Berik Ýálı: Aýyr jyl bolǵanymen, aýqymdy is atqaryldy

– Berik Ýálıuly, bıyl adamzat balasy eń qaterli indetpen kúres­ken qaýipti jyl retinde tarıhta qala­ıyn dep tur. Koronavırýs jekelegen adam­dardyń turmys-tirshiligi tú­gili, tutas memleketterdiń damýyna keri áser etip, álemdi saıası jáne eko­nomıkalyq daǵdarysqa ákep tiredi. Prezıdent pandemııaǵa qarsy kúreste qandaı baǵyttarǵa basymdyq berdi?

– Rasynda, bul jyl tutas adamzatty ty­ǵy­ryqqa tiregen, jer-jahandy bir ta­ry­nyń qaýyzyna syıdyryp jiber­gendeı ábigerge túsirgen, óte bir aýyr jyl boldy. Adamzat kózge kórin­beıtin «jaýmen» alysyp, maıdan dalasynda onymen qalaı kúreserin bilmeı, biraz abdyrady. Sondyqtan 2020 jyl álemniń bir bólshegi Qazaqstan úshin de ońaı bolǵan joq. Degenmen dertpen kúreste bizdiń memleket te utymdy sheshim qabyldaı aldy. Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly koronavırýs indetiniń órship, tez taralýyna baı­­lanysty halyqqa Úndeý jarııalap, eli­­mizde 30 kúndik tótenshe jaǵdaı en­gi­zip, alǵashqy tolqynnyń aldyn al­ǵany sózimizge dálel bola alady. Mem­­leket basshysy indettiń saldary aýyr bo­la­tynyn, onymen qatań tártip arqyly kú­res­pese bolmaıtynyn al­ǵashqy­lar­dyń biri bolyp aıtyp, soǵan sáıkes tıis­ti sharalar qabyldady. Solaı­sha, der kezinde qatań karantın ja­rııal­a­nyp, saqtyq sharalaryn saqtaý­dyń arqa­synda epıdemııanyń beleń alýy­na jol berilmedi.

Memleket basshysy óz jumysynda halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaý, ekono­mı­kanyń turaqtylyǵy men damý qar­qynyn saqtaý, bilim berý salalaryn basty nazarda ustady. Soǵan sáıkes mańyzdy sheshimder jedel qabyldanyp, ony júzege asyrýdy Úkimet pen ákim­derge júktep, nátıjesin jiti qadaǵalap otyr­dy. Eń aldymen, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynda shuǵyl túrde jańa modýldik juqpaly aýrýlar aýrýhanalary, provızorlyq sta­sıo­narlar salyndy. 4,5 mıllıonnan as­tam adamǵa 42500 teńgeden qarjylaı kómek kórsetildi. 1 mıllıonnan astam azamatqa azyq-túlik pen turmystyq zattar úlestirildi. Aımaq ákimderi azyq-túlik pen qyzmet túrleriniń baǵasyn ba­qylaý jumystaryn belsendi júrgizdi. Sonyń arqasynda elimizdiń azyq-túlik qory Qazaqstan halqynyń qajettiligin tolyq qamtamasyz ete aldy.

Sonymen qatar halyq turmysyna tike­leı áser etetin kommýnaldyq tólem­derdiń tarıfi tómendetildi. Ony tóleý úshin asa muqtaj jandar qosym­sha kómek aldy. 2 mıllıonǵa jýyq azamattyń nesıe tóleý merzimi keıinge shegerildi. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine Ulttyq bankpen birlesip, qazaqstandyq bızneske nesıe berý kólemin azaıtpaý jóninde shara­lar qabyldaýǵa tapsyrma berildi. Qoljetimdi nesıe berý, kóktemgi egis naýqanyn júrgizý, jumys oryndaryn ashý jáne saqtaý úshin aıtarlyqtaı qara­jat bólindi. Tótenshe jaǵdaı kezin­de ekinshi deńgeıdegi bankter áleý­­met­tik-ekonomıkalyq ahýaldyń turaq­tanýyna óz úlesin qosty deýge bola­dy. Eń aldymen, bankter kásip­ker­lerge jáne azamattarǵa bergen ne­sı­e­ni qaıtarý merzimin 3 aıǵa shegerdi. Tabysynan aıyrylǵan azamattar úshin bul úlken kómek boldy.

700 myńnan astam kompanııa men kásipkerlerdiń salyq júktemesi azaıtyldy. Sol arqyly olar 1 trıllıon teńgege jýyq qarjy únemdeýge múm­kindik aldy. Osy rette 2020 jyly 492,5 myń pedagogtiń jalaqysy 25 paıyzǵa óskenin atap ótkim keledi. 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap eńbekaqy taǵy da 25 paıyzǵa ulǵaıtylmaq. Al pedagogıkalyq baǵytta bilim alyp jatqan stýdentterdiń stıpendııasy 26 myńnan 42 myń teńgege deıin kóbeıdi.

