Jalpy baǵdarlama aıasynda 6 jyldyń ishinde Pavlodar óńirine 1 myńdaı stýdent bilim alýǵa kelgen eken. Bul kúnderi «serpindik» túlekterdiń biri otbasyn qursa, biri Otan aldyndaǵy boryshyn ótep júr. Al qazirgi stýdentter joǵary oqý oryndarynda qashyqtan oqytý boıynsha bilim alýdy jalǵastyrýda. Indettiń taralýy stýdentter úshin oqý oryndarynyń esigin japty. Iаǵnı «serpindikter» de – aýyldarynda.
Oblystyq bilim berý basqarmasynyń málimetinshe, «Serpin» baǵdarlamasymen kelgen jastardyń bıylǵy jumysqa ornalasýy boıynsha kolledj bitirgen 129 túlektiń 45-i óńirde qaldy. Karantındik sharalarǵa deıin 338 «serpindik» jas oblystyń 7 kolledjinde bilim aldy. Mysaly, 2017 jyly 67 stýdent oqý bitirse, onyń 14-i óńirde qaldy. 2018 jyly kelgen túlekter sany – 174 bolsa, 66-sy osy Kereký jerinde jumys istep júr. Al 2019 jyly joǵary oqý ornyn bitirgen 135 adamnyń 62-si turaqtady. Qazir «Bilim týraly» zańǵa engizilgen tolyqtyrýlarǵa sáıkes «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim alǵan jastar sol aımaqta kem degende úsh jyl mindetti túrde jumys isteýge tıis.
Jalpy, 2014 jyldan bastap óńirge «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim alýǵa ońtústik pen batys óńiriniń jastary ishinde alǵashqy kezeńde 50 jas kelse, 2015 jyly – 175, 2016 jyly – 185, 2017 jyly 200 bala qabyldandy. Ońtústik Qazaqstan oblysynan – 258, Qyzylordadan – 209, Jambyldan – 32, Almaty oblysynan – 4 jáne Mańǵystaý oblysynan 2 stýdent keldi. «Serpinmen» kelgen jastardyń alǵashqy legi qatarynda 65 túlek qolyna dıplom aldy. Biraq sońǵy úsh jyldyń ishinde 40-qa jýyq stýdent ártúrli sebeppen oqýyn sońyna deıin jetkize almaı, shyǵyp ketken. Aıta ketelik, stýdentterge jataqhanadan tegin bólme beriledi jáne oqý bitirgen soń jumysqa ornalasýyna kómek kórsetiledi.
Sonymen qatar jobanyń barlyq qatysýshysy stıpendııamen jáne jolaqy tólemi úshin 4 AEK mólsherinde ótemaqymen qamtamasyz etiledi. Túlekterdi jumysqa ornalastyrýǵa yqpal etý maqsatynda óńirde áleýmettik seriktesterdi tarta otyryp, Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasy, kásipkerler, «Jastar bastamalaryn damytý ortalyǵy» ókilderiniń qatysýymen kezdesýler men «Bos oryndar jármeńkeleri» ótkizildi.
Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Bári jaqsy-aq. Degenmen basqarma bergen málimetter ár jerde ártúrli, birinde kolledjderde 338 stýdent dese, birinde 399 stýdent bilim alýda delinedi. Qaǵaz betinde «júzip júrgen» sandardan shatasyp qalasyń... Iá, «serpindik» jastardyń 70 paıyzǵa jýyǵynyń Pavlodar oblysyna turaqtamaǵany ras. Jastarǵa úı alý qıyn ekeni túsinikti. Soltústiktiń sýyǵy taǵy bar.
– S.Toraıǵyrov ýnıversıtetinde bilim aldyq. Qyzyq bolǵanda, qazaqsha sóıleı almaıtyn oqytýshylar dáris oqıdy. Olar túsinbese de qazaqsha jaýap beretinbiz. Kafedralarda qazaqsha bilmeıtin oqytýshylar az emes, – deıdi stýdentter.
Bul – shyndyq. Ýnıversıtette qazaq tilinde dáris oqıtyn oqytýshylardyń az ekeni únemi baıqalady. Oqý ornyn bitirgen bul túlekterden sonda qandaı bilikti maman shyǵady? Oqytýshylarda bilim alýǵa kelgen stýdentterge degen qoldaý az ekeni osydan-aq kórinedi. Iаǵnı baǵdarlamaǵa joǵary oqý oryndarynyń naryq talabyna saı maman daıarlaı almaýy, qajetti ınfraqurylymnyń bolmaýy, jumys berýshilerdiń jas mamandardy jyly qabyldamaıtyny keri áserin tıgizdi. Tipti «Serpinge» bólingen granttardyń oblystarda ıgerilmeı qalǵan mysaldary da aıtyla bastady. Ekinshiden, «Serpin» jobasy qaraıtyn «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy men «Bilim týraly» zańnyń arasyndaǵy qaıshylyqtar máselesin de qaıta qaraý kerek shyǵar.
Buǵan deıin oblys ákimdigi «Stýdentter ońtústikten ata-analaryn oblysqa kóshirip ákelse, onda «Nurly Ertis» jobasy aıasynda páter alýǵa múmkindik beremiz, jumys isteýge qalǵan jastardy bir jyl boıy tegin jataqhanamen qamtamasyz etemiz» dep qyzyqtyrǵan-dy. Bul másele qazir aıtylmaıdy. Sondyqtan «Serpin» baǵdarlamasynyń naýqandyq shara retinde qalǵany ras. Al jastardy baspana, jumys jáne áleýmettik qamtý máseleleri tolǵandyrady.
