Arqaly aqynnyń jyry jurtty bir serpiltip tastaıdy. Alystan quıyndatyp bireý kele jatyr. Jas bala eken. Aýyldaǵy at bapkeriniń balasy bolar, birden baıqalyp tur. Aqyn Nartaı ornynan turdy.
– Aǵa, súıinshi, Baýken aǵa uldy boldy. Soǵan sizdi shaqyra keldim!
– Al aǵaıyn, baǵanadan beri aıtqan án-jyryma rıza bolyńdar. Baýken týysym uldy boldy. Men sol jerdi dýmandatyp qaıtaıyn, – dep aqyn garmondy qushaǵyna qysyp, qara qasqa jorǵaǵa sýyt mindi. Janýar aýyzdyǵymen alysyp, «Úlgili» dep atalatyn aýyldaǵy Baýkenniń úıin betke alyp jortyp keledi.
Attan túsken boıda aqyn Nartaı qaýmalaǵan jurtqa qaraı jyrdy tógip tastady.
Aýylǵa kelip qaldym, Baýken inim,
Qyp-qyzyl jarylypty qyzyl gúliń.
Keleshek ǵalym bolsyn, aqyn bolyp,
Halqyńa tógip tursyn kúnniń nuryn!
– Tók-tók Nartaı aǵa! – dep jurt qaýmalaı tústi. Baýken aǵa qýanyshtan kózindegi jasty irkip aldy. Aqyn Nartaı jańbyrdaı nóserlegen jyrdy jalǵastyra tústi:
Aqyn bop, ataq-dańqyń daýyldasyn,
Máńgilik umytpasyn baýyrlasyn.
Dosyna dos bop ósip, dushpanyna
Tas bolsyn, qaısar bolsyn,
tabynbasyn!
– Pa, shirkin, Nartaıym-aı! – desti qarııalar.
Baýken aǵa Nartaıdy tórge otyrǵyzdy, shekpenin kerege basyna ildi. Dastarqan jaıyldy.
– Uldyń atyn kim qoıamyz, Nartaı aǵa? – dedi Baýken. – Abaı bolsyn. Abaıdaı dana bolsyn, halqyna pana bolsyn, dep aqyn jyrdy taǵy tókti.
Sol Abaı Baýkenov qazir sekesenge qaraı bet burdy. Áńgimelestik, áriden bastap otyr.
– Bizdiń aýyl aqyndar men batyrlar aýyly. Dıqan Shyrynkúl, Ulbala, aqyn Qalmahan, jýrnalıst Nurtóre, Shıeliniń dańqyn shyǵarǵan Ybyraı, Shahmardan Esenovpen maqtanamyz. Aýylymyz Nartaı aýyly atandy. Men aqyn Nartaı kóshesinde turamyn. Atym Abaı bolǵasyn Nartaı, Abaı jyrlaryn jasymnan jattap óstim. Instıtýtta qazaq tili men ádebıet muǵalimi mamandyǵyn aldym.
Altyn besik – týǵan jerde qyzmetimdi qatardaǵy muǵalimdikten bastadym. 14 jyl ustaz boldym. 8 jyl mektep dırektorynyń orynbasary, sodan 21 jyldaı Nartaı aýylynda mektep dırektory bolyp zeınetke shyqtym. Áriptesterim «meni ustazdar generaly» dep áspetteıdi.
Ákem Baýken Baıjanov osy Nartaı aýylynda elýinshi jyldarǵa deıin kolhoz tóraǵasy boldy. «Qurmet belgisi» ordenin aldy. Anam Táshen kolhozshy edi. Ul-qyz ósirdi, bárimizdi erjetkizdi, – dedi ol shejireshildik áńgimesin tereńnen tolǵap.
Ustaz Abaı Baýkenov súıikti jary Kúlaıhan ekeýi uzaq jyl mektepte ustaz boldy. Eki ul, bes qyz tárbıelep ósirdi, bári de joǵary bilimdi.
Abaı sálden soń áńgimeni taǵy da aqyn Nartaıǵa burdy.
– Áli esimde, sonaý alpysynshy jyldyń qysy edi. Meniń on jasar kezim. Aqyn atanyń úıine bir top aǵaıyn kóńilin suraýǵa bardy. Aqyn júdeý kórindi. Jastyqtan basyn kóterdi. «Halińiz qalaı, Nareke?» degenderge «jaqsymyn!» dedi de, garmondy qulashtaı sermegende jurt tyna qaldy. Netken qaırat! Aqyn qýattanyp ornynan turdy.
О́zderiń biler Nartaımyn,
Narda bir bolsam da qartaıdym.
Arnasy bar da ózi joq,
Baıaǵy daýys aıqaıdyń.
Dáme bar da, dármen joq,
Eriksiz basty shaıqaımyn!
Bul kúnderi bir kezde Nartaı jyrlaǵan, atyn Abaı qoıǵan Abaı Baýkenov qazir kindik qany tamǵan Shıelidegi Nartaı aýylynda turyp jatyr. Qýatty. Otyrǵan jerde aqyn Nartaıdyń jyrlaryn, el aýzynda saqtaǵan áńgimelerin aıtýdan jalyqpaıdy. Qysqasy, aqyn Nartaıdyń baı qazynasyn nasıhattaýshy.
Qaıyrbaı MYRZAHMETULY,
Qazaqstannyń Qurmetti jýrnalısi