Densaýlyq saqtaý salasy boıyn­sha dárigerlerdiń eńbekaqysyn kóterý boıynsha jumys jalǵasyp jatyr. Epıde­mııaǵa qarsy is-sharalarǵa tartylǵan medısına qyzmetkerlerin yntalandyrý jáne materıaldyq qoldaý maqsa­tyn­da koronavırýs juqtyrý qaýpi­niń dárejesine qaraı jalaqylary­na ústemaqy qosyldy. Osy maqsat­ta bıyl 196,5 mıllıard teńge bólindi. Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı tapsyrmasymen koronavırýsqa qarsy QazCovid-in vaksınasy ázirlenip jatyr.

Sonymen qatar daǵdarysqa qarsy «Ju­mys­pen qamtýdyń Jol kartasy» baǵ­darlamasy iske qosyldy. Ony jú­ze­­ge asyrý úshin 1 trıllıon teńge bólin­di. Pandemııanyń aýyrtpalyǵyna qara­mas­tan, óndiris kólemi 1,5 ese, aýyl sharýa­shy­lyǵynyń ónimdiligi 2,5 ese, eksport 2 ese ulǵaıdy. Osy rette arnaıy toq­ta­lyp ketetin bir másele retinde IT jáne týrızm salalaryna tartylǵan iri kólem­degi ın­vestısııany aıta ketý kerek. Sonyń ná­tı­jesinde 300 myń jańa jumys or­ny ashyl­maq. Jalpy Qazaqstan Prezı­denti­niń tapsyrmasymen Tótenshe jaǵdaı jó­nin­degi memlekettik komıssııa 500-ge jýyq mańyzdy sheshimdi júzege asyrdy.

Memleket basshysy bıylǵy jyldy «Volonter jyly» dep jarııalaǵanyn bilesizder. Pandemııa kezinde volonterler elimiz úshin asa qajetti, paıdaly jumys atqardy. Osy izgi iske tar­tylǵan volonterlerdiń qatary 100 myń adamnan asty. Olar eshqandaı qaýip-qaterge qaramaı, dárigerlerge, áskerı qyzmetshilerge, qarapaıym azamattarǵa kómektesti. Birgemiz Front-ofısi jáne volonterlerdiń Qazvolunteer.kz on­­laın-platformasy ashyldy. Qaıy­rym­dylyq týraly zań daıyndalyp jat­­qanyn aıtýǵa tıispiz. Sonymen qatar volonterlik qyzmet eńbek ótiline qosylyp, oqý oryndaryna túserde basymdyqqa ıe bolady. Volonterlerge salyqtyq jáne basqa jeńildikter jasalady. Prezıdent eriktilerdiń eńbegin naǵyz erlik dep baǵalady.

Qasym-Jomart Kemeluly pandemııa­dan qaıtys bolǵan azamattardy eske alý úshin 13 shildeni jalpyulttyq aza tutý kúni dep jarııalady. Osy kúni Mem­leket basshysy Aqorda rezı­den­sııa­synyń aldynda koronavırýstan qaza bolǵan adamdardy eske aldy. Muny ólige qurmet, tirige ónege bolǵan ıgi is dep sanaımyn.

Qasym-Jomart Kemeluly karan­tın talaptaryn qatań saqtaýdy ózi­nen bastap, ózgelerge úlgi kórsetti. Aı­ta­lyq, Prezıdent bıylǵy sheteldik jáne el ishinde josparlanǵan resmı jáne ju­mys saparlaryn keıinge she­gerdi. Mem­­lekettik qyzmetshiler men basqa da la­ýazymdy tulǵalardyń shetel­derge issa­par­men barýyna tyıym sa­lyndy. Tek aza­mat­tarymyzdyń jáne mem­leketi­miz­diń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan saparlarǵa ǵana ruqsat berildi.

Memleket basshysynyń tapsyrma­sy boıynsha bıýdjet qarajaty ha­lyq­ty jumyspen qamtýǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttaý úshin qaıta qaraldy. Atap aıtqanda, jos­parlanǵan barlyq is-sharalar onlaın formatqa kóshirildi. Elimiz boıynsha qashyqtan oqý, qashyqtan jumys isteý tásili engizildi. Pandemııa kezindegi únemdelgen qarajat ekonomıkanyń tu­raq­ty damýyn qamtamasyz etýge, daǵ­da­rystan zardap shekken halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jáne basqa ıgi isterge jumsaldy. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha pandemııanyń saldary men ekonomıkalyq daǵdarysty eńserýge 5,9 trıllıon teńge kólemin­de qarjy bólindi. Biz bul arada Pre­zı­dent­tiń pandemııa kezindegi jumysynyń bir parasyn ǵana aıtyp óttik. Eń basty­sy, Memleket basshysy osynaý qıyn-qystaý kezeńde halyqpen birge, jurt­pen qatar talmaı-tynbaı eńbek etti.