Árıne, óńirde qalyp, eńbek etip júrgen jastar da bar. Ýspen aýdanynyń Galıskoe aýylyna kolledj bitirgen 7 jas maman keldi. Kásipker A.Kasısyn basqaratyn sharýashylyqta jastarǵa úı berildi, jumys bar, tabys jaqsy. Buǵan qosa, Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynyń «Turǵyndardy jumysqa ornalastyrýǵa yqpal etý jáne eńbek resýrstarynyń mobıldiligi arqyly eńbek naryǵyn damytý» kishi baǵdarlamasy aıasynda turǵyn úıdi jalǵa alý jáne kommýnaldyq qyzmetterdi tóleý boıynsha shyǵyndardyń ornyn toltyrýǵa materıaldyq kómek kórsetiledi.
Oblys ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryndarynda da osy baǵdarlamanyń qatysýshylary bar. S.Toraıǵyrov ýnıversıtetinde «Serpin» boıynsha bilim alýshylardyń sany 541 bolsa, memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtette ońtústikten kelgen 661 jas oqıdy. Biraq taǵy da sol jaǵdaı: qos ýnıversıtettiń de túlekteri ońtústikke qaıta oraldy. Bul tórt-bes jyl buryn bolsa, qazirgideı indet taraǵan kezde ata-analardyń ul-qyzdaryna tipti alańdaıtyny belgili. Olar dıplom alǵan soń qaıda bararlaryn bilmeıdi. Aǵaıyn-týys taǵy joq. Páterdi jalǵa alý qymbat.
Basqarmanyń málimetinshe, kolledjderde oqıtyn «serpindik» stýdentterge aı saıyn 16 579 teńge shákirtaqy, úıine barý úshin jylyna eki ret 4 AEK kóleminde aqy, ıaǵnı 9 620 teńge, bir rettik tamaqtaný aqysy beriledi. Jalpy, memlekettik bıýdjetten bir stýdentke jylyna 690,62 myń teńge bólinedi. «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha kelgen stýdentter oqýyn bitirgen soń 3 jyl jumys istemeı, keri qaıtsa, memlekettik granttyń aqysyn qaıtarýy tıis delindi. Biraq buǵan deıin oqýǵa túskenderinde osy mindettemeler belgilengen qandaı da bir qujattarǵa qol qoıylmaǵan da sekildi. «Serpin» baǵdarlamasy oqýǵa túsýdiń ońaı joly emes pe? Túlekterdiń turaqtap qalýy úshin qujattyq negizde taraptar arasynda qol qoıylǵan sharttar qajettigin endi túsingendeımiz. О́ıtkeni «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen aýylǵa barǵan túlekter mindetti túrde úsh jyl jumys isteıdi. Áıtpese, memleket tarapynan berilgen tólemaqylaryn qaıtarady.
Basqarma basshysynyń orynbasary S.Álıaqparovanyń aıtýynsha, alǵashqy jyldary «serpindikter» pedagogıkalyq mamandyqtarǵa ǵana oqytylsa, qazir bul qatarǵa tehnıkalyq jáne aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary qosyldy. Árıne, jastardyń tehnıkalyq, kásiptik bilim alatyny qýantady. Sóıtip, ár óńirden kelgen stýdentter «Serpin» baǵdarlamasy arqyly eńbek naryǵyndaǵy suranysqa ıe mamandyqtarǵa daıarlanýda. Iаǵnı stýdent jastar óndiristik-tehnıkalyq, kásiptik salalarǵa qaraı beıimdelýde. Mysaly, tehnologııalyq kolledjde – 62, aqparattyq tehnologııalar kolledjinde – 77, Hımııa-mehanıkalyq kolledjinde – 35, Aqsý joǵary kópsalaly kolledjinde 47, Agrarlyq ınnovasııalyq kolledjinde – 96, Tústi metallýrgııa kolledjinde – 45, Montajdaý kolledjinde 37 stýdent túrli mamandyqty ıgerýde. Basqarmanyń kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berý bóliminiń mamany Samal Abazovanyń aıtýynsha, túlekterdiń keıbiri «Sút» AQ, «Saǵyp» JShS, Moıyldy shıpajaıy sekildi jeke kásiporyndarda óz mamandyqtary boıynsha jumys isteýde. Bilimderin joǵarylatý maqsatynda ýnıversıtetke qaıta túskenderi de bar.
– Jastardyń týǵan óńirlerine ketýine baspananyń joqtyǵy sebep, – deıdi Sáýle Álıaqparova. – Túlekterdi jergilikti jerde qaldyrý maqsatynda kolledjderdiń ákimshiligi Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasy, Jastar bastamalaryn damytý ortalyǵynyń ókilderimen, kásipkerler jáne «jasotandyqtarmen» birneshe ret kezdesý ótkizildi. Jalpy, «Serpin-2050» jobasynyń maqsaty – ońtústik oblystardyń jastaryna soltústik óńirlerdegi joǵary oqý oryndarynda bilim alýǵa, jumysqa ornalasýǵa jaǵdaı jasaý edi. Buǵan jergilikti jerdegi úlkendi-kishili ákimderden jetkilikti qamqorlyq, naqty nazar bolmady. Ekinshiden, «serpindikterdiń» soltústik óńirlerge kelýi óńirde bos qalyp bara jatqan aýyldarǵa el qondyrý, ulttyń bolashaǵy, qazaqtyń demografııalyq ósim máselesine septesedi. Ońtústik jastary soltústik óńirde qazaq tiliniń tildik ortasy qalyptasýyna da serpin ákeleri sózsiz. Bul da sóz júzinde qaldy. Bos aýyldar sol kúıi bos qalýda...
Pavlodar oblysy
