jedeldetip qana qoımaı, memleket pen qoǵam arasyndaǵy qashyqtyqtyń azaıýyna jáne halyqpen keri baılanystyń sapasyn arttyrýda tıimdi tetik kózine aınalyp otyr. Sondyqtan el ıgiligi jolynda judyryqtaı jumylyp, sybaılas jemqorlyq quqyqbuzýshylyq faktilerin habarlaýda azamattyq belsendilikti arttyrý qajettigin alǵa tartamyz. Mereıli memleketimizdiń kemel keleshegin qalyptastyrýda qoǵamdyq pikirdiń quny qymbat, mańyzdylyǵy joǵary ekendigin umytpaǵanymyz abzal.
Mıras QARǴABAI,
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Túrkistan oblysy boıynsha departamenti basshysynyń birinshi orynbasary