– Pandemııa halyqaralyq qaty­nas­tardy tejeýshi faktorǵa aınal­dy: kóptegen mańyzdy is-shara­lar keıinge qaldyryldy nemese onlaın formatta ótkizildi, ekijaq­ty baılanystardyń belsendi­ligi bir­shama azaıdy. Álemde halyq­aralyq jáne óńirlik ahýal shıelenise tústi. Memleket basshysy syrtqy saıası arenada Qazaqstannyń ulttyq múd­delerin qalaı qorǵady?

– Durys aıtasyz, koronavırýs pandemııasy halyqaralyq qatynastardyń damý úderisine salqynyn tıgizdi. Ese­sine onlaın sammıtter formatyn qol­daný, telefon arqyly áńgimelesý táji­rıbesin arttyrý jáne jazbasha hattar joldaý sııaqty dıplomatııalyq jańa standart keńinen qoldanyldy. Jalpy, Prezıdent jyl ishinde 9 halyqaralyq jıynǵa qatysyp, telefon arqyly 30-dan astam eldiń basshylarymen sóı­lesti. Sheteldiń 15 elshisinen se­nim gra­mo­ta­laryn qabyldady. Dál osyndaı qıyn-qystaý sátte synnan sú­rinbeı ótý úshin Qazaqstan alys-ja­qyn shet memleket­termen ara­­daǵy yn­ty­maqtastyqtyń joǵa­ry qar­qynyn saqtaýǵa, onyń ishinde, zama­naýı qaýip-qaterlerdi birlese sheshýge erekshe kóńil aýdardy. Sondaı-aq osy daǵdarys kezeńi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń árbir Qazaqstan aza­ma­ty­­nyń jáne bıznestiń múddelerin syrt­­­qy saıasatpen úılestirý týraly us­­ta­­­ny­­­myn aıqyn kórsetti. Máselen, Mem­le­ket basshysy aqpan aıynda bekit­ken Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2020-2030 jyl­darǵa arnalǵan syrtqy saıasat tujy­rym­damasynda otandyq dıplomatııa qyz­metiniń praktıkalyq, eń aldymen, eko­no­mıkalyq aspektilerine basa mán berildi.

Árıne, Prezıdenttiń shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń bas­shylarymen júrgizgen barlyq kelis­sózderinde pandemııanyń ártúrli saldaryna qarsy turý úshin kúsh jumyldyrý­ǵa nazar aýdarǵany barshaǵa aıan. Pan­de­mııa kezinde, eń aldymen, shet memleketterde qalǵan azamattarymyzdy elge aman-esen jetkizý jumystary qolǵa alyndy. Shekaralardyń jabylyp, áýe qatynastary toqtatylyp jatqanda bul alǵashqy sátti qadamdardyń biri boldy. Sheteldik áriptestermen ornatylǵan tıimdi yqpaldastyqtyń arqasynda myń­daǵan azamattarymyz otanymyzǵa aman-saý oraldy. Sonymen birge Qazaq­standa qalǵan sheteldikterge tıisti kómek kórsetildi. Osyndaı syn saǵatta shet­eldik seriktes memlekettermen ózara yqpaldastyqtyń arqasynda eli­mizge syrttan úlken kólemde gýmanı­tar­lyq kómek tartylyp, kásibı dári­gerler keldi. Olardyń ishinde Reseı, Qytaı, Túrkııa, Qatar jáne t.b. dos­tas memleketter bar. Qazaqstan da halyq­aralyq qoǵamdastyqtyń jaýapty mú­she­si retinde Qyrǵyzstan, Tájikstan, Aýǵan­stan, Qytaı jáne Italııa sııaqty jaqyn kórshiles jáne seriktes memleketterge qol ushyn sozdy. Elimizge korona­vırýsqa qarsy tıimdi jáne qoljetimdi vaksınalar alý, jasaý jáne óndirý salasynda naqty jumystar júrgizilýde. Qazirgi tańda osy baǵytta Reseımen tyǵyz yqpaldastyq ornatyldy.

Prezıdent óziniń syrtqy saıasatqa qatysty jumysynda ashyqtyq, pragmatızm jáne ymyraǵa kelý sekil­di tásil­derdi qoldaný arqyly Qazaq­stan­nyń ulttyq múddelerin senimdi qor­ǵaıdy. Bul tásildiń tıimdiligi mamyr aıyn­da О́zbekstandaǵy Sardoba sý qoıma­synyń buzylýyna baılanysty tótenshe jaǵdaı kezinde anyq kórindi. Eki eldiń túsinisip jumys isteýiniń arqasynda sý tasqynynyń saldaryn qysqa merzimde joıý múmkin boldy.

Taǵy bir máselege nazar aýdarǵym keledi. Joǵary eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq keńestiń 19 mamyrda ótken oty­ry­sy esterińizde bolar. Sol kezde «2025 jylǵa deıingi Eýrazııalyq ekono­mıkalyq ıntegrasııanyń strategııalyq damý baǵyttary týraly» qujattyń jobasy usynyldy. Qasym-Jomart Kemel­uly atalǵan qujatqa ulttyq múd­de­miz turǵysynan qarap, onyń keı­bir bólimderin qaıta pysyqtap, áli de shırata túsý kerek ekenin aıtty. Mem­leket basshysy qujattyń Odaqqa múshe elder arasyndaǵy ekonomıkalyq yn­ty­maqtastyqty qamtýy kerek ekenin jet­kizdi. Bul turǵyda Qazaqstannyń túbe­geıli ustanymy Odaqty «saıasattandyrmaý» ekenin atap ótti.

Memleket basshysynyń bıylǵy jumys kestesindegi mańyzdy sharalarǵa da toqtalyp keteıik. Mysaly, Teńiz­ge shyǵatyn joly joq damýshy el­der tobynyń qazirgi tóraǵasy retin­de Qazaqstan Prezıdenti mamyr aıyn­da BUU-nyń «COVID-19 dáýirin­de jáne odan keıingi kezeńde damýdy qar­­jy­landyrý» atty joǵary deń­geı­­­degi onlaın is-sharasyna qatys­ty. Álem­dik deńgeıdegi taǵy bir ma­ńyz­dy shara retinde Memleket basshy­sy­nyń qyrkúıek aıynda BUU Bas Assamb­leıa­sy­nyń 75-shi mereıtoılyq sessııasy­nyń ju­mysyna qatysýyn aıtýǵa bolady. Qasym-Jomart Toqaev BUU Bas Assamb­leıasy 75-sessııasynyń jalpy saıası debattarynda sóılegen sózinde COVID-19 indeti saldarynan týyndaǵan daǵdarysqa qarsy qabyl­danýǵa tıisti sharalardy ataı kelip, Aýrýlar men bıologııalyq qaýip­siz­dikti baqylaý jónindegi óńirlik orta­lyqtar jelisin qurý ıdeıasyn usyn­dy. Osy rette Qazaqstan mundaı orta­lyq­tyń birin óz aýmaǵynda ashýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Sonymen qatar álem­di jaýlaǵan jahandyq pandemııaǵa baı­lanysty bıologııalyq qarýdy baqy­laý júıesin ázirleý jáne iske qosý má­­se­­le­siniń ózektiligine toqtalyp, BUU Qaýip­sizdik Keńesiniń aldynda esep be­re­tin arnaıy kópjaqty organ – Bıo­­logııa­lyq qaýipsizdik jónindegi halyq­ara­lyq agenttik qurý jóninde usynys jasady.

Sheteldik kóshbasshylar Qazaqstanda júrgizilip jatqan aýqymdy saıası jáne ekonomıkalyq reformalarǵa oń baǵasyn berip jatyr. Atap aıtqanda, elimizdiń О́lim jazasyn joıýǵa baǵyttalǵan Aza­mattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń ekinshi Fakýl­tatıvtik hattamasyna qol qoıý týraly Memleket basshysynyń sheshimi joǵary baǵalandy.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń kóshbasshylyǵymen ulttyq dıplomatııa eldiń táýelsizdigin, egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn, syrtqy saıası baǵytynyń derbestigin saqtaı otyryp, ózgermeli qubylystarǵa tez beıimdeldi. Nátıjesinde, Qazaqstan Respýblıkasy óziniń bedelin Eýrazııa qurlyǵynyń geosaıası jáne geoekonomıkalyq júıesinde jáne Ortalyq Azııa óńirindegi jetekshi memleket retinde nyǵaıtty. Árıne COVID-19 indetiniń qatal synaqtary qazaqstandyq dıplomatııanyń aldyna jańa mindetter qoıýda. Táýelsiz Qazaq­stannyń syrtqy saıası qyzmetiniń ne­gizin qalaýshylardyń biri retinde Mem­leket basshysy daǵdarystan keıingi jańa álemdegi ulttyq damý mindetterin eskere otyryp, elimizdiń halyqaralyq deńgeıdegi bedelin nyǵaıtýdy kózdeıdi.

– О́ńirlerdegi jaǵdaı Memleket basshysynyń únemi baqylaýynda. Bıyl Qasym-Jomart Kemeluly birqatar oblysqa jumys saparymen bardy. Osy saparlardyń máni men mańyzyna toqtala ketseńiz.

– Árıne, Memleket basshysy elimiz­diń búkil óńirindegi ahýaldy jiti baqy­lap otyrady. Qasym-Jomart Kemeluly el men jerdiń taǵdyryna, halyqtyń tynys-tirshiligine árdaıym basa mán beretinin ózderińiz de bilesizder. Ár óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna birdeı kóńil bólip, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldaıdy, tıisti tapsyrmalar beredi. Bıyl da aýyr jaǵdaıǵa qaramastan 9 ret óńirlerge jumys saparymen bardy.

Prezıdent oblystarǵa jumys saparyn josparlaǵanda óńirlerdegi qalyp­tasqan ahýaldy óz kózimen kórip, indetke qarsy kúresip jatqan jurt­shy­lyqpen júzbe-júz kezdesýdi jón kórdi. Memleket basshysynyń óńir­ge arnaıy jumys saparymen kelýi daǵ­darys taýqymetin tartqan halyqqa senim berip, eńseleriniń túspeýine yq­pal etti dep oılaımyn. Mysaly, jyl ba­synda Jambyl oblysyna bardy. Onda aımaqtyń tynys-tirshiligimen tany­­syp qana qoımaı, Qordaı aýdanyn­daǵy jalpyǵa belgili oqıǵadan keıin­gi at­qarylǵan jumystardyń bary­syn kórdi. Aqmola oblysyna ju­mys sa­pary kezin­de óńirdegi kóktemgi egin egý ju­mys­tarymen, aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn, onyń ishinde egin jáne mal sharýa­shy­ly­ǵyn damytý josparymen tanysty. Túrkistan oblysyna jasaǵan saparynda Qasym-Jomart Toqaev О́zbekstannyń Sardoba sý qoımasynyń buzylýynan zardap shekken Maqtaaral aýdanynyń ahýaly­men, byltyrǵy Arystaǵy jarylys­tyń saldaryn qaıta qalpyna keltirý ju­mys­tarymen tanysyp, óz kózimen kór­di. Buǵan qosa, búginde qarqyndy qu­rylys alańyna aınalǵan Túrkistan qala­syndaǵy at­qarylyp jatqan ju­mys­­tarǵa kýá boldy. Odan keıin Mem­leket basshysy jumys saparymen, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblys­taryna bardy. Bul eki óńir elimizdi as­tyqpen qamtamasyz etetin negizgi oblys­tar ekeni málim. Qazirgideı daǵdarys jaǵ­daıynda ha­lyq­ty azyq-túlikpen qam­tamasyz etý – negizgi máselelerdiń biri. Sony­men qatar aýyldaǵy jastarǵa jaǵ­daı jasap, olardy jumyspen qamtý da – ózekti mindet. Osyndaı máselelerdi udaıy nazarda ustaǵan Memleket basshy­sy aımaqtarǵa arnaıy baryp, egistik al­qap­taryn aralap kórdi. Al Almaty qala­syna jumys saparymen barǵanda in­detpen kúreste alǵy shepte júrgen dári­ger­lermen kezdesti. Qaladaǵy me­dı­sı­nalyq-demografııalyq ahýal men COVID-19 indetine qarsy kúresý úshin qabyldanǵan sharalardy kórdi. О́n­diris oryndaryn aralap, jasalǵan ju­mys­tarǵa oń baǵasyn berdi. Bıyl Ábý Nasyr ál-Farabı, Abaı Qunanbaıuly syn­dy birtýar tulǵalarymyzdyń mereı­toılary IýNESKO deńgeıinde keńi­nen atalyp ótti. Pandemııa saldary­nan josparlanǵan is-sharalardyń deni onlaın rejimde ótkizildi. Degen­men Mem­leket basshysy hakim Abaı­dyń 175 jyl­dyq mereıtoıyna ar­nalǵan Semeıdegi jıynǵa arnaıy baryp, uly aqynnyń rýhyna taǵzym etti. Sonymen birge Abaı men onyń ul­daryna arnalǵan «Uly aqyn Abaı uldarymen» atty eskertkishtiń ashylý rásimine qatysyp, «Jıdebaı-Bórili» memorıaldyq kesheninde boldy. Abaı­tanýshy ǵalymdarmen kezdesip, kele­li keńes qurdy. Sondaı-aq Abaıdyń kin­­dik qany tamǵan kıeli mekendegi atqa­ryl­ǵan ıgi jumystarmen tanysty. Qara­sha aıyn­da Qaraǵandy oblysyna jumys saparymen baryp, jańadan sa­lynǵan 1200 oryndyq mektep-gımnazııany jáne birqatar sport nysandaryn aralap kór­di. Memleket basshysynyń birqatar oblysqa jumys saparymen barýy óńir­di áleýmettik-ekonomıkalyq turǵy­dan da­mytýǵa, pandemııa saldarymen kúre­sýge jáne halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan jumystardyń júıeli oryndalýyna zor yqpal etti deýge bolady.

Burynǵy qalypty ómir kezinde Mem­­leket basshysy Úkimet múshelerin jos­parǵa sáıkes qabyldap, atqarǵan jumys­tary­nyń esebin alatyn bolsa, bıyl olar­dy jıi qabyldap, sát saıyn tapsyr­ma berip, jasalǵan jumystardyń nátı­je­sin baqylady. Jalpy, Prezıdent ózi júk­tegen mindetterdiń oryndalýyn baqy­laý maqsatynda jyl ishinde Úki­met mú­she­lerimen, memlekettik organ­dar­­dyń, óńirlerdiń jáne basqa ártúrli uıym­­dar­dyń basshylarymen 200-den asa kezdesý ótkizdi.

Osy jaqynda Prezıdent Aqordaǵa barlyq ákimdi jınap, keńes ótkizip, aımaqtardyń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýalyna baǵa berip, halyqty jumys­pen qamtýǵa, daǵdarys kezinde eldiń turmys jaǵdaıyn qalypty ustap turýǵa qatysty naqty tapsyrmalar berdi.

– Memleket basshysy aqparattyq keńistikti únemi baqylaýda us­taıdy. Áleý­­mettik jelilerdegi paraq­­sha­lary­­na kóńil bóledi. Biz Prezı­dent­tiń tvıt arqyly mınıstrlerge, ákim­der­ge tapsyrma beretinin bilemiz. Osy tap­syr­malar qanshalyqty oryndalady?

– Esterińizde bolsa, Qasym-Jomart Kemeluly saılaýaldy baǵdarlamasynda da, 2019 jylǵy Joldaýynda da «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jy­rymdamasy týraly aıtty. Jal­py, Mem­leket basshysynyń bul tujy­rym­da­masyn qalyń jurtshylyq jaqsy qabyl­dady. Osy rette Prezıdent áleý­mettik jeli arqyly elimizdiń bú­kil óńirinde bolyp jatqan túrli oqı­ǵa­larǵa, túıtkilderge der kezinde ún qatyp, tıisti tapsyrma beredi. Ási­rese áleýmettik jeliler arqyly eldiń tynys-tirshiliginen habardar bolyp otyrady. Iаǵnı bul – Prezıdenttiń qoǵamdaǵy bolyp jatqan ár problemany estip, bilip, kórip otyrǵanynyń bel­gisi. Mundaı jumys stıli ýaqyt únem­deý turǵysynan óte tıimdi ekenin kór­setti. Sebebi berilgen tapsyrma­lar der kezinde nazarǵa alynyp, tıisti sheshimin tabady. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev áleýmettik jeli arqyly tapsyrma berýdi qolaıly sanaıdy. Osy jyly Prezıdenttiń tvıtter paraq­sha­synda jalpy sany 630-dan astam tvıti, ınstagramda 30 jazbasy jarııalandy. Aıtalyq, Qasym-Jomart Kemel­uly Aqmola oblysyndaǵy «Kóbeıtuz» kóline keltirilgen zııandy áreketterge alańdaýshylyq bildirip, tıisti mınıstrlikterge tapsyrma berdi. Sonyń nátıjesinde kórikti jer­degi keleń­siz áreket toqtatyldy. Búgin­de eko­lo­gııalyq aǵartý jumystary júr­­gi­zilý­de. Prezıdent birqatar depýtat­tar men patrıot azamattardyń Mem­leket­­tik rámizderdi, ásirese Týdy kún­delik­ti ómirde keńinen qoldaný týraly usyny­syna nazar aýdaryp, Úkimet­ke qolda­nys­taǵy zańnamalarǵa óz­geris engizýdi tapsyrdy. Sonyń nátı­je­sin­de, Týdy qoǵamdyq, kópshilik oryn­darda, úılerdiń balkonyna ilýge ruq­sat berilgen Úkimet qaýlysy shyq­ty. Prezıdenttiń tikeleı aralasýymen Mańǵystaý oblysyndaǵy Boz­jyra qoryǵy aýmaǵynda salynatyn qonaqúıdiń qurylysy qaıta qara­lady. Sonymen qatar Qasym-Jomart Kemel­uly Almaty qalasy Tóle bı kó­she­sinde­gi aǵash­tardyń otalǵanyna qatys­ty jaǵdaı­­ǵa nazar aýdaryp, qala ákimine qyzmet­tik tekserý júr­gizip, kinálilerdi jaýap­ker­shilikke tartýdy tapsyrdy. Jyl ishin­degi osyndaı jumystardy kóptep kel­tire berýge bolady. Degenmen munyń bári eldiń kóz aldynda ótip jatqan­nan keıin bar­lyǵyn birdeı tizip shyǵý mindet emes shyǵar dep oılaımyn.

Osy arada Prezıdenttiń akorda.kz saıtyndaǵy Vırtýaldy qabyl­daýyna da jurtshylyqtan kóp­tegen talap-tilek­ter, ártúrli ótinish hat­tar keletinin aıta ketken jón. Búginge deıin azamattardan 19 myń 500-ge jýyq ótinish kelip tústi. Onyń esh­qaı­sysy nazardan tys qalmaıdy.

Qoryta aıtqanda, jalpy osy kezeń­degi oryndalǵan tapsyrmalardy saralaı otyryp, Memleket basshysynyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­rymdamasy óz deńgeıinde júzege asyrylyp jatyr dep aıtýǵa tolyq negizi bar.

– Iá, Qasym-Jomart Toqaev «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jy­rymdasyn jarııalaǵaly memlekettik organdar ashyq bolýǵa, eldiń aldyna kóbirek shyǵýǵa tyrysyp jatyr deýge bolady. Olar azamattardyń ótinishterine jyldam jaýap berip, BAQ pen áleýmettik jelilerde tyǵyz baılanys ornatyp jatyr. Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti osy Tujyrymdamany iske asyrýda qandaı ról atqarady?

– Memleket basshysynyń atalǵan tujyrymdamasynan keıin memlekettik organdardyń basshylary áleýmettik jelilerde resmı akkaýnttaryn ashyp, keıbiri jeke baılanys telefondaryn jarııalaý arqyly halyqpen jedel keri baılanys ornatýǵa kóńil bóle bastady. Muny halyqqa qyzmet kórsetýdiń, jurtshylyqpen baılanys ornatýdyń ozyq úlgileriniń biri deýge bolady. Bul atqarýshy bılik ókilderiniń halyqpen qarym-qatynasy aıtarlyqtaı ilgeri­le­genin kórsetedi. Prezıdenttiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qurý tujyrymdamasy aıasynda bılik ókil­deriniń halyqpen kezdesýleri artyp, azamat­tardy jeke máseleleri boıynsha qabyldaý ońtaılana tústi. Osy rette, Qasym-Jomart Kemeluly qoǵam qaıratkerlerimen jáne ǵalymdarmen 23 kezdesý ótkizdi. Memleket basshy­sy­nyń bastamasymen qurylǵan Ult­tyq qoǵamdyq senim keńesi atalǵan tu­jy­rym­damanyń iske asyrylýyna, qoǵam­men dıalog ornatýǵa zor úles qosyp keledi. Ulttyq qoǵamdyq senim keńesinde bilim berý jáne densaýlyq saqtaý máseleleri, sondaı-aq, saıası jańǵyrýdyń negizgi baǵyttary talqylandy. «Beıbit jıyndar týraly» jańa zań qabyldanyp, «Saıası partııalar týraly», «Saılaý týraly» zańdarǵa ózgertýler engizildi. Ulttyq keńestiń bastamasymen toǵyz zań qabyldandy. Taǵy jeti zań jobasy qaralyp jatyr.

Sonymen qatar osy jyly Prezı­denttiń 3 maqalasy, otandyq jáne shet­eldik buqaralyq aqparat qural­daryna bergen 7 suhbaty jarııalandy.

Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti bar­lyq memlekettik jáne jergilikti at­qarýshy organdardaǵy baspasóz qyz­meti­men tyǵyz jumys isteıdi. Bas­pasóz qyz­meti osylaısha Tujy­rym­­dama ǵana emes, Prezıdent basta­ma­larynyń, onyń bergen barlyq tap­syr­malarynyń, ózi atap kórsetken túıtkildi máselelerdiń bur­malanbaı, elge túsinikti ári der kezin­de jetýin qamtamasyz etedi. Osy rette áleýmettik jeli arqyly jurtshy­lyqtyń oı-pikirlerin, usynystaryn, talap-tilekterin saralap otyrady.

Baspasóz qyzmeti Prezıdenttiń aıt­qan keleli oılaryn, tujyrymdaryn, qanatty sózderinen vıdeoúzindiler men modýlder jasap, jurtshylyqqa taratyp otyr. Sonymen qatar Memleket basshysynyń aptalyq jumysynyń qorytyndysy boıynsha beınerolıkter daıyndalyp, taratylýda.

Qasym-Jomart Kemeluly Qazaqstan Prezıdenti qyzmetine kiriskende ha­lyqqa «Sabaqtastyq, Ádildik, О́rleý» degen basty úsh ustanymdy negizge alatynyn aıtty. Osyǵan oraı bıylǵy naý­ryzda Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń baspasóz qyzmeti Mem­leket basshysynyń 1 jyldyq jumy­sy­nyń qorytyndysy retinde «Sabaqtas­tyq. Ádildik. О́rleý» degen atpen 4 tom­dyq jınaq shyǵardy. Bul Mem­le­ket basshysynyń bir jylda atqar­ǵan ju­mysyn bir jerge jınaqtap, bola­shaqqa amanattaý nıetinen týǵan ıgi is dep oılaımyn. Mundaı jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasa beredi.

Sóz oraıy kelgende aıta keteıin, bıyl akorda.kz saıtynda Memle­ket bas­shysynyń qyzmeti boıynsha 442 aq­pa­r­at­­tyq habarlama, Prezıdenttiń túr­li jıyndarda sóılegen sózderi men ún­deý­lerinen 25 aqparat jáne Qazaqstan hal­qy­na arnalǵan 1 Joldaýy jarııalan­dy. Osyndaı aqparattyń alańyna, jańa­lyq­tyń jarshysyna aınalǵan akorda.kz saıty aldaǵy jyldan bastap jańa­ryp, zamanǵa laıyqtalyp, jańa dızaınmen shyǵatynyn aıtqan da abzal shyǵar.

– Jyldyń sońynda Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi memlekettik komıssııanyń birinshi otyrysy ótti. Bul kópten beri ǵalymdardyń da, jalpy zııa­ly qaýym­nyń da kútken saıası sheshimi edi. Komıssııaǵa artylǵan júk belgili, al nátıjesi qandaı bolýy kerek?

– Iá, bul qazaq halqy úshin kópten kút­ken aqjoltaı jańalyq boldy. Sebebi elimizde náýbet zardabyn tart­paǵan otbasy joq. О́zińiz aıtqandaı, ǵalymdar da, zııaly qaýym ókilderi de atalǵan máseleni kóp ýaqyttan beri kóterip keledi. Sondyqtan Prezıdenttiń bul sheshimin búkil halyq zor qýa­nyshpen qabyl aldy dep oılaımyn.

HH ǵasyrdyń birinshi jartysyndaǵy qýǵyn-súrgin, asharshylyq zobalańy el tarıhynda qasiretti kezeń bolǵany barshaǵa belgili. Ǵalymdarymyz qazaq dalasynda 300-den astam ult-azat­tyq kóterilisiniń bolǵanyn aıtady. Halqymyz bastan keshken bul taý­qy­metti jyldar aqtańdaqtar kezeńi dep atalyp ketti. Sondyqtan tarıhı ádil­dikti qalpyna keltirip, saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý úshin Memleket basshysy bıylǵy 30 mamyrda úndeý jarııalady. Prezıdent sol úndeýinde «Jazyqsyz japa shek­kenderdi tolyq aqtaý barshamyzdyń per­zenttik boryshymyz» dep atap ótip, qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jóninde búginge deıin júr­gizil­gen jumystardy sońyna deıin jet­kizýdi tapsyrdy. Sonyń nátı­jesinde Prezıdent Jarlyǵymen arnaıy memlekettik komıssııa qurylyp, 3 jel­­toqsanda onyń alǵashqy otyrysy ótki­zildi. Memlekettik komıssııa qura­mynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ákim­shiligi men Úkimetiniń ókilderi, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Parlamenti Senaty men Májilisiniń depýtattary, múd­deli memlekettik uıym­dardyń basshyla­ry, qoǵamdyq uıym­dardyń ókilderi men eli­miz­diń ǵalym­dary bar. Memlekettik hatshy Qyrym­bek Kósherbaev tóraǵalyq etetin Komıssııaǵa 49 azamat múshe bop kirdi.

Memlekettik komıssııanyń basty mindeti – keńestik kezeńdegi saıa­sı qý­ǵyn-súrgin qurbandarynyń bar­lyq sanat­taryna qatysty tarıhı ádi­let­tilik­ti tolyq qalpyna keltirý. Keler jyly Qazaqstannyń Táýelsizdik alǵa­nyna 30 jyl tolady. Osy aıtýly mereke qar­sańyn­da Memleket bas­shy­synyń tikeleı bas­ta­masymen Qazaq­stan­nyń erkindigi, táýel­sizdigi jáne aýmaq­tyq tutastyǵy úshin kúres­ken, sol úshin qurban bolǵan, zardap shek­ken tulǵalardy memlekettik deńgeı­de aqtaýdyń máni zor dep oılaımyz. Komıs­sııa qýǵyn-súrgin kezeńine qatysty materıaldardy jan-jaqty ári keshendi zerttep, jazyqsyz qurban bolǵan azamattardy zańdy jáne saıası turǵydan tolyq aqtaıdy dep senemiz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»